Recent heeft het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bekendgemaakt dat 1.590 veehouders een aanvraag hebben ingediend voor de Landelijke Beëindigingsregeling Veehouderijlocaties (Lbv) en de Lbv-plus. Het betreft 574 varkenshouders, 245 pluimveehouders, 449 melkveehouders, 212 vleeskalverhouders en 110 veehouders met meerdere diersoorten. De meeste aanvragen komen uit de provincies Drenthe, Gelderland, Noord-Brabant en Limburg. 

Budgettaire overwegingen

Het totale budget voor deze regelingen is aanzienlijk. In maart 2024 heeft de Eerste Kamer ingestemd met een verhoging van het budget met 1,5 miljard euro, waardoor het totale budget voor de Lbv- en Lbv-plus-regelingen op 1,102 miljard euro kwam. Gezien het aantal aanvragen en de toegekende subsidies is het plausibel dat de totale kosten de miljard euro overschrijden.

Effectiviteit en doelmatigheid

Als belastingbetaler rijst de vraag naar de effectiviteit van deze maatregelen.  Gezien de aantallen en sectoren die meedoen, is de vraag of dit bedrag proportioneel is aan de milieuwinst. In de varkens- en pluimveesector zijn gesloten stalsystemen al de norm, wat betekent dat de uitstoot per bedrijf relatief laag is. De kosten per kilogram ammoniakreductie in deze sectoren lijken daarom bijzonder hoog. In de melkveehouderij, waar ammoniakemissies groter zijn, stopt slechts een klein percentage van de bedrijven: 449 op een totaal van bijna 14.000 melkveehouders. Dit roept de vraag op of de regeling wel voldoende impact heeft op de ammoniakuitstoot.

Geografische spreiding en impact op Natura 2000-gebieden

Ook geografisch gezien lijken de resultaten weinig gericht. In provincies met relatief weinig stikstofgevoelige natuur, zoals Friesland, Noord-Holland en Flevoland, stoppen tientallen boeren. Dit terwijl de grootste problemen zich juist voordoen in gebieden met kwetsbare Natura 2000-gebieden, zoals Gelderland, Noord-Brabant en Limburg. Hoewel deze individuele keuzes gerespecteerd dienen te worden, roept het gebruik van publieke middelen in minder problematische regio’s vragen op over de doelmatigheid van deze aanpak.

Conclusie en aanbevelingen

Brede, landelijke stoppersregelingen zoals de Lbv en Lbv-plus zijn kostbaar en lijken slechts beperkt bij te dragen aan het oplossen van de stikstofproblematiek. Een gerichtere aanpak, waarbij prioriteit wordt gegeven aan bedrijven in de buurt van Natura 2000-gebieden met hoge stikstofgevoeligheid, zou effectiever kunnen zijn.

Het is cruciaal dat het ministerie evalueert:

1. Hoeveel kilogram ammoniakuitstoot daadwerkelijk wordt verminderd.
2. Wat dit betekent voor de stikstofdepositie op kwetsbare natuur.

Een heroriëntatie van beleid is noodzakelijk om publieke middelen efficiënt en doelgericht in te zetten. De huidige generieke aanpak is maatschappelijk moeilijk te rechtvaardigen, gezien de beperkte milieuwinst en hoge kosten. Brede, landelijke en generieke stoppersregelingen blijken erg kostbaar en leveren relatief beperkte milieuwinst op. Het is raadzaam dergelijke aanpakken in de toekomst te heroverwegen. Het ministerie zou moeten analyseren hoeveel kilogram ammoniakreductie daadwerkelijk wordt gerealiseerd en welk effect dit heeft op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Daarnaast is het voorspelbaar dat deze opkoopregelingen negatieve gevolgen kunnen hebben voor bedrijven zoals VION, terwijl de impact op de zuivelsector vooralsnog beperkt blijft.

Literatuurverwijzingen:

• “563 veehouders gaan definitief stoppen met hun bedrijf.” Nieuwe Oogst, 28 oktober 2024. 
• “Eerste Kamer akkoord met 1,5 miljard euro extra voor stoppers.” Nieuwe Oogst, 20 maart 2024. 
• “418 melkveehouders vragen beëindigingsregeling aan, 247 definitieve stoppers.” Melkvee.nl, 23 december 2024. 
• “RIVM: Stikstofneerslag daalt, maar Nederland haalt doelen niet op basis van beleid 2022.” Melkvee.nl.