Beste minister Schouten, ik zal op de Netflix manier zeggen wat anderen niet durven te zeggen. Uw visie document is inhoudelijk een ‘natte scheet’ vooral vol feel-good woorden.

Ik werk niet op een ministerie of bij een provincie. Mijn directheid zou daar overigens niet passen; ik ben teveel op inhoud, innovatie en op toekomst gericht en niet op managementprocessen en werkafspraken. Als buitenstaander heb ik echter wel een opinie over wat ik zie gebeuren in Den Haag. Soms deel ik deze opinie online, overigens met het risico geen vrienden te maken. Maar so be it.

Reed Hasting heef bij het bedrijf Netflix vanaf de start een eigen cultuur geïntroduceerd. Deze cultuur wordt door Patty McCord (14 jaar HR bij Netflix) beschreven in Powerful (NL titel = Krachtig). Eerlijkheid wordt op prijs gesteld. Werknemers moeten elkaar keihard de waarheid zeggen en elkaar vooral ook opzwepen tot betere prestaties. Netflix tast in de praktijk flink in de buidel om goed personeel (tijdelijk) aan te trekken, en het personeel krijgt een zeer grote vrijheid om zich te onderscheiden op durf, innovatie, nieuwsgierigheid en passie. Voldoe je niet aan deze eisen, dan sta je snel op straat.

Mijn zakenpartner Bert vertelde lang geleden “dat je altijd hard op de inhoud en zacht op de persoon moet zijn. Want in een (bedrijfs) omgeving waar je niet meer hard op inhoud kunt en mag debatteren, daar zit vroeg of laat geen energie meer in.” Waar ik op doel? In dit geval doel ik op Den Haag en nog specifieker op het ministerie van LNV. Vandaag dus maar een blogje over het niets-zeggende visie stuk van dit ministerie. Op facebook ook wel door mij politiek incorrect ‘natte scheet’ genoemd.

Het is voor mijn volgers geen verrassing dat ik geen voorstander ben van het ministerie van LNV. Voedselveiligheid hoort immers bij VWS, de economische kant van landbouw bij EZ, en ook voor de milieukant hebben we een separaat ministerie. Dat we nu dus weer een ministerie van LNV hebben zie ik zelf niet als vooruitgang. In tegendeel.

En dit zelfde ministerie van LNV is afgelopen week met een (langverwachte) visie gekomen met de titel: ” Landbouw, natuur en voedsel : waardevol en verbonden”.

Eerst maar even een disclaimer. Ik heb deze zomer kort met Carola Schouten gesproken, en ik ben van mening dat dit een buitengewoon vriendelijke en benaderbare minister is. En het door LNV gepubliceerde filmpje ’starring Carola’ is natuurlijk feel-good too en best aardig. Maar is er werkelijk niemand die haar eerlijk – op de Netflix cultuur manier dus – verteld dat een dergelijk visie document dat deze week gepubliceerd is inhoudelijk niks betekent of toevoegt? Natuurlijk kunnen we vriendelijke meepraten en positief zijn, maar wordt het daardoor inhoudelijk beter? Ik denk van niet. Om een andere quote van Bert aan te halen “je wordt niet betaald om alleen aardig gevonden te worden (al is dat een prettig bijkomstigheid).

Waar gaat het in eerste instantie inhoudelijk om. LNV heeft een visie document gemaakt waarin vooral heel veel feel-good woorden staan. Woorden zoals waardevol, verbonden duurzaamheid, kringlopen, nieuwe verdienmodellen en trots. Deze woorden -ik kan er nog een paar aan toevoegen: ‘eerlijke prijs’, ketendenken, kwaliteit, kennis-economie en samenwerken – hebben geen betekenis (meer) in mijn ogen. Waarom niet? Simpel, draai het eens om, kan je iemand vinden die een voorstander is van on-duurzaamheid, lineaire landbouw, of ouderwetse verdienmodellen waarbij boeren failliet gaan? Of ondernemers die met waardeloze productie bezig zijn. Nee, natuurlijk niet. Zo ken ik ook geen personen die tegen “fijne samenwerkingen” zijn, of een anti-kennis houding hebben (“laten we vooral dom blijven”). Een document maken met alleen dit soort fijn-praat brengt ons – overheid en burgers en bedrijven – daarom helemaal niet verder!

Samenvatting visie – animatievideo – LNV (bij Waardevol en Verbonden). from Wouter de Heij on Vimeo.

 

In tegendeel. Ik word als kritische burger totaal niet blij van een ministerie dat niet verder komt dan alleen dit soort feel-good PR taal. Van een goed ministerie verwacht ik concrete oplossingen, echte maatregelen, praktijk projecten en andere concrete acties. De vraag is dus niet “wat is onze visie op de toekomst?”, maar “wat zijn de daadwerkelijke acties?”. De vraag is vooral HOE gaan we dan die kringlooplandbouw realiseren? HOE zorgen we ervoor dat de inkomenspositie van boeren voldoende goed blijft. HOE gaan we ervoor zorgen dat we minder kunstmest inzetten en vooral reguliere mest blijven gebruiken. Juist op dit soort HOE-vragen verwacht ik een antwoord (en dus ‘inhoud’) van ons ministerie. In de praktijk gaat kiezen altijd ergens pijn doen, en laten we die pijn dan ook gelijk op tafel krijgen. Welke sector moet stoppen? Welke ondernemer krijgt geen toekomst van ons ministerie? etc.

Tenslotte. Waarom zou ik me nu hier druk over maken? Simpel, zolang ik werk kom ik alleen maar dit soort vage feel-good PR stukjes tegen. Gerda Verburg bleef ook al hangen op dit niveau. De oud CEO van WUR dhr Dijkhuizen speelt ook tot op de dag van vandaag de ‘meer met minder plaat’ en ‘de wereld voeden’. LTO komt ook niet verder dan constateren dat het duurzamer en diervriendelijker moet (met vooral ook met een goed verdienmodel voor de boer natuurlijk). Maar ook de vroegere staatssecretarissen onder EZ komen niet verder.

Als je over een periode van 10-20 jaar terug kijkt in de geschiedenis naar deze vele rapporten vanuit dit ministerie van LNV dan zie je dat er geen verbetering in zit. Deze rapporten zijn we over een paar weken weer vergeten (en dus zijn het natte scheten … …). Het blijft eerder een continue herhaling van zetten (en ‘visies’ …) zonder concrete beleidsoplossingen, zonder HOE antwoorden.

Mogen we niet veel meer concreetheid (antwoorden dus op “HOE dan?”) verwachten van goed betaalde ambtenaren uit Den Haag? Ik vind van wel!

Ik ben niet tegen (maar ook niet voor) kernenergie. Maar laten we samen eerst eens gaan rekenen. (waarschijnlijk deel 1)

De laatste tijd krijg ik weer regelmatig vragen over kernenergie en mijn opinie rondom dat thema. “Kernenergie is immers ook een potentiële oplossing of zelfs ‘de’ oplossing”. Anderen vragen weer wat ik van moderne thorium reactoren vind. Want die zijn wel veilig zeggen ze dan voor het gemak snel erbij. Vooropgesteld ik ben geen tegenstander van kernenergie, maar ook niet zomaar een voorstander. Nederland is een klein landje en ik denk niet dat kernenergie opgewerkt in nederland een substantieel onderdeel van de energietransitie gaat zijn. Borselle zou niet hoeven sluiten wat mij betreft. Misschien dienen we eerder nog enkele GW aan vermogen bij te plaatsen op die lokatie. Enfin, laten we eerst maar eens wat gaan rekenen om kernenergie in een perspectief te plaatsen.

Volgens het IAEA waren er op 1 januari 2018 in 30 verschillende landen ter wereld samen 448 kernreactoren in exploitatie, en meer dan 60 in aanleg, vooral in Azië. Hiervan zijn er een honderdtal in de VS en 58 in Frankrijk. Het totale geïnstalleerde vermogen is 392 gigawatt. In 2012 was ongeveer 10% van de mondiale elektriciteitsproductie (niet te verwarren met totaal aan energieconsumptie) van nucleaire oorsprong. Die 448 centrales wereldwijd zijn vrijwel allemaal gefinancierd door overheden (die meestal goedkoop geld kunnen lenen). Bovendien zit er overlap tussen de R&D van kerncentrales en kernwapens in veel landen, zodat moeilijk is te bepalen welke R&D aan kerncentrales moesten worden toegeschreven en welke aan kernwapens.

In de Verenigde Staten was het oorspronkelijke plan dat er in het jaar 2000 zo’n 1200 kerncentrales in bedrijf zouden zijn. Maar het zijn er nu maar 104. De Union of Concerned Scientists (UCS) heeft in februari 2011 het rapport “Nuclear Power: Still Not Viable Without Subsidies” uitgebracht. Daarin staat dat de overheid al 50 jaar lang allerlei omvangrijke subsidies verstrekt aan de kernindustrie. “Zonder die subsidies zouden de meeste van die 104 kerncentrales niet gebouwd zijn.”. Interessant, behalve de klassiek bezwaren zijn er dus ook economische bezwaren. Laten we eens gaan kijken.

Hoe zit het met de CAPEX en OPEX van kernenergie? Cijfers van de Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA), een intergouvernementele organisatie die operereert onder de paraplu van de Verenigde Naties, laten dan ook een grote spreiding zien. In het rapport Climate Change and Nuclear Power 2013 (pag. 35-39) heeft de IAEA kosten van nucleaire elektriciteit en andere vormen van elektriciteit op een rijtje gezet. Het rapport is gebaseerd op cijfers van 200 verschillende opwekeenheden, van kolencentrales tot windparken. Typische komt kernenergie dus uit op een OPEX tussen de 3 en 11 eurocent per kWh. Deze grote spreiding komt vooral doordat de rente op de investering van 5 a 10 miljard euro in een kerncentrale een grote invloed heeft op de prijs. Ter vergelijking: de verwachting is dat zonnepanelen richting 2,5 cent per kWh gaan (en dus vergelijkbaar met OPEX van kernenergie) en windenergie op ongeveer 4 a 5 cent per kWh blijft hangen.

Gas en steenkolen gestookte centrales zijn vooralsnog spotgoedkoop in zowel CAPEX als OPEX. En kernenergie is gewoon duur.

Een kerncentrale kan echter wel gruwelijk veel energie opwekken, kerncentrales hebben meestal flink meer vermogen dan een gas of kolengestookte centrale. Kerncentrales van 1000 MW of 1500 MW (1 a 1,5 GW dus) zijn veel te vinden op onze aarde. De kerncentrale Fukushima in Japen is met met zes aparte reactoren met een gezamenlijk vermogen van 4,7 GW een van de 25 grootste nucleaire energiecentrales in de wereld. De Kerncentrale Tsjernobyl bestond uit 4 units met elk 1000 MW (4 GW, 4000 MW) totaal. Onze eigen Borselle centrale is daarmee vergeleken maar een kleintje met een totaal vermogen van 485 MW. Goed voor ongeveer 4% van de Nederlandse vraag naar stroom (stroom/elektriciteit is niet gelijk aan totale energie consumptie, ik kan dat niet vaak genoeg benadrukken!).

Onze wereldwijde consumptie van energie wordt volgens IEA voor ongeveer 4,5% opgewerkt met nucleaire centrales. Stel we zouden wereldwijd volledig overstappen op nucleaire energie, dan hebben we dus ongeveer 20x centrales nodig. Kortom, we dienen er dan mondiaal ongeveer 8000 bij te bouwen. Klinkt mogelijk, maar ik denk dat dat in de praktijk niet haalbaar is. Om te beginnen de (investerings)kosten. Een kerncentrale kost ongeveer 4,5 miljard per 1500 MW. Kortom ongeveer 1,5 miljoen euro per MW. Vergelijk dit met een gasgestookte centrale (CAPEX 0,7 miljoen per MW vermogen) of wind of zon (CAPEX voor beide ongeveer 1-1,5 miljoen euro per MW vermogen) en je ziet dat kernenergie verre van ‘goedkoop’ is. De argumenten veiligheid, radioactief afval of beschikbaarheid van Uranium zijn niet nodig om op de debettafel te gooien. Kernenergie is gewoon (ook te) duur.

Laten we eens naar de Nederlandse situatie kijken. We hebben ongeveer tien centrales van 1,5 GW nodig (kosten ongeveer 45 miljard), of 2 a 3x fukoshima (vergelijkbare prijs) of 20x Borselle. om onze huidige consumptie van elektriciteit op te wekken. En dan gaan ik voor het gemak even voorbij dat de vraag naar elektriciteit door het ‘klimaatakkoord’ en toename van elektrische auto rijden waarschijnlijk zal verdubbelen (of verdrievoudigen ?!). In dat geval hebben we zelfs tussen de twintig a dertig middelgrote kerncentrales nodig. Of gewoon 5x tot 10x een Fukushima centrale in Nederland. Wilt u een van deze tien centrales in uw achtertuin? Ik zal heel eerlijk zijn. Ikke niet, ik ben daar heel eerlijk in.

Tenslotte vergeet niet dat onze elektriciteitsconsumptie maar 16% van onze totale energieconsumptie is (we gebruiken vooral aardgas en aardolie(producten). Stel dat we ook elektrische gaan rijden, of onze huizen met warmtepomp gaan uitrusten (we gaan toch van het gas af volgens ons kabinet…). Deze transitie kost ongeveer ook 100 tot 200 miljard (ik kom daar later op terug), te investeren over een periode van enkele tientallen jaren. Neen, ik geloof dat er ook geen politieke wil is (of komt) om vijftig tot honderd miljard uit te geven aan enkele zeer grote (tot tientallen) kerncentrales in Nederland. Volledig inzetten op 100% elektrificeren is dus niet zinvol. Juist daarom hebben we ook in de toekomst nog een chemische energiedrager nodig (denk aan methaan, methanol, mierenzuur, ammoniak, maar ik gok niet op waterstof).

“Ik ben pro-elektrificeren en anti all-electra. Ja we kunnen ongeveer tweemaal zoveel elektra (misschien drie) consumeren (en dus minder aardgas etc), maar helemaal zonder een duurzame chemische drager lijkt niet te kunnen. En van de chemische dragers lijkt methaan, methanol, ammoniak, en mierenzuur het meest logische.”

Mijn eerste denkrichtingen voor de klimaattafels. Minder aardolie, steenkolen en aardgas. Meer elektrificeren (ook door de industrie!), en gestaffelde prijzen voor ons allemaal.

De feiten rondom onze energie-huishouding (balans en verbruik in Nederland) heb ik vorige week hier op dit blog geplaatst. Afgelopen weekend in het vliegtuig terug naar Nederland heb ik een aanzet tot een lijst gemaakt met potentiële oplossingen.
Onze overheid kan wel wat hulp gebruiken denk ik. Mijn insteek is praktisch, rationeel en met een onderbouwing.
Wat mij betreft gaat het om een kosten-baten analyse en een realistische kijk op zaken. 400PJ biodiesel is absurt om te vragen, en meer dan 15 panelen past er niet op een gemiddeld Nederlands huis. Ook dat zijn ‘rationele randvoorwaarden’. Mijn insteek is dat een energietransitie zou niet alleen nodig i.v.m. klimaatveranderingen, maar ook (zakelijk) nuttig en leuk kunnen zijn.  Maar het politieke proces heeft vooral een rationele onderbouwing nodig (vind ik). Den Haag kan onze hulp gebruiken.
Deze onderstaande potentiële oplossingen hebben als generieke insteek dat:
  1. Niet alleen de huishoudens en burgers een energietransitie gaan uitvoeren, maar ook de industrie echt aan de slag gaat.
  2. Dat we focus leggen op het reduceren van het gebruik van aardolie, aardgas en steenkolen. Let op het bewust gebruik van het woordje “aard….”.
  3. Dat elektrificatie van alle energievragers verstandig is, maar dat onze energiebronnen duurzaam en veerkrachtig zullen moeten zijn (en dus hebben we gas nodig).
Ik heb inmiddels ook een spreadsheet gemaakt waarin ik per oplossingen inschat wat de CAPEX gaat zijn, en hoeveel PJ besparing we zouden kunnen realiseren op onze consumptie van aardgas, aardolie en kolen. De uitkomsten van deze berekeningen zal ik t.z.t. ook plaatsen op dit blog. Mochten jullie nog aanvullende ideeën hebben, dan verneem ik die graag. Ook die zal ik dan doorrekenen. En uiteraard zal ik ook vragen beantwoorden. 
Omdat het work-in-progress is, besteed ik deze veel te warme avond in Wageningen geen aandacht aan de tekstuele verwerken van deze lijst met potentiële denkrichtingen. Sorry dus voor de taal, tik en spellingfouten.
De eerste denkrichtingen zijn wat mij betreft:
  • Elektrificeer all processen die elektrisch kunnen. Lok uit dat electriciteit voor iedereen -behalve de gasgestookte centrales- relatief goedkoper wordt dan aardgas of aardolie(producten).
    • Industrie krijgt een taakstelling: 50 TWh verschuiving van aardgas/aardolie naar elektra in 2030. En extra 50 TWh in 2040. We trappen niet in hun ‘biofuel’ vraag.
    • Huishoudens moeten 100% duurzaam worden (lees elektrisch of via gas dat we zelf ‘maken’ per straat of wijk of stad).
    • 50% van nieuwe de nieuwe auto’s dient in 2030 elektrisch te rijden.
  • Implementeer een maximum aantal windmolenparken op de Noorzee (maar niet in de wadden, ook niet op het ijsselmeer).
  • Vervang alle windmolens die ouder zijn dan 10 (?) jaar of een vermogen hebben van minder dan 3 MW. Stimuleer dit fiscaal.
  • De grote windmolenparker worden gedwongen om ook te investeren in slimme gasgestookte centrales. Doel is dat deze parken zelf ook de dalen (bij windstilte) gaan opvangen. Dit laaste mag ook door investeringen in hoog/laag water buffers, of andere methoden.
  • Leg alle daken vol met zonnepanelen. Om te beginnen alle huishoudens in Nederland. Gemiddeld zal dat 10-15 panelen zijn, maar daar waar het kan liever nog 25-35 panelen of meer.
  • Wij burgers mogen altijd salderen. Dus alle elektriciteit die we thuis maken mag altijd terug het net in. En we krijgen een faire prijs per kWh!
  • Er komt een verbod op het plaatsen van zonneparken op landbouwgrond. We hebben immers genoeg daken in Nederland, en landbouwgrond hebben we nodig voor voedsel.
  • Investeer in een eigen zonnepanelen fabriek in Nederland . Het is zonde om vele miljarden aan panelen uit het buitenland te halen. Deze ‘omzet’ en werkgelegenheid hoort in Nederland.
  • Blijf elektrisch rijden voor consumenten stimuleren. Natuurlijk gaat het wel om all-electric. Niet om range-extenders auto’s of hybride systemen.
  • inzet van elektrische fietsen en scouters wordt gestimuleert. fietsen plan voor werknemers komt terug.
  • auto’s worden ontmoedigd om te gaan rijden op diesel of lpg. LPG is er voor de industrie en voor elektriciteitscentrales.
  • Transport met binnenschepen en treinen wordt bevorderd, transport via (diesel)vrachtwagens wordt ontmoedigd.
  • Import-tarief van steenkolen wordt sterk verhoogd. We moeten ontmoedigen dat steenkool wordt ingezet bij elektriciteitscentrales.
  • Huizen (straten of wijken) gaan fiscaal gepromoot worden om dag-nacht accu’s neer te zetten.
  • Stimuleer de inzet van warmteboilers of geizers tbv huishoudens, stimuleer de inzet van warmtepompen (of op zijn minst hybride systemen). Hier wordt a) geen BTW op doorbelast, b) extra  gesubsidieerd indien meer dan 15 (?) panelen per huis.
  • Vooralsnog blijft het gasnetwerk bestaan. Maar we gaan dit netwerk ‘vullen’ met biogas van mestvergisters en met gas dat uit elektriciteit wordt gemaakt.
  • Invoering van een gestaffelde gasprijs per huishouden. Boven de 1600 m3 wordt gas duurder per m3, boven de 2500 m3 wordt gas nog duurder per m3.
  • Invoering van een gestaffelde kerosine prijs voor alle binnenlandse-vliegvluchten. Lelystad gaat niet open (maar wel snelle trein naar Schiphol). Maastricht gaat dicht. Eindhoven en Rotterdam Airport mogen niet groeien.
  • Verplichte scheiding van afval: papier en karton, plastic+metaal, groen (wordt goedkoper), en restafval (en dat moet veel duurder worden). Herinvoering van statiegeld op alle PET flessen.
  • Alle prijsverhogingen (en met staffels) die op aardolie(productien) en aardgas wordt geheven gaat per direct terug naar een energie-investeringsfonds. Den Haag mag hier geen vrij gebruik van maken.
  • Alle huizen of gebouwen met een isolatiewaarde van minder dan yyyy dienen deze te gaan isoleren. Verkoop van een huis met een lage isolatiewaarde gaat duurder worden (door verhoging overdrachtsbelasting).
  • Alle grote zware industrie die via hun ‘pijp’ CO2 uitstoten dienen deze CO2 in te gaan zetten t.b.v. syngas, waterstof, kerosine of methaan. Of naar de kassen. En hun warmte naar woningen en gebouwen.
  • Zware industrie wordt verplicht om alle restwarmte in stappen van 20% per 5 jaar in te zetten (of af te zetten naar andere bedrijven). Dit kan bijvoorbeeld via industriele-warmtepompen van 5-25 MW.
  • Op termijn komt er een verbod om aardgas of aardolie te verbranden met alleen als hoofdoel om daar warm-water (CV water) of stoom van te maken. Van fossiele brandstoffen maakt je plastic of chemicaliën, geen warmte.
  • De grote steden gaan investeren in een warmtenet waarop huizen/wijken aangesloten kunnen worden. Dit wordt -naast wegen, glasvezel.koper, elektranetwerk, gasnetwerk- een collectieve infrastructuur.
  • Tennet wordt gevraagd om de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk zo aan te passen zodat a) piekcapaciteit wordt opgevangen (zonnige winderige dag?) en b) dat er op termijn 300 tot 500 TWh kan worden getransporteert per jaar (nu nog 110 TWh). Dit moet klaar zijn in 2035. Investeren dus!.
  • Kinderbijslag boven 2 kinderen per gezin wordt afgeschaft. Heb je meer dan drie kinderen? Het lesgeld wordt dan duurder.
  • Alle varkensboeren met meer dan 6000 varkens moeten hun mest gaan vergisten. Ze kunnen gas terugleveren of zelf met een WKC elektriciteit maken.  Hygienisatie van digistaat wordt verplicht. Export van digistaat ook. Alle melkveehouders met meer dan 80 koeien worden verplicht hun mest te vergisten. Heb je geen eigen grond, dan wordt hygienisatie ook verplicht.
  • Vlees gaat naar 21% BTW. (en dat terwijl dit in de korte C cyclsus zit; I know).
  • Elke prive persoon in Nederland mag maximaal 5000 km vliegen per jaar, tussen 5000-10000 km wordt er extra taxen geheven, en boven 100000 zelfs nog hogere taxen (net als een progressief belastingstelsel).
  • Benzine, diesel en LPG gaan op een termijn van 15 jaar steeds duurder worden. In stappen van 5 jaar. Rij je per persoon meer dan 50.000 km dan extra belasting. Overheid moet echter betrouwbaar worden op hun 10-30 jaar beleid.
  • Er komt een systeem waarbij de burgers onderling hun ‘vlieg-km’ en ‘auto-km’ quotum onderling kunnen gaan verhandelen. Dit lijkt het meest eerlijk. Misschien via blockchain oplossing?
  • Er komt een verbod op de import van biobrandstoffen en teelt van biobrandstoffen (uitgezonderd hout uit bijvoorbeeld Canada). Biologisch restmateriaal gaat vooralsnog naar de mestvergisters.
  • Steden met meer dan 50.000 inwoners gaan een eigen hout-gestookte elektriciteitscentrale neerzetten. Doel is om snoeihout te verwerken (in de winter). Burgers krijgen wel een verbod op een open-haard of hout-kachel (tenzij op hun eigen hout uit de tuin). Minder fijn-stof en een schonere lucht is ook prettig.
  • De Borsele kerncentrale wordt volledige vernieuwd. Maar voor meer kerncentrales is geen plek in Nederland. Wel kunnen we meewerken aan centrales in Belgie, of Frankrijk of andere plek in veilig EU-land.
  • Kassen (o.a. in het Westland) worden verplicht om restwarmte te gebruiken van aanpalende industrieeen. Kosten van aardgas gaan voor hen omhoog en inzet van aardgas flink ontmoedigd.
  • Investeer in hoge snelheidslijnen (maar met beperkt aantal tussenstops!) tussen Berlijn en Amsterdam, Amsterdam-Groningen, Amsterdam-Maastricht (via Eindhoven). Amsterdam-Nijmegen
  • Ontwikkelingshulp mag alleen gegeven worden als dit wordt gekoppeld aan investering van zonne en windparken of de elektrische infrastructuur. Landen die investeren in kolencentrale’s krijgen geen hulp van de Nederlandse overheid.
  • … …

Vliegen op biomassa? ga fietsen! En verkeer of huizen of biomassa? Of de industrie? Niet via ‘eigen’ biomassa uit Nederland. Wel via mestvergisting.

Een paar weken geleden schreef Hendrik Kaput een stukje op foodlog over inzet van biomassa voor schiphol. Zijn conclusies in gewone mensentaal:

  • Schiphol had 168 petajoule nodig in 2017
  • Daar is ruim 1 miljoen hectare voor nodig (om precies te zijn 1065449 ha)
  • Dat is ongeveer de helft van het Nederlandse landbouwareaal (circa 2,3 miljoen hectare).

En dan hebben we het nog niet over de giga hoeveelheid nutrienten (water en kunstmest uit o.a. ruw-fosfaat, zie ook #saveourchildren) die daarbij nodig zijn. En het feit dat we dan i.p.v. 80 tot 100 miljoen Europeanen van eten kunnen we voorzien dit ook met de helft reduceert. En dat dit dus ook een omzet-derving van tientallen miljarden euro’s in het agri-food complex betekent. En misschien flinke kostenverhoging van eten, en minder duurzame productie van ons voedsel.

Onze (zware) industrie vroeg heel vriendelijk bij de klimaattafels aan Ed Nijpels om 400 PJ aan bio-fuels. Ik schrijf het op alsof het niks is. Maar ook dat gaat over 1x Nederland m.b.t. ons landbouwareaal. Volkomen onzin natuurlijk dit verzoek. Tenzij we grote stukken Brazilie (regenwoud omkappen?), Oost-Europa of Canada gaan inzetten. Klinkt goed en heel groen, maar is natuurlijk net zo’n onzin. Bio-energie wordt hem niet! (zie ook link1 en link2)

Ter vergelijking. We verbruikte in 2015 in Nederland voor 49 PJ aan biobrandstoffen (waaronder veel houtsnippers uit Canada … … ). En PBL denkt dat we voor maximaal 140 PJ beschikbaar hebben. Ook daar geloof ik weinig tot niks van. Die 140PJ is immers ook 40% “NL Landbouwgrond”. Mijn advies is om vooral biologische restmaterialen mee te vergisten met varkens en koeienmest. Hiermee kunnen we voor ongeveer 100PJ aan groene stroom maken. En misschien zelfs 200PJ. Maar op basis van plantjes? No way. 

Over grote getallen, en de nog grotere getallen in het energie en klimaatdebat. En vooral over energie-balans versus de energie-consumptie in Nederland.

Eergister plaatste ik mijn recente foodlog reacties op dit blog. Hierin gaf ik de grote getallen weer van de energie-consumptie in Nederland. Hendrik Kaput schrijft steeds dat het over grote en nog grotere getallen gaat. Dat klopt. Het zijn getallen waarbij we door de grote hoeveelheid nullen gewoon de weg kwijt dreigen te raken. En om het ingewikkelder te maken gebruiken we verschillende eenheden door elkaar heen.

Energie wordt klassiek uitgedrukt in Joule (J) en de machten van 10 hiervan (kJ, MJ, PJ, etc.). Maar we gebruiken in de praktijk ook kWh (en MWh en mld kWh). Tussen Wh (=J/s per uur en J zit een factor van 3600 seconden.  Energieverbruikt of opwekking per tijdseenheid is in Watt (wat weer Joule per seconde is).  Aangezien 1 watt relatief heel weinig vermogen is, wordt er meestal over kW, MW of GW gesproken. Hieronder de getallen en hun omreken factoren.

units

Aan de klimaattafels wordt (ik denk bewust 🙁 ) over ton CO2 equivalenten gesproken. Dit is a) of een heel politieke keuze ingefluisterd door lobbiesten, of b) grote mate van onhandigheid van de politiek. Maar natuurkundig of technische bekeken erg onhandig. Ik ben daarom heel erg fel tegen de inzet van CO2 equivalenten bij discussies en doorrekenen. We dienen gewoon te praten over de gewone eenheden van energie en vermogen zoals die in het SI stelsel gebruikelijk zijn om te gebruiken: PJ, TWh (voor energie) dus, en eventueel voor vermogen MW, etc.. Drie reden waarom ik hiervoor zo stellig pleit:

  1. Over de relatie tussen de emissie van CO2 equivalenten en de opwarming van de aarde, ontstaat snel discussie. De exacte relatie tussen CO2 concentratie in de atmosfeer en het weer/klimaat weten we niet. Lang geleden heb ik daarom maar besloten om daar mijn handen niet aan te branden.
  2. Een CO2 dat vrijkomt van de vertering van verbanding van een plantje, is chemische gezien gelijk aan een CO2 molecuul dat vrijkomt bij de verbranding van aardgas of olie, maar het netto effect is niet hetzelfe. Het biologische systeem (planten, vertering, dieren) zit in zeer grote mate in de korte CO2 cyclus en doet dus netto vrijwel niks met de verhoging van de concentratie CO2 de atmosfeer (en dus de opwarking van de aarde). Het gaat dus vooral om aardgas, aardolie(derivaten) en steenkool. Eigenlijk hebben we ambitie om juist die drie energiebronnen minder in te gaan zetten. 
  3. Elke keer weer worden in teveel artikelen netto toename en de getallen die met de balans (emissie minus opname) te maken hebben door elkaar heen gebruikt. Tot 100 jaar geleden verbrande we hout, je zou dit een antropogene emissie kunnen noemen, maar deze heeft geen effect op de concetratie in de atmosfeer. En gaat het dus om extra CO2 emissies die uit de lange C-cyclus komt (en dus de mijnbouwproducten!)

Het verschil tussen de balans (in, uit en consumptie) en de werkelijk consumptie van energie kan ik het beste illustreren aan de hand van de totale energie-balans in Nederland (2015, sorry ik heb niks nieuwers). In 2015 importeerde we voor ongeveer 11.000 PJ aan energie (vooral aardolie en aardgas). Met import wordt naast import via een schip (gat van Rotterdam) ook bedoeld het oppompen van aardgas uit Groningen. We exporteerde echter voor ongeveer 8500 PJ, en we consumeerde voor ongeveer 2500 PJ zelf binnen Nederland. In een plaatje ziet dat er als volgt uit:

balance.JPG

Aan de rechterkant van bovenstaande plaatje staat de werkelijke energie-consumptie in Nederland. Deze is verdeeld over industrie, transport, other (o.a. verwarming van huizen) en non-energie. Als we alleen naar deze energieconsumptie kijken dan ziet dat plaatje er op detail als volgt uit (zie plaatje hieronder). Links zien we de energie bronnen, helemaal rechts zien we waar deze bronnen ingezet worden. Paars is aardolie, donkerblaus is aardgas, lichtblauw is electriciteit. Tezamen (in 2015 dus): 2400 PJ of te wel 657 TWh (= 675 x 1E15 Wh, of te wel 657 miljard kWh, dit laatste wordt ook wel gerapporteerd als mld kWh).

Gelijk maar een grote technische disclaimer. Het verbruik is feitelijk bijna 300PJ tot 800PJ hoger. “Hoe denken we dat elektriciteit wordt gemaakt?”. Juist door de inzet van aardgas (en kolen), en bij de verbranding hiervan in een centrale komt veel restwarmte vrij (voor ‘de engeltjes’), warmte-afval dus. Juist daarom pleit ik voor de inzet van restwarmte daar waar energie in de vorm van warmte nodig is (denk aan huizen, warm water, industrie). Hebben we hier de klimaattafels over horen praten?

Eigenlijk moet je ook de conversie van aardolie naar benzine en andere aardolie-derivaten meenemen. Er zijn dus energie experts die daarom liever over 2800-3200 PJ aan werkelijke energie consumptie spreken. Ik vind alles prima; maar laten we het over de hoofdlijnen blijven houden. In mijn mijn volgend blogje deel ik enkele tabbellen en diagrammen.

Energieverbruik in Nederland 2015.PNG

 

Ik ontwaak tijdelijk uit mijn foodlog winterslaap. Hierbij eerste getallen mbt energieverbruik in Nederland. #klimaatakkoord

Ondertussen op foodlog:

Ik ontwaak even (tijdelijk) uit mijn foodlog-winterslaap. Het ontwerp energie en klimaat is te belangrijk om daar niet je zegje over te willen en kunnen doen. Voor diegene die met niet kennen. Ik ben een TU-Delft ir. (scheikundige technologie) en innovator en ondernemer uit Wageningen. Sinds 1990 heb ik interesse m.b.t. club van Rome, duurzaamheid en energie. Tijdens mijn studie – lang geleden – was klimaat, CO2 en duurzaamheid een rode draad. Dat ondanks dat het een Shell-McKinsey-Unilever bolwerk was. Ik kan je verzekeren dat mijn studiegenoten tot de slimste beta-koppen van Nederland behoren en als geen andere zijn we getraind om naar getallen, massa en energiebalansen te kijken, rationele spreadsheet analyses uit te voeren en complexe materie te doorgronden. Ik probeer tot de dag van vandaag om deze vaardigheid in te zetten en te gebruiken. Zelf ben ik vooral werkzaam in het domein voedseltechnologie(innovatie), maar energie raakt ook aan dat onderwerp dusdanig dat we (lees mijn team en partners) hoe dan ook een goed inzicht in het energie-systeem hebben. Tot zover deze (her)introductie van mezelf.

Waarom ik ontwaak uit de foodlog-winterslaap? Gewoon om wat getallen / feiten hier op foodlog te delen. Ik besef overigens zeer goed dat het klimaatdebat ook gaat over (on)gelijkheid, communicatie, de vraag welke toekomst we willen, de rol van klein versus groot etc. Maar in de laatste maanden zie ik elke keer weer dat al deze onderwerpen in een grote soep gegooid worden. Met als resultaat dat er teveel onzin wordt uitgekraaid, te vaak over procenten wordt gesproken. En het beetje feitelijkheid snel ondergesneeuwd wordt (jammer genoeg). Dit moet inhoudelijk dus aandacht krijgen.

Eerst maar de energie-balans (en verbruik) van Nederland. Die is gelukkig best goed bekend. Nederland is een grote gas en olierotonde waarin je eigenlijk de import en export niet mag meerekenen; in mijn ogen moeten we kijken naar ons werkelijk verbruik. Het IEA houdt gelijk beide -verbruik vs import/export- goed bij kijk maar onderaan dit blogje. Ongeveer 11.000 PJ import en productie (=uit de grond halen) en we consumeren ongeveer 2.400 PJ zelf (=22% of zo).

Stel we zouden willen gaan vergroenen, dan is de eerste vraag wat is dat dan? In mijn ogen betekent vergroenen “niet meer afhankelijk willen zijn van aardolie, aardgas en steenkolen”. Ik besef dat je hier een discussie over kunt hebben. Ikzelf erger me vooral aan alle gesprekken die gaan over ‘van het gas af’, volgens mij bedoelen we daarmee “geen gas uit groningen” of “geen gebruik van aardgas”. Persoonlijk snap ik dat we minder uit Groningen moeten halen, ik kan ook nog meegaan met een gesprek over “minder aardgas”. Maar alle ‘geen gas’ uitspraken zijn ongenuanceerd en dan heb ik het nog niet over het gepapagaai over waterstof (een onhandige energiedrager. Gas is beter, misschien later meer hierover).

Tot nu toe heb ik heel bewust niet gesproken over CO2 equivalenten of over klimaatveranderingen (wel of niet) of over de vraag hoe de relatie is tussen opwarming van de aarde en de CO2 concentratie. De politieke vraag waar we als samenleving in mijn ogen voor staan is vooral “willen we verder verduurzamen en minder afhankelijk zijn van aardgas en aardolie(deriviaten) of niet” en als het antwoord ja is, waar kunnen we de grootste impact hebben tegen de laagste kosten. Ingewikkelder hoeft het klimaatdebat niet te zijn. Helaas wordt het bewust of onbewust wel ingewikkelder doordat we praten over tonnen-CO2 en klimaattafels. Deze frame en focus op CO2 is vooral gunstig voor de multinationals en heel ongunstig voor burgers (en boeren).

We verbruiken dus ongeveer 2400 PJ aan energie. Wat is de bron van deze hoeveelheid energie? Simpel vooral aardolie en aardgas. Ongeveer 1800 PJ (=75%!) bij elkaar. Waar deze hoeveelheid naar toe gaat? Simpel, naar de industrie, naar transport (autos!) en naar verwarming van huizen en andere gebouwen (inclusief warm water). Waar komt die andere 25% vandaan? Is deze duurzaam? Neen helemaal niet. Deze andere 25% is vooral elektriciteit (370 PJ of te wel 15% vd 2400PJ). En waar wordt elektriciteit vandaan gehaald? yep, uit aardgas en steenkolen. Eigenlijk klopt deze som nog niet, want om 370 PJ elektriciteit te maken is ongeveer de dubbele hoeveelheid steenkool en aardgas nodig. Waar dit blijft? Die restwarmte gaat naar de engeltjes. Letterlijk. Dit is dus een heel grote energie-verliespost. De overige 10% bestaat uit andere energiebronnen. Ongeveer 1-3% is duurzaam (wind en zon), dan is 4% ongeveer hout (duurzamer dan aardgas en steenkool absoluut, maar in mijn ogen niet duurzaam, en geen “oplossing”), en dan is er nog een energie restpost waar ik nu in dit blog geen aandacht aan ga besteden.

Voor het gemak kan je de volgende grove benadering gebruiken voor de hele wereld:

  • (Zware) industrie : ongeveer 20% van alle energie.
  • Verwarmen (huizen, gebouwen en warm water) : ongeveer 16% van alle energie
  • Transport (auto’s en vliegtuigen) : ongeveer 20% van alle energie.
  • warmteverliezen bij verbranding : ongeveer 30% van alle energie.
  • Industrie in Nederland zit boven 20% (ik denk rond de 25%)
  • Transport in Nederland zit ongeveer op 17% van het totaal.
  • En warmteverliezen in Nederland zijn iets hoger (eerder 35%) meen ik.

De 7 miljoen huishoudens in Nederland verbruiken dus ongeveer een kwart van de totale energieconsumptie in Nederland. Deze 25% valt weer te verdelen in ongeveer 26% aardgas (verwarming en warm-water en koken), 26% elektriciteit (TV, iphones, etc.), 32% moterbrandstoffen (=benzine, diesel en LPG) en er is nog een rest van 3%.

Maar onthoudt: 75% van alle energieconsumptie zit in bij het bedrijfsleven!

Als we inzoomen op de huishoudens dan kan je ongeveer stellen dat het gemiddelde elektriciteitsconsumptie (die 26% van de 25% op totaal energie, of te wel 7%!) in een gemiddeld huishouden groen gemaakt kan worden door de inzet van ongeveer 12-15 zonnepanelen (voor het gemak spreek ik niet over zomer en winter verschillen). Dit kost per huishouden aan CAPEX ongeveer 4-6k. Of te wel een investering CAPEX van ongeveer 7 miljoen huishoudens keer 4-6k = 35 miljard euro (indien afschrijving op 8 jaar, 4,3 miljard per jaar).

Maar we zijn er dan totaal nog niet. Gas bij de huishoudens wordt vooral ingezet voor de verwarming van huizen en voor warm-water. Hiervoor zou je 20-25 panelen (10k ongeveer per huishouden) nodig hebben en een investering in een warmtepomp (of soortgelijk systeem). Aan zonnepanelen kost dat dan nog eens: 7 miljoen x 10k = 70 miljard euro (indien afschrijving op 8 jaar, 8,7 miljard per jaar). Echter we hebben dan nog een warmtepomp per huishouden nodig. Denk aan ongeveer 10k. Oeps, dus dan komt er nog eens 70 miljard euro bij. En al die panelen passen ook nog niet eens op onze daken.

Willen we een huishouden volledig verduurzamen (en dan tel ik de auto niet mee) dan kost dat dus ongeveer 25k per huishouden (minstens!) of te 175 miljard CAPEX, indien in 8 jaar dan 21 miljard per jaar (of te wel 3125 euro per jaar per huishouden). De getallen van Dick Veerman hieronder kloppen dus ongeveer wel.

In deze bierfiltjes analyse vereenvoudig ik zwaar op een paar zaken:

  • auto’s via het stopcontact tel ik niet mee (gemiddeld ook 20-25 panelen per huishouden).
  • ipv zonnepanelen kan ook voor wind gekozen worden (maar dat maakt niet veel uit in CAPEX, kosten zijn ongeveer 1-1,5 miljoen per MW)
  • eventuele besparingen (thuiswerken, betere isolatie) tel ik niet mee.
  • etc.

Voorlopige conclusie t.a.v. consumenten. Als elk huishouden 3125 euro per jaar investeert gedurende 8 jaar dan kunnen we alle huizen (7 miljoen) vergroenen voor 2030. Mits we onze heilige koe niet meetellen. Op deze manier hebben we dus 25% van de 2400 PJ (= huishoudens) x 70% (= gas, electra, maar niet onze auto) = 17% van de 2400 PJ helemaal duurzaam gemaakt. Kosten 21 miljard per jaar, gedurende 8 jaar, totaal een CAPEX van minimaal 175 miljard euro. Oeps.

Maar hoe gaan we dit in de praktijk dan doen?

  • Die 55 panelen passen immers niet op een gemiddeld huis in Nederland. **
  • Wie gaat de voorfinanciering doen van 175 miljard euro?
  • En die auto’s dan?
  • En die 50% in 2030, en min 95% in 2050 dan?
  • etc?

Ik denk dus dat dat niet kan. En nu de industrie? Hoe gaan we daar verduurzamen? Ik zou het wekelijk niet weten. Maar daar ligt wel 75% van de uitdaging!

En wat we dus ook onder het tapijt vegen: de restwarmte (in de industrie) waar we niks mee doen. Dat zijn echt grote hoeveelheden. Denk aan 30% van al het energieverbuik. Giga veel dus. Ttot de volgende keer, grafieken tabellen en analyses komen eraan.

mvg Wouter de Heij – TOP.

** en dus moeten we ook het aantal windmolens verdubbelen of zelfs verdrievoudigen alleen al voor de huishoudens.

Over electrofuels voor auto’s en vliegtuigen (geen heilige graal is, maar in de combinatie zit) en de (te) grote opgave waar we voor staan.

Gisteren schreef ik over mijn pleidooi om de varkenssector in Nederland te behouden mits deze ook elektriciteit en warmte gaan produceren via vergisting. Dit heeft immers een dubbel positief effect: i) veel minder methaan emissies, en ii) duurzame elektriciteit productie waarbij er geen extra CO2 wordt geproduceerd. Ongeveer 4000-6000 MW elektriciteit kan jaarlijks gemaakt worden in de sector (dat is bijna 10x de hoeveelheid van het wanstaltige dure Gemini windmolen park; een hoeveelheid vergelijkbaar met 10 kolengestookte centrales). De visie mbt wind-op-zee van onze overheid (prima plan wat mij betreft) is om nog eens 7000 MW aan windmolens op zee neer te zetten tot 2030 om dit in perspectief te zetten. Vergeet deze varkens-energie-optie dus niet!

Op social media heb ik gisteren meerdere keren moeten uitleggen dat ‘van het gas af’ eigenlijk zou moeten zijn ‘van het aardgas af uit Groningen’. Nog specifieker, we moeten van onze verslavingen aan alle fossiele energie af (aardgas, aardolie, kolen). Maar we moeten niet van gas (methaan of waterstof) of andere chemische energiedragers af. Echt niet!

De energiedichtheid van een chemische drager is veel hoger (en duurzamer) dan die van een batterij of accu. De mogelijkheid om energie op te slaan zonder verlies ligt veel hoger met een chemische energiedrager dan bij een batterij. Neen, ik ben pro-chemie wat dat betreft. Laten we niet naïef zijn en denken dat we met alleen zonnepanelen en windenergie (en elektrificatie) we al onze behoeftes kunnen vervullen. Zie ook mijn schets hieronder.

IMG_1960

De echter maatschappelijk opgave ligt vooral bij de hele grote getallen rondom ons energieverbruik. En dat zijn niet onze huishoudens, of onze gewone elektriciteitsbehoeftes. We moeten juist kijken naar de “grote slurpers” van fossiele energie.  Neen, de werkelijk grote getallen liggen bij:

  • (Zware) industrie :ongeveer 20% van alle energie.
  • Verwarmen (huizen, gebouwen en warm water) : ongeveer 16% van alle energie
  • Transport (auto’s en vliegtuigen) : ongeveer 20% van alle energie.
  • warmteverliezen bij verbranding : ongeveer 30% van alle energie.

De vraag gaat zijn – en het antwoord gaat niet waterstof zijn! – hoe kunnen we:

  • duurzame groene chemische brandstoffen maken (denk aan methaan uit varkens) of andere electrofuels (synthetische kerosine). En wel op zeer grote schaal.
  • elektriciteit (op piekmomenten als we teveel zon of wind hebben bijvoorbeeld) kunnen omzetten naar chemische energiedragers (en die dan opslaan).
  • Hoe kunnen we chemische energiedragers efficiënt omzetten naar elektriciteit.
  • dat we vooral moeten inzetten op warmtehergebruik en (industriële) warmtepompen. En dan bedoel ik niet alleen huizen, maar vooral 2-10MW installaties voor de industrie.

Voor het gemak negeer ik bij deze denkrichtingen even:

  • dat we misschien gewoon minder energie moeten gaan gebruiken als samenleving.
  • dat we prijs instrumenten dienen te introduceren (belasting op kerosine ?!)
  • dat we teveel mensen op deze aarde hebben die per persoon steeds meer nodig hebben.

In alle gevallen ben ik van mening dat we ook een rationele afweging moeten maken over de kosten (en wie die gaat betalen). Daar kom ik volgende week nog eens op terug. Maar ook land-usage en competitie met het eet-systeem dient meegewogen te worden in het nemen van onze (politieke) beslissingen. Het is niet voor niks dat ik geen voorstander ben van biobrandstoffen.  Landbouwproducten zijn er vooral voor het voeden van mensen en van dieren (ook vanwege fosfaat tekort; #saveourchildren). Alleen echte bijproducten en afvalstromen uit het feed/food systeem mogen gebruikt worden om energie te gaan maken. Dit plaatje illustreert dit als we kijken naar kerosine:

Aviation-needs-alternative-fuels

Mijn varkens-energie voorbeeld past binnen deze filosofie: Mest omzetten in methaan (die dan groen is!), afvangen en eventueel omzetten tot elektriciteit. Een andere voorbeeld kwam ik vandaag tegen. Zo kunnen we bijvoorbeeld CO2 uit de hoogovens van Tata-steel (IJmuiden) op termijn opvangen en omzetten in synthetische kerosine. Maar er wordt ook gekeken naar electrofuels.

De toekomst ligt dus in slim combineren. Slim combineren van energiesystemen die op chemie gebaseerd zijn (methanol, methaan, groen-LNG, mierenzuur, synthese-gas, synthetisch kerosine, en misschien waterstof) EN systemen die direct elektrisch zijn (windmolens, solar, etc.). MAAR vooral op alles slimme opzettingen tussen chemie en elektra. Daar liggen de duurzaamheidskansen, de innovatiekansen en dus de kansen voor high-tech ondernemers. Want behalve grootschalig, gaan al die technologieën ook kleinschalig nodig zijn (en er komen). 

PS de echte politieke vraag is: wie gaat hier de CAPEX voorfinancieren. Het gaat immers om tientallen miljarden euro’s. En hoe voorkom je dat huishoudens/burgers en MKB hier de dupe van worden. 

 

Sannering van Varkenshouderij zorgt voor meer en niet minder broeikasgassen op termijn. Hou de sector dus, maar innoveer ook daar vooruit minister Schouten!

Een lokale politicus gaf van de week antwoord op mijn simpele vraag “hoe komt het dat er zo weinig inhoudelijke kennis bij lokale politici en in den haag zit?”. Zijn antwoord, het gaat uiteindelijk alleen om macht en invloed. En inzicht en kennis zijn daarbij maar heel beperkte factoren.

Tja, daar sta je dan. Ik mag graag het kleine jochie zijn dat aangeeft dat de keizer in zijn nakie staat. De betreffende politicus gaf via zijn antwoord eigenlijk aan. “Of de keizer in zijn nakie staat of niet is niet relevant. Hij is en blijft immers de keizer; en de keizer heeft alle macht”

Ik moet er aan denken nu we in de weken van klimaattafels en aan de vooravond van een niet-haalbaar klimaatakkoord komen. Niet-haalbaar omdat een reductie van broeikasgassen met bijna 50% fossiel in 2030 technisch en financieel vrijwel onmogelijk is. Maar vooral niet haalbaar om enkele suggesties ons niet dichterbij dit doel gaan brengen.

For the record; ik ben voor een verlagen van de concentratie van broeikasgassen, en dus ook voor het verlagen van onze aardolie en aardgas verslaving. Geen twijfel over dat politieke besluit wat mij betreft. De vraag is echter hoe.

Meer elektrificeren is een prima richting. Daar groots op inzetten is op lange termijn dus een verstandige strategie. Elektriciteit is mooi. Maar hoe maak je elektriciteit? Juist; nu nog via kolen en gas. Minder gas uit Groningen omhooghalen is prima, maar wel met het argument “minder aardbevingen en schade” die ontstaat bij de bevolking.

Dus je zult mij niet horen zeggen “we moeten van het gas af”. Ik kom daar zo op terug. Meer wind en zon dan? Ja, natuurlijk moet elk dak in Nederland 10-20 panelen hebben, en natuurlijk kunnen we het aantal windmolens verdubbelen of zelfs verdrievoudigen. En heel misschien kunnen we dan ongeveer 1/2 van de elektriciteit van de huishoudens vergroenen. Maar ja, dat is maximaal 12-15% van onze totale energiebehoefte. Voor het getal: we zitten nu op 6% (of eigenlijk 2% als je hout als onduurzaam bestempelt), enkele feiten staan hier en hier.

Neen, we moeten juist niet van gas af! Wel moeten dus wel van gas uit Groningen af, naar import van gas uit de Noordzee of voor mijn part uit Rusland. EN we moeten voor naar groen-gas. Ik heb daarbij meerdere argumenten:

  • We hebben chemie nodig om energie in op te slaan en te transporteren. Elektriciteit  is fijn thuis, of op kantoor. Maar de opslag van elektriciteit is technisch lastig. Neen, kom nu niet met het argument accu’s. Voor de opslag van energie hebben we een chemische oplossing nodig. Denk aan … methaan! Of onder druk gezet methaan, LNG
  • We hebben een super mooie gasinfrastructuur. En deze infrastructuur hebben we niet voor waterstof. En waterstof opslaan is ook nog eens gevaarlijk en lastig. Een waterstofeconomie wensen is kul. Ik wens daarom een natuurlijk-(bio)gas economie.
  • We dienen dus op grote schaal in technologie te gaan investeren waarmee we elektriciteit kunnen omzetten in methaan (of methanol, of mierenzuur, of …) en van methaan weer terug naar elektriciteit. Hier ligt een innovatiekans.
  • Biomassa en mest kan via fermentatie worden omgezet in methaan. Yes! Weer groen-gas dus. Methaan is echt de meest logische link tussen ons natuurlijk ecosysteem en elektriciteit.

Dus read my lips: zet de kraan in Groningen uit, maar blijf een focus houden op gas en ons gasnetwerk! Het liefste Groen-LNG dus.

Terug naar onze varkensboeren. Het is vreselijk dom om warm te gaan saneren. Dat kost gewoon geld en je krijgt daar nu juist geen extra waarde voor terug. Nog erger ik voorspel dat we een achteruitgang op diervriendelijkheid EN meer methaan uitstoot terug krijgen (want vlees blijven we eten, varkenshouders in Oost-Europa doen het niet beter dan hier). In 2011 heb ik daarom al gepleit voor het verplicht fermenteren van mest tot methaan. Dit mes werkt immers twee kanten op. De methaan emissies dalen, en je krijgt er gelijk groen-LNG of elektriciteit voor terug. Doen dus.

Even wat getallen. Als een middelgrote varkensboer zijn mest gaat vergisten dan kan er 1 a 2 MW per locatie gemaakt worden. De hele sector (4000 varkensboeren) kunnen dan samen 4000 tot 8000 MW (en dat is gelijk aan 4 tot 8 GW) duurzamen elektriciteit maken. Evenveel als ongeveer 10 kolencentrales!

Dit jochie ziet de keizer dus (weer) in zijn nakie staan. Ik pleit voor a) verplicht fermenteren van alle mest bij alle varkenshouders, b) behoudt dus van de sector in Nederland, c) sluiting van 10 kolencentrales. Met dit plan (en die 10 zonnepanelen en verdubbeling van aantal windmolens) kunnen we dan inderdaad voor 2030 alle elektriciteit van alle huishoudens in Nederland vergroenen. Nederland kan via deze truck bijna 25-30% minder emissies uitstoten.

Ik geef daarom graag de volgende tips aan minister Schouten van LNV:

  • niks geen warme sanering van de varkenssector.
  • hou die 12-15 miljoen varkens gewoon in Nederland,
  • innoveer vooruit. Zorg dat we mbt diervriendelijkheid en duurzaamheid voorop blijven open. Motiveer onze vlees-sector deze weg in te slaan.
  • Laat de varkenshouderij een belangrijke rol gaan spelen in de duurzame energie sector.

Tenslotte. De grote issues zijn:

  • zware industrie.
  • Verwarming van onze huizen en gebouwen.
  • Transport (auto’s en vliegtuigen).

We gaan er dus niet aan ontkomen om:

  • BTW en extra taxen op kerosine te zetten. Vliegen moet duurder worden.
  • Extra beprijzen van benzine en diesel. Autorijden moet nog duurder worden.
  • Warmtepompen etc. in onze huizen plaatsen.
  • Inzet van restwarmte (en opwaardering van laag-kwaliteit restwarmte).

De grootste uitdaging? Shell, DSM, Hoogovens, AVEBE, AKZO etc. en de andere zware industrieel. Wegpesten lijkt met uitermate onverstandig. Maar hoe die sectoren de transitie kunnen gaan vormgeven? ik zou het niet weten.

WUR houdt voor LNV een enquete onder boeren m.b.t. samenwerking en verkoopprijs. Ik zeg lees gewoon Homo Deus (Y. N. Harari) eerst even. En ga daarna #Doen.

Op verzoek van het ministerie van LNV heeft het LEI (oeps Wageningen Economic Research) recent een enquete gehouden onder boeren. Een kul rapportje natuurlijk, maar als je baas (=LNV) het vraagt en betaalt dan doe je dat gewoon.

Boeren ervaren hun positie immers als zwak -ik kom daar zo op terug- en krijgen ook geen ‘eerlijke’ prijs in hun ogen horen en lezen we weer veel het laatste jaar.

Over dat laatste punt – discussie over een eerlijke prijs- verbaas ik me steeds weer. Een eerlijke prijs is die prijs die je krijgt op de markt, en een markt die steeds teveel volume maakt, met te weinig toegevoegde waarde krijgt soms de kostprijs, heel vaak iets erboven, maar ook regelmatig een prijs onder de kostprijs. Dat is de verklaring voor de situatie van veel Nederlandse agri-ondernemers.

Nu is de de keten natuurlijk wat complexere dan alleen maar boer –> consument, en dat hoort ook bij een goede analyse. Maar deze onderwerpen zijn wat mij persoonlijk betreft al zo uitgekauwd en bekend bij insiders dat ik er eigenlijk niks meer over wil schrijven. In 2012 schreef ik dit stukje over het lot van ‘bulksupplier’ zijn, in 2013 en 2017 gaf ik nog wat tips aan retail, en tenslotte vind ik dat boeren zelf aan de volume knop moeten gaan draaien (of gaan innoveren op toegevoegde waarde).

Maar dus toch maar weer een stukje op dit blog.

Ik ben deze week lekker van het mooie NL weer aan het genieten. Maandag ga ik weer naar kantoor en tot die tijd ontspannen wij ons een beetje op het water. Dit laatste door vooral heel veel boeken te lezen. Op dit moment geniet ik van Homo Deus van Yuval Noah Harari. Zeker te weten ga ik in de komende tijd vaker blogjes schrijven met verwijzingen naar zijn boeken. Wij Homo Sapiens zijn zo’n populaire diersoort doordat we goed kunnen samenwerken is zijn analyse. Lees onderstaande bladzijde maar eens met me mee.

IMG_2043.jpg

Terug naar de boeren. Stel dat Rome gelijk staat aan Retail, en Griekenland gelijk aan ‘boeren’. In dat geval kan je concluderen dat alle werknemers samen bij de retailers (en het personeel bij hun belangenorganisaties) gewoon beter samenwerken dan de boeren onderling of met hun keten partners doen**. Of te wel de boeren die klagen werken gewoon niet zo goed samen. Evolutionair gezien is er maar een oplossing voor niet goed samenwerkende boeren : faillissement. Hulp geven aan ‘arme’ stakkers die a) geen goed ondernemer zijn, b) niet mee kunnen in de tijd, c) niet kunnen samenwerken is uitermate onverstandig. Een zeer onpopulaire boodschap. I know.

conclusie WUR

Ook de WUR concludeert dat er er meer moet worden samengewerkt door primaire producenten. Chapeau. De adviezen die echter op papier gezet zijn, zijn wat slapjes (zie hierboven). De werkelijke advies is natuurlijk niet “ga meer samenwerken”, maar de WUR zou eens een praktisch advies kunnen geven over de vraag “hoe dan?”. Daar zie ik geen richtinggevende antwoorden voor staan in het betreffende rapport. WUR ga de boeren eens helpen in de praktijk, is mijn advies.

Ik zal zelf nog een aanvullende slap advies geven voor boeren: ga ondernemen, ga innoveren, ga denk vanuit toegevoegde waarde (en niet alleen kostprijs), doe aan ketenverkorting, stuur op consumenten belangen en behoeftes. In dit blogje geef ik dus zelf ook geen antwoord op de vraag “hoe dan?”. Waarom zou ik? Ik zit nu binnen, en buiten schijnt de zon lekker en ik heb vakantie. Tot maandag!

** ik ben van mening dat het gaat om a) goed samenwerken, b) slim en inventief en creatief zijn, c) naar de toekomst kijken (wat zijn latente consumenten behoeftes), d) #DOEN (of te wel niet klagen, maar gewoon aan de slag gaan, en e) vooral een heel goede strategie uitstippelen en deze ook gaan volgen. Andere tips zie ik graag op mijn facebook pagina.

In het zonnetje gezet: Wouter de Heij (haha, maar Business Club Radio gesprek was te leuk om niet te delen op F4I).

Afgelopen woensdag schoof ik aan bij Jan Sonneveld van Business Club Radio voor een live gesprek van een uur.  Natuurlijk draaide het ook om muziek, maar Jan heeft me flink doorgevraagd over waar ik vandaan kom, wat we doen, de rol van universiteiten en over hoe innovatie verloopt. Nadat ik zonet even gecontroleerd heb of ik niet teveel onzin heb uitgekraamd, hierbij dus ook maar een kort blogje. Ik probeer al 10 jaar anderen in het zonnetje te zetten (google maar op dit blog), maar nu even nadruk op mezelf. Ik hoop dat ik jullie er mee kan inspireren. Fijn weekend.

 

De door mij gekozen muziek nummers en het gesprek staat ook op deze site:

BCR 195 Wouter de Heij