Ook Jaap Goudsmit zegt het: “de PCR zegt iets over besmetting, een antigeentest zegt juist meer over besmettelijkheid”. Een (correcte) antigeentest is dus wel geschikt voor onze (test)samenleving.

Als ik einde vorig jaar een neusswap zou hebben gehad waarbij er met alleen PCR gekeken werd naar alle virussen in mijn neus, dan was de kans groot dat ook rhino was ontdekt. Paniek! Sterker nog ik wil niet uitsluiten dat er ook een brokje RNA van Covid was ontdekt. In augustus schreef ik niet voor niks “Snotneus? Denk Rhino en niet gelijk COVID”. In hetzelfde stukje schreef ik ook

Deze PCR is met de moderne snelle en goedkope analyse-technologie heel erg gevoelig. Een paar brokjes RNA in je neus dat via een ‘swap (het wattenstaafje) in de PCR wordt gestopt kan daarom al leiden tot een ‘positieve COVID’ waarde. Nu zegt het HELEMAAL niks of je dan ziek bent of wordt, of je besmettelijk bent of niet. Het zegt niet eens wat over de mogelijke aanwezigheid van een ‘levend’ virus brokje (ja ja die term klopt niet, I know). Het kan immers ook een restbrokje zijn of een stukje virus in zo’n lage concentratie dat het a) niet ziekmakend is en b) niet besmettelijk is.

Wij als samenleving zouden niet zo geobsedeerd moeten zijn met PCR-positief-testen en data daaruit (wel ziekehuisopnamen, IC en oversterfte data). We zouden wel bezig moeten zijn met de vraag vraag of iemand besmettelijk is en onder welke omstandigheden.

Vanaf augustus 2020 bleek al op basis van de openbare literatuur dat een antigeen test daarvoor veel geschikter is. Deze is niet zo nauwkeurig als PCR, dat klopt, maar correleert wel veel beter met besmettelijkheid. En om besmettelijkheid draait het immers. Kan ik iemand anders besmetten waardoor deze ziek wordt. Gisteren bij OP1 verwoord Jaap Goudsmit het heel helder:

Ja dat haal je eruit, daar is misverstand over net als bij vaccin. De antigeen test is een betere test voor besmettelijkheid. Want dat komt overeen met de hoeveelheid virus in je keel die andere besmet. De PCR test stelt besmetting vast, dat wil zeggen, ben jij besmet. Die antigeen test is dus heel geschikt om iets anders te doen: namelijk of je andere kunt besmetten (vanaf 0,45 in onderstaand fragment)

In de laatste maanden heb ik vaak mijn corona mening mogen delen bij zakenrelaties en klanten van ons. Het gaat om bedrijven die mij vertrouwen m.b.t. mijn wetenschappelijke inzichten en rationaliteit. Uiteraard deel ik graag mijn mening, maar wel altijd met de juiste disclaimers erbij. Mijn insteek is ten alle tijden dat “een correcte risicoanalyse” uitgevoerd moet worden. Wat zijn de risico’s, voor wie, waar, en hoe kan je die risico’s reduceren als bedrijf. Precies zoals ik geleerd heb als voedseltechnoloog rondom RI’s en HACCP.

Hieronder enkele van mijn powerpoint slides die ik daarbij wel eens gebruikt heb. Vooral de uitleg van de concentratie aan virusdeeltjes in iemands neus of keel is in dit kader handig om te bekijken (vanaf pagina 12).

Alles draait bij griep en covid om de begrippen viral load en besmettelijk zijn. Kan je een besmettelijke virus dosis overdragen aan een andere waardoor deze ook besmet kan worden. En wat kan je doen om niet het risico te lopen zo’n virale dosis te ontvangen, waardoor je ook ziek kunt worden.

Ons vaccinatie beleid verloopt niet soepel, slechte voorbereiding en traag, dom en onpraktisch. Een tussentijdse analyse over de covid-vaccins-strategie dus maar, en mijn eigen gedachten hierover.

Een goed politicus is iemand die de zaken kan afwegen t.a.v. elkaar” dat is de essentie van goede politiek, van een goed beleid en dus zou dit vooral ook het uitgangspunt van het COVID beleid moeten zijn.

In deze debatten gaat het echter al snel over vooral ‘dingen’ of ‘mensen’, maar ik denk dat het vooral over inhoud, visie en ideeën zou moeten gaan. Dus wat zijn de risico’s en voor wie, hoe kan je de risico’s afwegen. En met risico’s bedoel ik niet alleen de medische risico’s maar zeker ook de psychologische en economische en sociale risico’s. Deze blijven immers onderbelicht

Al tien maanden gaat het vooral over ‘de stress’ op ons zorgsysteem (specifiek de IC’s) en als je een andere opinie hebt (“ziekte en dood hoort bij het leven” of “bescherm ouderen die dat willen, maar laat de maatschappij open” of “bescherming van het individu, terwijl het zou kunnen mogen gaan over ‘bescherming van de maatschappij en de gemeenschap dus’“) dan wordt je verweten niet empathie. Terwijl consensus creëren over het doel van het beleid, toch ook juist politiek is. We moeten er dus over kunnen blijven praten.

Als je rationeel (en wetenschappelijk) naar COVID kijkt, en ‘het belang van de hele maatschappij in alle facetten’ probeert af te wegen dan kan je in mijn ogen niet tot heel andere conclusies komen, dan die ik al maanden deel op dit blog. Een paar elementen die ik steeds naar voren breng sinds de afgelopen tien maanden:

En nu het vaccin dus. Ik ben wel een voorstander van vaccins en een vaccinatie(beleid). COVID ontwricht onze samenleving echt, en het virus is wel gevaarlijk (zie IFR analyse van vorige week). Natuurlijk moet het vaccinatiebeleid op een slimme manier bedacht zijn, een praktische manier en een veilige manier uitgevoerd worden. Dat is zo logisch, dat we over dergelijke generieke uitgangspunten niet heel lang over hoeven te praten. Of de vaccins veilig zijn, is iets voor de medische onderzoekers, de farma bedrijven en de overheidsinstanties zoals EMA die erover gaan. Ik heb daar dan wel voldoende vertrouwen in. Gezien de grootte van de crisis denk ik tevens ook: ga maar experimenteren in de praktijk.

Het grooste experiment dat nu wordt uitgevoerd is Israel. In Israel lopen ze flink voor, en daar kunnen we dus zien in de praktijk of grootschalige vaccinatie werkt of niet. Maurice de Hond houdt elke dag bij hoe het daar gaat. Vanaf 11 januari hebben ze daar in een versneld tempo alle 60 jarigen gevaccineerd. Duidelijk zie je nu in Israel dat het aantal ‘critical ill’ sterk afneemt in de categorie 60 jaar en ouder. Dit vind ik heel bemoedigend!

De twee meest relevante vragen rondom het vaccinatie beleid zijn (behalve de daadwerkelijke effectiviteit en medische risico’s van het individu dus):

  1. Wie krijgt er als eerste een spuitje?
  2. Hoe ga je dit (snel en praktisch) realiseren.

Over deze twee vraag ga ik kort zijn. Onze overheid -en dus specifiek onze minister en zijn team- laten nu keer op keer zien dit niet te kunnen. Inkoop en levering (iets dat elk bedrijf dagelijks doen) is slecht geregeld, de logistiek naar de locaties lijkt ‘niet zo praktisch’. Weer een vette rode kaart dus.

Een voorbeeldje, als je kiest om te beginnen in een verzorgingstehuis, zorg dat gelijk iedereen die daar woont een vaccin krijgt, ipv meerdere keren moeten langskomen omdat ervoor gekozen is om per leeftijdscategorie te prikken. Ik erger me hier behoorlijk aan, net als velen Nederlanders blijkt uit de media in de laatste weken.

Terug naar de eerste vraag: “Wie krijgt er als eerste een spuitje”. Het plan was oorspronkelijk gericht op de ouderen, maar is tussen kerst en oud-en-nieuw gelukkig aangepast (eerst de zorgmedewerkers) en op vijf januari een beetje aangepast naar:

De roep van Gommers en collega’s voor de kerst om te beginnen met zorgmedewerkers was volkomen terecht. Dat dit niet in Den Haag bedacht had kunnen zijn in de zomermaanden, is natuurlijk een teken van wereldvreemdheid in die stad. Als er teveel stress is op de IC’s en ziekenhuizen, en als er vooral te weinig personeel is in de ziekenhuizen en dus daar de bottleneck ligt, dan is het logisch te beginnen met zorgmedewerkers. Dus dat we daar gestart zijn is prima.

Maar dan.

We zijn nu begonnen met de oudste Nederlanders in onze maatschappij en gaan zo door naar jongere categorieën. Althans dat is in grote lijnen het plan. Maar is dat ook een logisch plan? Ik denk het niet en velen professionals met mij denken ook van niet.

Zo zegt Hoogleraar Peter van der Voort „We hebben vanaf het begin gezegd: dít zijn de patiënten die met corona op de IC terechtkomen. Als je dat weet, hoe gek is het dan om je vaccinatiestrategie daarop aan te passen? Onze hele aanpak is er immers op gericht om de druk op de IC’s te verminderen. Dan ligt dit méér voor de hand dan de huidige strategie. En het is redelijk eenvoudig uit te voeren.”.

In aanvulling zegt vandaag Armand Girbes hoofd van de intensive care van het Amsterdam UMC in het AD dat de balans tussen COVID en andere zorg niet klopt. Hij ziet al bijna een jaar hoe de zorg voor coronapatiënten ziekenhuizen ontwricht. Hij vindt het oneerlijk dat corona steeds voorrang krijgt, en denkt dat het anders zou moeten. In Gommers is ‘boos’ maakt Gommers duidelijk er anders over te denken, maar beargumenteert dat niet sterk (en ik deel deze mening van hem dus ook niet).

Dus om tot een goede (=slimme) vaccinatiestrategie te komen, met als randvoorwaarde “minder stress op zorgsysteem” en “zo snel weer een gewone maatschappij”, zou je vooral diegene die de kans hebben om op de IC terecht te komen als eerste moeten gaan vaccineren. En niet dus als eerste de honderdjarigen die al bijna op sterven liggen. Toch? Maar uit de feiten blijft dat op de IC’s vooral mannen komen van 50 jaar met overgewicht en ander onderliggend lijden. Deze mannen zijn meestal ook nog economisch actief in de maatschappij. Help hen dus.

Ja, de 65 jarige hebben een hoger risico, dat klopt. Maar kunnen vaak ook gemakkelijker thuis blijven en ‘zichzelf’ beschermen door in een kleinere sociale bubbel te blijven leven voorlopig. Deze leeftijdsgroep kan de werkende man en vrouw (hun kinderen dus) helpen met zorg van hun kleinkinderen. Maar diezelfde werkende man en vrouw moeten we daarom minimaal beperkingen opleggen (dus weg met die avondklok, weg met de lockdown) zodat ze economisch actief kunnen blijven.

Deze groep Nederlanders tussen 25 en 65 die werkt zorgt immers ervoor dat onze economie blijft doordraaien. Dat er belastingen worden betaald, waardoor ook het hele COVID-beleid (en de kosten van de zorg) betaalt kan blijven worden. Ik denk dat we daarom op korte termijn juist de leeftijdsgroepen tussen 45 en 65 versneld daarna moeten gaan vaccineren. En dan vooral die beroepsgroepen die a) cruciaal zijn voor het functioneren van de hele maatschappij en economie, en b) vanwege de natuur van hun beroep automatisch met veel anderen in contact komen. Denk naast zorgpersoneel (ook in de verzorgingstehuizen hoor!), hierbij ook aan politie en buschauffeurs. En kappers en tandartsen. etc.

Ik zou ouderen boven de 65 in een verzorgingstehuis ook veel eerder een vaccin geven dan ouderen boven de 65 die nog in hun eigen huis wonen. Feitelijk zijn de risico’s voor ouderen in tehuizen groter dan ouderen die nog zelfstandig wonen.

En jongeren hebben vrijwel geen kans om ziek te worden, dus daar kan je heel lang mee wachten. Maar bij een dergelijke strategie hoort dan wel ook een aanvullende beleid dat we alle scholen (ook de middelbare scholen) open houden (mits ook alle leraren boven de 40 jaar dus versneld gevaccineerd kunnen worden). Leraren ook vooraan dus.

Ik pleit dus voor een veel slimmer vaccinatie en COVID-exit beleid dus, een integraal beleid dat steeds twee peilers moet hebben a) reductie van de druk op IC en zorg, b) maximaal de maatschappij weer kunnen open zetten. Na maart 2021 als het weer beter wordt, en de risico’s lager zijn moeten we echt deze groepen gevaccineerd hebben. Want na de zomer kan de druk op de zorg weer iets toenemen zonder een effectieve vaccinatie campagne.

Dus onze vaccinatiedoelstelling kan zijn om voor einde maart 2021 alle beroepsgroepen en risico-groepen te vaccineren zoals ik hierboven voorstel, daarna voor de zomer iedereen boven 40 jaar.

Het (vaccinatie)tempo moet heel snel omhoog gaan, en het moet vooral veel slimmer en praktischer zijn. Als we het zo doen, dan kunnen we na de zomer 100% open zijn en zitten we allemaal weer in het post-covid tijdperk zonder grote beperkingen.

Politiek Den Haag moet in transparantie deze zaken transparant afwegen t.o.v. elkaar. Hierbij is het noodzakelijke dat politiek Den Haag een grotere afstand te houden van het eenzijdige OMT en hun arts-virologen. Kiezen doen we transparant in de tweede kamer, en niet in achterkamers met specialisten. Deze OMT/RIVM specialisten moeten weer snel terug naar kantoor en in de anonimiteit terug gaan.

Vaccinatie, politiek en exit-strategie is niet iets exclusiefs van de Gezondheidsraad, OMT en medische specialisten. In tegendeel, in een democratie is dat de taak van ons kabinet en tweede kamer: “Een goed politicus is iemand die de zaken kan afwegen t.a.v. elkaar”.

Lockdown is inhumaan en sociaal en economische killing. Lees ook Hoogleraar Ira Helsloot (in de Volkskrant) en Hoogleraar Epidemioloog Rudi Westendorp (in het NRC): “Het middel is erger dan de kwaal”.

Ik gebruik mijn eigen blog om mijn gedachtes vast te leggen voor de toekomst (vaak rationeel, wetenschappelijk en onderbouwd met getallen), maar ook om wat scherpe ideeën of suggesties te delen. Scherpte zorgt voor interactie en daardoor wordt elke opinie beter. Althans dat hoop ik. Hier weer een scherpe column, kom maar op met die reacties.

En ja ik ben voor doelstelling 2. Ik ben dus behoorlijk tegen een (full) lockdown. Ik vind het erg dat we het niet voor elkaar krijgen om de situaties in de verzorgingstehuizen te monitoren. En wil niet al teveel beperkingen voor ‘de jeugd’, en denk dat alle economische activiteiten maximaal door moeten gaan. En wil je dan toch met een paar vrienden naar de kroeg? Prima. OMT, Erasmus, RIVM, allemaal blijven ze de paniek-knop indrukken, zonder rationele afweging of analyse.

We zitten nu al weer in januari 2021, de COVID paniek sloeg toe in maart van afgelopen jaar. Dat is bijna tien maanden geleden! In Maart snapte ik dat Rutte en zijn team steun zocht bij een zeer beperkt aantal wetenschappers (vooral virologen). En ik snapte in maart ook dat deze wetenschappers eigenlijk a) niet konden inschatten wat de gevaren waren, b) wisten hoe de verspreiding plaatsvond, en dus c) wat handig en effectief beleid zou kunnen zijn. Met beperkte kennis, toch beleid vormgeven. Het was immers een crisis situatie. Maar vanaf mei 2020 geldt dat argument wat mij betreft niet meer. We hebben nu vreselijk veel meer kennis dan toen.

Laten we eens kijken naar waar we nu staan:

  1. The IFR (sterfte kans) van dit Corona-virus is hoger dan een gewoon stevig griepvirus (IFR = 0,4%, waarschijnlijk tussen 0,3% en 0,6%). Maar de IFR is absoluut niet zo hoog als dat in januari of februari werd gedacht ( toen werd >1%, en zelfs 5% werd genoemd).
  2. Het virus wordt vooral verspreid via superspread-events, via aerosolen binnen, en druppelcontact op kortere afstand. RIVM zit fout door zo lang koppig alleen afstand als belangrijkste maatregel te benoemen. Buiten is het behoorlijk veilig, en binnen in grote ruimtes waar mensen veel lawaai maken zijn de risico’s veel hoger. Maurice de Hond toen, en Duitsland sinds juni 2020, en WHO sinds een tijdje ook: ze erkennen de rol van “aerosolen” in de verspreiding van het virus. Ventileer dus!
  3. Ziek worden en eventueel sterven is vooral iets voor de risico-groepen en ouderen onder ons. Beleid zou daarom ook vooral gericht moeten zijn op het beschermen van ouderen (die dat willen!). En zowel in maart-april als nu in deze periode zien we dat we er niet in slagen om ouderen in verzorgingstehuizen te beschermen. Schande.
  4. We hebben ook na maart 2020 geen substantiële vergroting van de IC en ziekenhuis capaciteit kunnen creëren. In de zomer hadden we ziekenhuizen Slotervaart en Lelystad kunnen heropenen, of de RAI, of een cruiseschip kunnen inhuren. Nog steeds hebben we een tekort aan bedden, dat is natuurlijk een aanfluiting. Den Haag mist gewoon ‘execution power’. Rode kaart dus nog steeds. Over PCR zal ik het maar even niet hebben.
  5. Nog steeds geen (althans veel te weinig) nadruk op preventie en onze basis gezondheid. Ga naar buiten, val-af als je te zwaar bent, eet gezond en neem bijvoorbeeld extra Vitamine D. Ben je niet te oud, en heb je geen te hoge BMI, dan vallen de risico’s van covid mee. Maar rook dus niet, drink niet te veel alcohol, etc. Sofpaleo dus.
  6. Nog steeds hebben Rutte en Van Dissel een soort van gesloten ‘vooroverleg’ in het Catshuis op zondag met het OMT. Dit overleg zou moeten plaatsvinden in de tweede kamer. Beleidskeuzes in een open democratie moeten voorbereid worden door de ambtenaren (SG’s en DG’s) op de ministeries en worden daarna naar de kamer gestuurd voor debat. Wat is trouwens onze doelstelling van het covid beleid?
  7. De balans tussen de sociale en economische kosten (meer dan 80 miljard via de overheid, en dan hebben we het niet over de kosten en risico’s van ondernemers en hun werknemers), en de gezondheidswinst kloppen niet. Niet toen, en niet nu. Toen -in maart en april- was het crisis, nu niet meer, nu hebben we kennis, rationaliteit en juiste afwegingen te maken. Toch?
  8. Er is nog steeds spraken van massavorming (hypnose van de samenleving). Het virus is onze vijand, en alles dat gedaan wordt om ‘deze oorlog’ te winnen, is geoorloofd lijkt het wel. Heb je een andere voorstel, bagatelliseer je de risico’s of maak je een andere afweging, dan ben je amoreel, je bent fout. Iedereen moet immers gered worden lijkt het wel. Sorry, hoor, maar we worden ziek en gaan doen. We hebben niet het eeuwige leven.

Ondertussen probeert de samenleving te blijven werken, te blijven ondernemen, sporten en ontspannen. Zo goed en kwaad als het kan. De samenleving probeert te blijven leven dus. Maar energie behouden, positief blijven, het is niet altijd even gemakkelijk.

Grote bedrijven houden het niet vol (zie KLM, FrieslandCampina, Booking), en MKB staat helemaal aan de vooravond van een zware (economische) winter. Er zullen nog tienduizenden en misschien wel honderduizenden mensen hun baan kwijt raken in de komende maanden. Teveel waarde gaat dus door het putje met het huidige beleid van lockdowns, te beperkte IC capaciteit en avondklokken. Kappen dus ermee. We moeten naar ‘model Zweden’, echt.

Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Personen die wel rationeler naar de materie kijken, professoren die ook vinden dat we een betere afweging dienen te maken. Jaap Goudsmit bijvoorbeeld. Twee andere proffessoren zijn: Hoogleraar Ira Helsloot (op linkedin en recent in de Volkskrant) en Hoogleraar Epidemioloog Rudi Westendorp (nu in NRC).

Rudi Westendorp geeft ook aan dat het middel veel erger is dan de kwaal. De titel van het NRC artikel “Epidemioloog en geriater Rudi Westendorp: ‘We hameren en hameren, en alles gaat kapot” belooft wat. Ik heb genoten van dit artikel, en ben blij. Blij dat eindelijk ook een landelijke krant een kritisch stuk plaats. Eindelijk. Westendorp noemt Covid een SOA, een sociaal overdraagbare aandoening. Drie alinea’s uit het betreffende artikel.

Hebben we die griepgolf onderschat? Of we overschatten Covid”. Onze perceptie lijkt wel verandert. Nu lijkt alsof elke dode er een te veel. Je hoort het mensen zeggen, ook in de politiek. Ja, dan moeten we ook zeggen dat elke dode door een hartinfarct of kanker er een te veel is. Wat doen we om corona er een beetje onder te krijgen? We hebben de zorg afgeschaald. Maar met alle behandelingen die je uitstelt, dat rekensommetje maakt iemand als Ira Helsloot [hoogleraar besturen van veiligheid] ook, verlies je minstens evenveel gezonde levensjaren als we met lockdowns proberen te redden, misschien veel meer.

„Om te beginnen de proportie terugbrengen. Sterfte door roken is vele malen erger. Het aantal verloren levensjaren door Covid in zijn heftigste en ongebreidelde vorm zou het nog niet halen bij het aantal verloren levensjaren door roken. Ik zal de laatste zijn die zegt dat vijftigduizend doden in een jaar door Covid – want daar praat je dan over – niets voorstelt. Dan gebeurt er wel wat. Het is een derde meer dan normaal. Maar om nou te zeggen: een ramp van Bijbelse omvang, nee.

En wat is dan proportioneel?„Dat moeten we dus met elkaar uitzoeken. Ik denk aan mondkapjes. Als je verkouden bent en je moet een publieke ruimte in, dan zet jíj een mondkapje op. Als je grieperig bent, blijf je thuis. Handen schudden, omhelzen, zoenen, ik denk dat we ermee moeten ophouden. En dan ons reisgedrag. Van Parijs naar Ischgl om twee dagen te skiën en door naar Brabant voor carnaval. Voor mij is dit het einde van Schengen, van de budgettarieven, van de goedkope airbnb’s. Congressen met duizenden artsen? En de volgende dag weer patiënten behandelen? Zie ik ook niet terugkomen. Johan Mackenbach zei het fraai: de biologie van de mens is niet bestand tegen zoveel sociaal gedrag over zulke afstanden. Ons immuunsysteem is niet opgewassen tegen het zo snel uitwisselen van zoveel ziektekiemen.”

Terug naar Ira Helsloot, hij noemt zichzelf een rekenende lone wolf (herkenbaar). Vanuit zijn thuiswerkplek rekent hij kosten-baten door en verloren levensjaren. In een crisis zo groot als de huidige vraagt nu juist om dit soort nuchtere analisten. We hebben niks aan emo-artsen die iedereen willen redden. public health gaat over de groep, de hele samenleving. Enkele alinea’s uit een recent Volkskrant artikel (dank pap voor deze lees-tip):

‘Dat de ziekenhuizen nu volstromen is niet te wijten aan de ziekte zelf, maar aan onze keuze hoe we met deze ziekte omgaan. Een kankerpatiënt geven we ook niet zomaar de duurste kankermedicijnen. Er is triage. Hoeveel is 1 extra gezond levensjaar ons waard? In het geval van die kankerpatiënt is dat in Nederland ongeveer 40 duizend euro. Als het duurder is, dan krijgt die patiënt dat niet, omdat we als samenleving hebben besloten dat dat geld dan beter besteed is aan andere dingen. Voor een coronapatiënt betalen we als samenleving nu 2 miljoen voor 1 extra gezond levensjaar, als we uitgaan van 50 duizend geredde gezonde levensjaren en ondertussen 100 miljard aan maatschappelijke schade. Dat is waanzin.’

‘Kijk hoe we tot in de jaren zestig omgingen met tbc, een ziekte die toen dodelijker was dan corona nu. Tbc kregen we ook niet onder controle, iedereen kon het krijgen. En toch ging de samenleving door. Nederland wees categorale ziekenhuizen aan voor het behandelen van tbc-patiënten. De overige ziekenhuizen waren voor andere ziekten, daar hoefde het personeel ook niet allerlei ingewikkelde beschermende kleding te dragen. Wijs een aantal coronaziekenhuizen aan, laat daar alleen jonge dokters en verpleegkundigen werken die zelf weinig last krijgen als ze besmet raken. Dan hoef je ook niet het halve team in thuisquarantaine te doen bij één besmette collega.’

‘Ik verwachtte dat we in de zomer ook bij corona zo’n plateau zouden bereiken in de discussie, maar we zitten met elkaar nog steeds gevangen in hetzelfde cirkeltje. Media spelen hierin een dubieuze rol. Die zoomen in op het grootste drama, coronaporno noem ik dat. Die ene jonge verpleegkundige die wel overlijdt aan het virus staat meteen in alle kranten – zonder enige context dat het extreem uitzonderlijk is dat zoiets gebeurt bij iemand van die leeftijd, en bij de griep ook kan gebeuren. Als ik dat dan probeer uit te leggen bij de talkshows, ben ik natuurlijk de harteloze rekenaar.’

We belanden door die maatregelen in een economische crisis die zeker vijf jaar duurt. Een half miljoen mensen gaan van een modaal inkomen naar bijstandsniveau omdat ze hun werk verliezen. Arme mensen leven korter dan rijke mensen. Zo’n 5-jarige val in welvaart kost gemiddeld 2 gezonde levensjaren, dat is harde statistiek. Een half miljoen mensen maal 2 gezonde levensjaren is een miljoen verloren gezonde levensjaren.’

IFR COVID in Nederland . Een januari 2021 update op basis van de CBS oversterfte cijfers over heel 2020 en de meest recente Sanquin (bloedbank) gegevens van deze maand.

Januari is bijna voorbij, en nog twee maanden en dan zitten we een jaar in de ellende die Covid heet, vorig jaar zomer ging een groot gedeelte van de discussies al over de disproportionaliteit van maatregelen. Nederland heeft gewoonweg te weinig ziekenhuis bedden, en ook de capaciteit op de IC’s is nog steeds veel te laag, ook bijna tien maanden na deze eerdere constatering uit april 2020. Er zijn geen ziekenhuisschepen besteld, er is nog geen heropening van Lelystad (het oude Medisch Centrum West) of Slotervaart in Amsterdam, en geen extra (tijdelijk) militair ziekenhuis. De stress op het zorgsysteem bepaalt daarom nog steeds in zeer grote mate het beleid/gedrag van Den Haag. En heel soms wordt het ‘hamer’ verhaal nog gedeeld in de pers. Jammer, heel jammer.

Een van de veel voorkomende ‘fabels’ (want dat is het) bij ‘wappies’, is dat Corona geen ernstig virus is, dat het niet veel erger is dan een zware griep. Ik heb zelf nooit in deze wappies hoek willen gaan zitten. Covid is domweg een gevaarlijk virus. Het risico kan je het beste uitdrukken aan de hand van de IFR: De Infection Fatility Rate (de CFR dat is een onzin parameter). Op 5 april 2020 schatte ik deze parameters voor het eerst in, en kwam uit op IFR=0,9%, erg hoog dus. Op 20 mei 2020 kwam ik uit op een schatting van de IFR = 0,7%-0,9%. Nog steeds een factor 5x hoger dan een gewoon griepseizoen.

Weeksterfte, duidelijk is te zien dat vooral mensen ouder dan 65 sterven aan Covid. Ook is de tweede piek te correleren aan de hittegolf. De echte tweede en derde COVID piek start wanneer ook het reguliere griepseizoen start.

Op 24 september 2020 heb ik voor het laatste een (samenvattend) stuk geschreven: mijn laatste conclusies uit dat stuk: IFR = 0,4 (maar met een grote onzekerheidsmarge van -0,1% en wellicht +0,2%). Deze marge is zo groot omdat a) we niet exact weten welke fractie van de oversterfte direct met COVID te maken heeft, en b) we niet exact weten hoeveel mensen besmet zijn geweest in de laatste tien maanden. Ook denk/dacht ik dat de IFR uiteindelijk zal dalen. Onevenredig veel ouderen zijn immers besmet geraakt in de kwetsbare verzorgingstehuizen door het virus en gestorven.

Europa heeft een duidelijk griepseizoen. Amerika heeft er twee (zuiden (warm, airco’s) en in het noorden vergelijkbaar met onze regio). Brazilië heeft is ook zo groot, zodat het meer een ‘band’ is, vooral het regenseizoen (mensen gaan dan binnen zitten) speelt een grote rol.

Het is tijd voor om een nieuwe schatting te maken op basis van de meest recent cijfers van Sanquin (ze testen elke maand het % mensen met covid antilichamen) en van de gegevens van het CBS (sterfte en oversterfte is een ‘hard eindpunt’, IC en ziekenhuis data zijn minder hard):

Kortom we hebben weer twee jaar-cijfers die we op elkaar kunnen delen: 15.000 / 2.275.000 = 0,0066. Dus IFR(Nederland) = 0,66% .

Maar hier valt toch ook het nodig op af te dingen:

  • D extra sterfte door de hittegolf heeft weinig met COVID te maken. Ook zijn er misschien mensen gestorven door stress of ‘met covid’ maar niet ‘aan covid’. Je zou derhalve ook kunnen beargumenteren dat er 13.500 mensen extra gestorven zijn aan COVID.
  • Jonge mensen met een goed immuunsysteem kunnen met hun T-cellen en NK cellen ook corona bedwongen hebben. Ik heb getallen gehoord van 50%. Het Sanquin getal kan daarom net zo goed 13% x 1,5 = 19,5% zijn van de bevolking: 3.412.500 Nederlanders.

Er zijn dus nog twee verschillende schattingen van de IFR te maken:

  • IFR = 13500 / 3.412.500 x 100% = 0,40% (geschatte ondergrens)
  • IFR = 13500 / 2.275.000 x 100% = 0,59% (reële bovengrens)

Mijn Excel file met het F4I-model heb ik nog niet hierop aangepast. Deze versie 1 uit september 2020 is te downloaden via deze link. (zie ook toelichting in het artikel 25 september 2020).

Een kleine disclaimer: Hou er rekening mee dat de IFR van land tot land verschilt. Niet alleen is de gemiddelde gezondheid tussen landen verschillend, maar ook de bevolkingsopbouw verschilt sterk. Een land als India is jong, terwijl Nederland ‘oud’ is. Ik ben van mening dat CFR een parameters is die we niet mogen gebruiken, confirmed cases hangt erg af van het test regime.

Covid is straks voorbij in de zomer van 2021, ik denk dat de koopkracht daalt, en denk dat het prima is om flink wat miljard in te zetten in transities.

Bij TOP is het deze week een verplichte vakantie-week. Zelf had ik gedacht deze paar dagen in te zetten als ‘uitloopweek’. Vandaag wordt geen werkdag. Ik ben afgelopen woensdag ziek geworden, en ben sinds deze ochtend pas weer uit bed gekropen. Mijn COVID test was gelukkig negatief, dus het zal een gewoon griepje geweest zijn (al is dit laatste vreemd, ik heb ooit ergens gelezen dat er zelden meerdere virussen tegelijkertijd rondgaan). Hoe dan ook ik was goed ziek.

20 april schreef ik: “Ik heb in de laatste weken wat vriendjes bevraagd die in de farma-wereld werken of gewerkt hebben. De meest realistische schattingen die ik hoor zijn “het duurt tussen de 8 en 12 maanden voordat er op grote schaal vaccins beschikbaar zijn”. Ik geloof vooralsnog deze inschatting.” en die uitspraak klopte dus prima; vanochtend las ik in de Volkskrant dat inmiddels bijna 5 miljoen mensen gevaccineerd zijn, en begin volgend jaar start ook Nederland eindelijk. Een maandje te laat natuurlijk, en de reden is ook voorspelbaar: GGD was gewoon niet klaar met hun ICT systeem, en er was gedoe t.a.v. wie er als eerste een spuit mocht krijgen. Typisch de NL-overheid kunnen we inmiddels wel stellen.

De Nederlandse keuze om de vaccinatie met medewerkers in de zorg te starten is een correcte keuze denk ik. Daarna zou ik zelf alle werkende mensen tussen de 40 en 65 gaan vaccineren zodat we zo snel mogelijk onze economie weer kunnen openen, en pas daarna ouderen en 18-40 jarigen. Rond de zomer zullen we dan 30-40% gevaccineerd kunnen hebben, en met de huidige 18%-20% die reeds het virus heeft gezien zitten we dan op een soort van groepsimmuniteit. Ach zo zal het wel niet gaan … …

Op 20 mei heb ik mijn laatste YouTube voorspelling gemaakt, en ik voorspelde een tweede piek vanaf week 45 a 46. Dit is ook zo gegaan. Covid volgt het griepseizoen gewoon, en griep lijkt vooral te correleren met het vochtgehalte in de lucht. Ik weet het, dit is een (zeer) omstreden theorie. Later deze week probeer ik nog een stukje over deze omstreden theorie te schrijven. Stel dat deze omstreden theorie wel klopt, dan zou je op basis van het weer buiten moeten kunnen voorspellen hoelang we nog covid gedoe hebben. Ook dit is een interessante analyse om nog eens uit te voeren.

Een andere manier is om gewoon naar de Nivel data te kijken. Het griepseizoen in Nederland loopt van week 46 tot week week 16 ongeveer. De sombere boodschap die je hieruit kunt halen is dan: tot week 14 a 16 blijven in een (semi)lockdown zitten. Kortom tot half april 2021, hou daar maar rekening mee!

Om nog maar een voorspelling te doen. Rutte en OMT zeggen op 12 januari 2021 “jullie Nederlanders zijn niet braaf genoeg geweest tijdens de kerst en daardoor is COVID niet weggeslagen, en daarom moeten we de lockdown verlengen”. Terwijl hij natuurlijk zal moeten gaan zeggen: “We zien dat een lockdown niet het aantal besmettingen reduceert, we gaan werken aan extra ziekenhuisbedden (Slotervaart, Lelystad, etc.) maar beleidsmatig gaan we terug naar de situatie zoals deze was op 1 december 2020”.

Maar zo zal het wel niet gaan. Een virus zoals COVID of griep beteugelen kan echt het beste via a) geen grote groepen mensen bij elkaar binnen toestaan (ik zou de lagere scholen altijd open laten), b) goed binnenklimaat binnen (hier hoor je OMT, RIVM nog steeds veel te weinig over), c) werken aan je imuunsysteem (denk aan Vitamine D). Maar een full-lockdown is sociaal en economisch desastreus en voegt weinig toe aan het maatregelen pakket.

Dus vanaf de zomer (het kan vanaf half april eigenlijk al) gaan we weer in een normalere samenleving terecht kunnen komen. De vraag is natuurlijk wat dan normaal inhoudt. Over de post-covid samenleving heb ik in april een column met 4 voorspellingen geschreven. Het eerste waar we mee geconfronteerd gaan worden zijn de economische gevolgen, nu denk ik dat die toch wel minder groot gaan zijn dan ook ik aanvankelijk dacht. Ja, de staatsschuld is met 70 miljard toegenomen, maar is met 60% nog best laag.

De rente zal erg laag blijven voorlopig denk ik, en toch verwacht ik ook wel inflatie. Bedrijven kunnen dus ook in 2021 vrij gemakkelijk geld blijven lenen, en zullen dat kapitaal gaan inzetten voor robotisering en dat soort zaken. De salarissen gaan niet stijgen (de werkloosheid wel), en consumentenprijzen wel. De koopkracht van gezinnen, gaat dalen dus komende jaren. Dit is een somber vooruitzicht, en ik kan me ook voorstellen dat dit nog eens jaren zo zal blijven (vooral om dat andere EU landen er economisch minder goed voorstaan).

Al dat ‘gratis’ geld kunnen we als Nederlandse samenleving ook gaan inzetten in transities. Denk aan de a) energie-transitie (minder afhankelijk van aardgas, aardolie en steenkolen), aan b) het verder ver-elektrificeren van onze samenleving, c) minder vlees en meer plantaardige eiwit transitie, en d) het verrijken van onze groene omgeving. Mijn voorstel aan Den Haag is om gewoon nog flink wat miljard stuk te slaan in de komende jaren op deze thema’s (maar wel praktisch!).

The Future of Food in post-covid tijdperk. Een drieluik zo vlak voor de kerst van ‘mijn blik op de toekomst’. Fijne kerstdagen, geniet ze.

Een paar keer per jaar probeer ik een langere lezing te maken. In het pre-covid tijdperk gaf ik die in een grote zaal met klanten, partners of andere geïnteresseerden. Een dergelijke lezing gaat dan over voedseltechnologie, nieuwe ontwikkelingen en trends, of over ‘landbouw in de derde wereld’.

Een onderwerp dat ik graag in het verleden heb gebruikt als ‘haakje’ was de cycli van Konratief (zie ook 2009). Vanaf 2005 wisten we immers -althans pretendeerde ik en sommige anderen dat te weten- dat de 6e cyclus onderweg was, een cyclus van 20 a 30 jaar met een (economisch) hoogtepunt dus ergens in het jaar 2020 en start in 2008.

Oje, oje, nooit gedacht dat we van een hoogtepunt begin dit jaar zo snel zouden afgeleiden naar een sociaal en economisch dal. Negen maanden Covid in Nederland heeft nu onze politiek doen besluiten tot een lockdown. Vandaag een lezing in drie delen, inmiddels ook te zien op YouTube en daarom ook op dit blog.

Vanaf 2021 in het post-covid tijdperk moeten we maar starten met de 7e cyclus, een nieuwe fijne, sociale en duurzame samenleving. Focus op waardecreatie en vooral creativiteit. Fijne kerst!

Vitamine D en ons immuunsysteem, hoe ingewikkeld is het? Vooral nu in COVID-tijdperk en in de winter: gewoon extra voldoende slikken. Wetenschappelijke nuance, is niet op zijn plek. Slik dagelijks dus 2000 IE (50ug) of zelfs iets meer.

Vorige week was de week-van-de-Vitamine-D leek het wel. Sommige onderwerpen krijgen plotseling media-tractie en daardoor mag elke expert (?!) hier iets van vinden. Klassieke gezien hebben we in dit soort discussies de medici en de die-hard wetenschappers die zeggen dat er nog niks bewezen is, daartegenover staan dan typisch weer de ‘zwevers’ en ‘internet-experts’. De gemiddelde lezer heeft bij het bekijken van zo’n debat dan waarschijnlijk het gevoel: “die wetenschappers zullen het wel bij het juiste einde hebben”. Hoe verkeerd kan zo’n reactie zijn als het gaat om Vitamine D (en om aerosolen vs druppels, maar dat is een ander onderwerp).

Vanuit mijn persoonlijk optiek valt er weinig meer te zeggen over Vitamine D, althans dat dacht ik. In de laatste tien jaar heb ik veel gelezen en geschreven over Vitamine D. Ook adviseer ik mijn eigen familie D te slikken. Maar, het lijkt nu toch weer nodig om over dit pre-hormoon (van het groeihormoon) te schrijven. Een re-cap dus.

Voordat ik een korte samenvatting geef met wat literatuurverwijzingen erbij, eerst maar even een historische overzicht van mijn eigen schrijfsels. Ik ‘googlede’ zonet voor de grap op mijn eigen blog en kwam tot de constatering dat ik bijna 450 keer het woord Vitamine D gebruikt heb in de laatste bijna tien jaar.

In 2010 schreef ik voor het eerst kort over supplementen en gaf ik aan een voorstander te zijn van Vitamine D en schreef ik over de Hollandse pot, vette vis en een pil Vitamine D. Ik beken, de eerste stukken waren vooral ‘statements’ zonder meegeleverd bewijs, al had ik er toen al echt veel over gelezen. In 2012 schreef ik een stukje met de titel “Geschiedenis kan voedzaam voor het brein zijn”, en ja ik schreef ‘We zijn als diersoort 50.000 jaar gelden succesvol geworden door Vitamine D, Consumptie van eiwit, voldoende omega 3 en minimaal graan. Kortom het jagers-verzamelaars voedingspatroon.’ Vanaf die tijd ben ik ook gaan schrijven over het ‘softpaleo’ voedingspatroon (zie ook www.softpaleo.blog). Ook heb ik nog een stukje geschreven over Slaap en Vitamine D en met link naar Melchior Meijer. In 2015 heb ik in samenwerking met Ralph Moorman een stukje geschreven “gezonde voeding 2025”, omdat ik vond dat de formele richtlijnen wel erg ‘sober’ en ‘conservatief’ waren. Ik pleite op 30 mei voor meer aandacht voor preventieve gezondheid en specifiek extra inname van Vitamine D.

Ik ben kortom al meer dan tien jaar een groot fan. En je mag mij daarom gerust een believer noemen. Hoe dan ook, in de winter slik ik 2000 IE (iets meer mag, maar liever nooit meer dan 10.000 IE) en zelfs in de zomer adviseer ik 500-1000 IE (vooral voor ouderen en voor beeldschermwerkers die de hele dag binnen op kantoor zitten). Op 11 maart schreef ik daarom maar op mijn facebook & twitter pagina:

Terug naar COVID en media hype rondom vitamine D vorige week. Wat is nu de inhoudelijke samenvatting rondom D?

  • In 2016 bleek uit een meta-studie al dat inname van extra Vitamine D gunstig is bij het voorkomen van acute respiratory tract infections. Corona is zo’n infectie.
  • Vitamine D boost dus je immuunsysteem en 10mcg is zeker te weinig. Het gaat eerder om 2000 IE of hoger (50 mcg/d). Slikken dus, zeker nu in deze corona-winter!
  • Als je immuunsysteem sterker is, dan heeft COVID dus minder snel vat op je. De positieve relatie tussen Vitamine D en Corona blijkt onder andere uit deze recente Spaanse RTC.
  • Er lijkt dus voldoende wetenschappelijke consensus te zijn over het nut. Dit zeggen bijvoorbeeld ook professor Harry Wichers en Professor Huub Savelkoul over inname van Vitamine D pillen. “Er zijn aanwijzingen dat ziektes bij mensen met ernstig vitamine D tekort ernstiger verlopen’’, verklaart longarts en NVALT-voorzitter Leon van den Toon. ,,Dus de hoop is dat aanvulling tot een minder ernstig beloop van Covid lijdt”.
  • De kans op toxiciteit met hypercalciëmie en hypercalciurie neemt pas toe bij langdurig doseren boven 10.000 IE. De EFSA heeft de ‘tollerable upper limit’ gesteld op 100 mcg/d (4000 IE). Die limiet gaat uit van dagelijkse suppletie en is gebaseerd op twee klinische studies waarin de zgn. ‘No Observed Adverse Effect Level’ (NOAEL) op 250 mcg/d (10.000) werd vastgesteld, en waar door EFSA een flinke veiligheidsfactor overheen is gezet
  • Gelukkig pakt mainstream media dit onderwerp positief op: Het Parool, New York Post, het AD, De Volkskrant, NRC. etc. etc.

Kortom, weinig anders dan ik al tien jaar roep. Uiteraard sta ik open voor goede tegenargumenten. Voor de duidelijkheid: die 10 mcg/d is ooit als grens aangenomen vanwege voldoende bewijs tegen de Engelse ziekte, maar D doet dus “meer”. Zullen we dit nu maar eens gewoon gaan accepteren dat dit een wetenschappelijke consensus is?

Katan stelde overigens in de OP1 uitzending: “ Twintig jaar geleden dachten we dat vitamine D hielp tegen asthma, en Alzheimer, en zwangerschapshypertensie, en zwangerschapsdiabetes […]. En de meeste daarvan zijn nu grondig getest en, ja het meeste in de wetenschap mislukt, dus het bleek dan niks te doen.

Katan’s uitspraken in OP1 waren echter niet alleen weinig praktisch, maar inhoudelijk gezien ook nog eens incorrect. Met dank aan Dennis Zeilstra (Foodlog) kan over Vitamine D ook het volgende worden gesteld:

  • Voor asthma concludeert een meta-analyse van RCT’s dat vitamine D effectief is in het verminderen van het aantal asthma aanvallen waarvoor corticosteroïden moeten worden ingezet, vooral bij lage serumstatus.
  • Voor Alzheimer zijn nog geen grote, langdurige interventiestudies beschikbaar. Een kleine RCT geeft indicaties voor een gunstig effect.
  • Een meta-analyse van RCT’s met vitamine D en/of calcium concludeert dat vitamine D waarschijnlijk effectief is.
  • Twee meta-analyses trekken elk de conclusie dat er aanwijzingen zijn dat vitamine D een preventief en curatief effect heeft op zwangerschapsdiabetes.

Wat is nu eigenlijk de doelstelling van Corona beleid? Iedereen redden? Maximaal doorleven? Laten we deze vraag eerst nog eens stellen, en pas daarna naar de maatregelen gaan kijken.

volg ook het gesprek over dit artikel op linkedin.

Wel of geen lock-down lijkt al weer weken de vraag te zijn bij de media, het OMT, in Den Haag en RedTeam (ik krijg van hen net zo’n jeuk als het echte OMT). Ik wordt bijna “bang” van dit soort platte eenzijdige discussies. Bang dat onze (populistische) politici te snel stoer zullen gaan zeggen “dan maar een lock-down”. Zo ongenuanceerd, on-gebalanceerd en on-rationeel zijn de publieke debatten weer t.a.v. COVID-19.

Voor mij zijn een lock-down, een NOW-regeling, mondkapjes, sluiting van de horeca of andere suggesties allemaal potentiële maatregelen die we nemen nadat we onszelf de vraag stellen: Waar doen we het eigenlijk voor? Anders gesteld wat is nu eigenlijk de doelstelling van Covid-19 beleid? En juist over deze vraag moeten we het echte publieke debat gaan voeren. Een debat in de tweede kamer dus, en ook in de media. Ik ‘ervaar’ niet dat deze vraag zo inhoudelijk besproken wordt in het publieke debat, en al helemaal niet op hoog niveau in de (klassieke) media. Jammer.

Dit lijkt een arbitraire en logische vraag te zijn? Want deze vraag staat immers aan de basis van alle beleidskeuzes. Maar deze vraag wordt niet zo scherp gesteld en beantwoord!

Afhankelijk van je positie, je leeftijd en functie, je politieke of religieuze overtuiging, je inkomen kan je daar ook nog eens anders op gaan antwoorden. Al met al hangt het antwoord dus sterk af van de vraag hoe je in het leven staat. En hoe mensen nu vandaag in het leven staan wordt nu mede bepaalt door wat ze lezen en horen in de (social) media, en er lijkt daarin ook spraken te zijn van massavorming.  

In dit blog probeer ik verschillende antwoorden te geven op vraag wat de doelstelling van beleid is. Antwoord dat afhankelijk van ‘je frame’ is. Ik zal een kort rijtje maken van potentieel beleid dat bij deze verschillende doelstellingen gevoerd zou kunnen voeren. Naast antwoord op deze vragen vanuit perspectief overheid, zal ik ook een rijtje maken met mogelijke vragen en antwoorden vanuit het perspectief van een individuele ondernemer.

De centrale vraag, waar we het gesprek over moeten voeren naar mijn overtuiging, is dus : Wat willen bereiken met Covid-19 beleid? Wat is dus de doelstelling van beleid!

Perspectief Overheid – De potentiële doelstellingen voor de samenleving.

  1. We laten het gebeuren. We willen de economie laten doorgaan, en accepteren (veel) sterfte en veel IC-opnamen?
    • We accepteren veel ziekte en sterfte (waarschijnlijk nog 30.000 bij een IFR van 0,3) . We accepteren nog meer stress en triage in de ziekenhuizen.
    • We zien in dat corona een ‘zeer’ zwaar groepvirus is, maar het is niet zo ernstig als dat we dachten in maart en april.
    • Alle sectoren moeten kunnen blijven doorgaan. Ook de horeca en de evenementenbranche. Klanten zijn verstandig genoeg, komen niet als ze zich onveilig voelen.
    • We gaan de komende maanden door een piek heen, maar daarna zijn we waarschijnlijk een tijdje immuun. Of er is een vaccin.
    • Een nadelige reactie zal zijn dat de ons omringende landen ons als melaatse gaan zien, waarschijnlijk mag niemand meer komen, en mogen Nederlanders daardoor niet meer naar het buitenland.
  2. We hebben een minimaal beleid gericht op geen groepsbijeenkomsten, afstand houden en ventilatie. We gaan uit van gezond verstand van alle Nederlanders.
    • Situatie zoals in Zweden. Weinig tot geen regels, wel wordt uitgelegd wie er extra risico loopt, en wat je zelf als individu kunt doen. Duidelijke richtlijnen dus.
    • Grote binnen-bijeenkomsten blijven vooralsnog verboden (>25?).
    • Horeca, hotels en winkels blijven open. Het is aan hun individuele klanten om te bepalen of ze komen of niet.
    • Eventueel versneld beginnen met inzet van een vaccin. Desnoods met een ‘iets’ groter risico dan normaal bij een vaccin geaccepteerd wordt.
    • De Nederlandse overheid zorgt voor extra zorg-capaciteit. IC naar 3000-6000 bedden, extra nood-ziekenhuizen worden geopend. Ook wordt zorg ingekocht in Duitsland of andere landen.
  3. Wij willen geen overbelasting in de ziekenhuizen en geen overloop op de IC’s in Nederland? Dat zijn de enige KPI’s waarop we gaan sturen dus.
    • Dit zou het huidige Nederlandse beleid (kunnen of moeten) zijn.
    • We laten ons dan leiden door ‘artsen’ en ‘ziekenhuis-managers’.
    • We gaan niet werken aan extra zorg-capaciteit (zie punt 2).
    • We worden strenger als de huidige zorg-capaciteit wordt overschreden. We kijken niet naar het aantal besmettingen, wel naar de data mbt ziekenhuizen en IC’s.
    • Bron en contactonderzoek wordt doorgezet en er is geen tekort aan testcapaciteit (maar we gaan er niet op gaan sturen dus!).
  4. Wij willen ervoor zorgen dat COVID snel uitgebannen wordt in Nederland, en accepteren geen sterfte of IC-opnamen? 
    • Harde lock-down gedurende 4 tot 6 weken. Zoals redteam nu voorstelt. Nederland als ‘eiland’ dus.
    • Politiek gaat sturen op PCR-positieven (liever niet!).
    • Daarnaast veel bron en contactonderzoek (maar de GGD’s hebben immersbewezen het niet te kunnen).
    • Geen bezoekers toelaten. Nederlanders die terugkomen moeten verplicht twee weken in quarantaine.
    • We wachten op een bewezen vaccin. Maar accepteren dat er toch nog een paar keer een fulllock-down zal komen.
  5. Wij willen onze hele economie en alle bedrijven met hun werkgelegenheid behouden en wachten op een vaccin.
    • We gaan permanent in lockdown tot er een vaccin is.
    • Alle bedrijven krijgen een NOW regeling.
    • De regering gaat honderden miljarden bijlenen.
    • We gaan gedurende langere periode in een volledige lock-down, een vakantie zal het niet zijn.
    • Weinig tot geen plezier en sociale contacten gedurende deze periode.
    • Geen stress meer bij de ziekenhuizen. Dat is een voordeel.
    • We wachten op een bewezen vaccin. Deze periode zal dan nog wel eens 6 maanden of langer kunnen duren.

We kunnen dus niet de kool en de geit sparen. Niet in maart en nu niet. In maart en april vond ik het gekozen beleid om te voorkomen dat de ziekenhuizen nog voller werden logisch. Weinig kennis, en toch besluiten moeten nemen. Er was toen paniek, en we moesten hard op de rem trappen.

Maar de situatie is nu echt anders. We weten dat IFR niet 5% is, en waarschijnlijk eerder 0,3% of nog later. We zouden vrij gemakkelijk extra ziekenhuis capaciteit hebben kunnen organiseren deze zomer. Er is nu geen tekort aan beademingsapparatuur en andere hulpmiddelen. Wellicht ook toch maar ‘ietsjes’ meer risico nemen t.a.v. de implementatie van een vaccin. Ik vind dat Den Haag moet gaan werken naar doelstelling 2. Dus de economie moet zo open mogelijk blijven, we moeten ook investeren in extra zorg-capaciteit. We zitten nu ongeveer in het scenario dat hoort bij doelstelling 3, terugzakken naar doelstelling 4 (= een volledige lockdown) is sociaal, economisch en medisch dom. En ook helemaal onnodig.

Perspectief  Ondernemer – de mogelijke doelen voor elke private organisaties. 

Als je ondernemer bent dan vraag je je zelf ook vast af: wat wil ik in het komend jaar doen en bereiken. Wat is dus de doelstelling voor mijn bedrijf? Bij verschillende bedrijven ben ik betrokken, en deze vraag zou elke ondernemer ook moeten kunnen beantwoorden. Ik help graag bij deze zoektocht overigens. Een paar voorbeelden:

  1. Ik zie kansen tijdens deze crisis en erna. Ik ga voor groei.
  2. Investeren met als doel alle risico’s voor mijn organisatie te minimaliseren. Nu, maar ook in post-corona.
  3. Ik ga voorbehoud van wat er is en wat we nu doen.
  4. Ik ga bewust mijn organisatie laten krimpen en me aanpassen aan het ’nu’ en de sombere tijden. Ik ga in een korte winterslaap.
  5. Het gaat niet meer. Ik stop ermee. Afbouwen zo snel mogelijk.
  6. Het lukt nu al niet meer, ik ga failliet. 

PS een volgend blog gaat over iets dat met onze democratie te maken heeft. Rutte en de Jong hebben te lang het stuur aan het OMT gegeven. En OMT zou wetenschap moeten bedrijven maar doet het niet. Ondertussen staat de oppositie in de tweede kamer vaak buitenspel. Maar niet alleen de politiek. Waar zijn de SG’s en de DG’s van de ministeries? Ze zijn ook buitenspel gezet lijkt het wel! In een normale democratie wordt beleid voorbereid door de ministeries en daarna via de ministers in de tweede kamer gebracht waar dan het debat wordt uitgevoerd. Wetenschap hoort vooral wetenschappelijk en rationeel te zijn, wetenschap hoort verre weg te zijn van de ministeries en hun ministeries. Ik wens daarom dat we onze democratie weer laten functioneren zoals deze bedacht is.

Massavorming zorgt voor versterking van de collectieve angst en paniek. Ik pleit niet voor een technocratie, maar wel dat de onderliggende inhoudelijke analyses wetenschappelijk moet worden en blijven.

Elke dag krijgen we nu weer de nieuwste alarmerende RIVM/GGD gegevens. De gegevens zijn te vinden op het “Dashboard” en op de “RIVM site”. Deze gegevens worden klakkeloos overgenomen door de mainstream media in Nederland. Ik gebruik het woord klakkeloos, omdat er geen context wordt gegeven aan deze cijfers. Cijfers -en dat zeg ik als beta- die vaak geen betekenis hebben, maar ondertussen wel voor nog meer paniek en angst zorgen in onze maatschappij. Ik schreef hier op 13 september al over.

Covid-19 als de vijand van ons allemaal, een vijand waar we allemaal bang voor zijn en die dus wel bestreden moet worden. Hoe groter het beeld van deze vijand, hoe meer we moeten doen (lees opleggen van extra beperkingen). Dit is een vicieuze versterkende cirkel.

De mens verdraagt niks slechter dan die angst die je niet kan thuisbrengen. Een vijand die je niet snapt, of voelt leidt tot veel meer angst. Wij mensen zullen onze angst daarom liever koppelen aan een tastbaar object. Dit tastbare object -de nieuwe vijand- gaan we dan samen bestrijden. Dit ‘samen’ zorgt dan uiteindelijk voor een hogere collectief samenhorigheid. Aldus Mattias Desmet (Klinisch psychologie).

Deze massavorming (hypnose van een grote groep, lees ook dit KNAK artikel van Mattias Desmet) zorgt er tevens voor dat we in vernauwing van ons (collectieve) bewustzijn terechtkomen. We kunnen daardoor niet meer breed, holistische en rationeel blijven nadenken. Zelfs zeer intelligente mensen (“experts”) kunnen nu niet meer juiste afwegingen maken. Desmet geeft als voorbeeld van het effect van massavorming “we laten liever een trein ontsporen met duizenden mensen als er een persoon op het spoor ligt waarover deze trein rijdt”. Zo ervaar ik dat ook al vele maanden.

Op Facebook schrijft Veerle Slegers deze week: “Eens te meer blijkt dat van Dissel en Wallinga technocratische bèta’s zijn, rekenmeesters die niets van maatschappelijke factoren of menselijk gedrag lijken te weten of begrijpen, en ook nog steeds niet inzien dat die kennis héél hard nodig is. Dat is letterlijk dodelijk”.

Als beta-nerd voelde ik me een beetje aangesproken. Ik vind namelijk ook dat we heel goed naar getallen (mits betrouwbaar en in context), modellen en statistiek moeten kijken. Maar ik vind ook dat dat de politiek zijn ding moet doen. Onze politiek in Den Haag is nu veel te lang gekaapt door het OMT. En het OMT is geen wetenschappelijke groep. Het OMT (en ook RIVM) zijn -durf ik te stellen- is een volledig politiek instituut. Hun lezingen, uitspraken en adviezen hebben weinig tot niks met wetenschap te maken.

Ik pleit dus helemaal niet voor een technocratische politiek (technocratie) in Den Haag. Ik hoop wel dat politiek Den Haag nu eens gaan doen waarvoor we ze gekozen hebben: Het afwegen van belangen, het kiezen van beleid waarbij de verschillende belangen politiek transparant worden afgewogen. Doelstelling van deze Corona politiek 2.0 kan immers nooit zijn dat we ‘iedereen proberen te redden’, althans ik kan me dat absoluut niet voorstellen. Want als onze politiek (samenleving) zo zou denken, dan hadden we autorijden en roken lang geleden al verboden. Alchohol, suikerconsumptie en chronische stress zijn ook veel gevaarlijker dan COVID-19.

Ik wens ook vurig daarom dat we weer naar pure wetenschappelijk rationele analyses gaan. In alle openbaarheid, in alle transparantie. Ik hoop ook dat we tot rationele kosten-baten analyses overgaan. Dit doen we nu ook niet. Een paar voorbeelden: noodziekenhuizen starten is goedkoper dan de NOW regeling. Het binnenklimaat van alle scholen en verzorgingstehuizen verbeteren is goedkoper dan nog honderduizenden werklozen erbij accepteren door faillissementen.

Het RIVM (bij voorkeur met een tweede parallel wetenschappelijk team erbuiten) mag (moet!) alleen zuivere wetenschap gaan bedrijven en erover publiceren. Er zijn immers ook (consultancy) organisaties waaronder McKinsey die prima een rationele kosten-baten analyse kunnen maken. Maar in de tweede kamer verwacht ik een zuiver afwegingsdebat, op basis van de ‘feiten’ en op basis van een normaal openbaar politiek debat in de tweede kamer.

De Rode kaarten moeten we uit blijven geven (zie link1 en link2)!

  • De wetenschap bij monde van RIVM is niet bezig met wetenschap. Wetenschap gaat over feiten, over transparantie en publiceren. Wetenschap gaat ook over het rationeel feitelijke debat.
  • Politiek Den Haag doet niet waarvoor we ze gekozen hebben. Afwegingen maken na een gedegen politiek debat. Kiezen dus.
  • Klassieke media doet niet wat je mag verwachten: de politiek en de wetenschap controleren. Kortom, zeer kritisch zijn. De klassieke media is zwak gebleken in COVID-19 tijdperk.

We zijn de o zo wenselijke scheiding-der-machten volledig kwijtgeraakt. Organisatorisch gaat het daarom ook helemaal mis.

David Attenborough deelt op 94 jarige leeftijd zijn analyse mbt status van de wereld met ons. Bescherm de oceanen en zet in op plantaardige high-tech productie van eten.

Meedoen met het gesprek over dit stukje? Kijk dan op linkedin.

Op Netflix is te een nieuwe documentaire van BBC natuurfilm maker David Attenborough (1926) te zien. Sir David deelt, met de mooiste documentaire stem ter wereld, weer prachtig gefilmd zijn kijk op onze wereld. Hij heeft deze flink zien veranderen vertelt hij halverwege de film.

Wij mensen hebben in de laatste 100 jaar meer van de aarde ‘gepakt’ dan ooit eerder in de geschiedenis. Wij verdrukken de natuur. In biomassa uitgedrukt: 4% zoogdieren in het wild, en de overige hoeveelheid is dat dus niet meer. Wij bijna 8 miljard mensen tellen voor ruim 1/3 van de massa aan zoogdieren, en 60% zijn onze landbouwdieren. Walgelijke getallen toch?!

Attenborough pleit voor het verhogen van de levensstandaard (want daardoor neemt automatische aantal kinderen per gezin af) en zet volledig in op duurzame energie. Nu weten de lezers van mijn blog dat het vrij lastig (onmogelijk?) is om volledig naar wind of zon over te gaan, maar het voorbeeld uit Marokko is natuurlijk wel heel erg gaaf. Van volledig afhankelijk van fossiele energie, via grootschalige CSP en nu 50% duurzaam, naar straks wordt Marokko exporteur van duurzame elektriciteit. De getallen kloppen denk ik niet, maar inspirerend is het wel.

Sir David pleit vervolgens ook voor het beschermen van onze oceanen. Hij stelt voor om in het gros van de oceanen een totaal visverbod op te stellen. Het zouden de grootste beschermde (wild)reservaten ter wereld moeten gaan worden. Op kort termijn misschien vervelend voor vissers, maar op de langere termijn essentieel volgens hem om “mankind” te ‘redden’.

Ook over het eetsysteem heeft hij een duidelijke opinie. We moeten veel minder vlees gaan eten en veel meer gebruik maken van high-tech landbouwsystemen. Het liefste met zo min mogelijk inzet van grond.

In de natuur heb je op elke carnivoor ongeveer 100 prooi-dieren, en die 100 prooidieren hebben gigantische hoeveelheden land nodig. Hij komt in Nederland kijken voor de moderne landbouw, hier zijn het de kassen die steeds minder water gebruiken en toch de productie per hectare hebben kunnen vergroten.

Over fosfaat of andere nutriënten hoor ik te weinig in deze film overigens. En of hij zich realiseert dat kassen niet altijd de meest duurzame systemen zijn komt ook niet goed over in de film. Toch heeft hij natuurlijk gelijk, We zullen weer meer ruimte -ook in Nederland- terug moeten geven aan de natuur.

Wij mensen zullen veel meer moeten gaan “indikken”. Ook in Nederland, juist in Nederland, wordt het ruimtelijke ordeningsvraagstuk in de komende twintig jaar weer belangrijker dan ooit. Gaan we nieuw land maken? Of gaan we landbouwgrond omkatten naar natuur of wonen.

Zijn eindpleidooi is me zeker uit het hart gegrepen: Zorg voor een gezonde omgeving, want alleen in een gezonde omgeving kunnen wij mensen ook gezond zijn en blijven. Dit lijkt heel erg op de discussies in het verleden over overgewicht. Experts zoals Jaap Seidell stellen al jaren dat wij dik en ongezond geworden zijn, omdat we een ongezonde omgeving gecreëerd hebben. Attenborough trekt deze stelling door naar onze hele aarde.

Dat advies klopt in mijn ogen, al heeft ook Sir David geen plan om het te realiseren. Het gaat uiteindelijk immers om de vraag “hoe dan?”. Vooralsnog ben ik somber, wij mensheid hebben niet voldoende doorzettingsvermogen en leiderschap om onze omgeving te veranderen in meer natuur. We zien dat ook duidelijk bij Covid-19.

Wat dat betreft is deze film -hoe fraai en waar ook- een film die past in de traditie van oude mannen, die op latere leeftijd ons vertelt hoe slecht het gaat en dat we moeten veranderen. Maar het blijven benoemen van het probleem, is niet de weg naar echte ‘change’ is mijn gevoel daarbij al lang.

Hoe dan ook, ik hou van dit soort prachtige documentaires. Eigenlijk dien je ze te bekijken op je grote TV scherm thuis of zelfs in de bioscoop. Hieronder staat de officiele trailer. Dit weekend zal het veel gaan regenen, en mijn tip is dus daarom: gewoon met je familie gaan kijken! Wat een fraai beeldmateriaal! Geniet ze.