Ruim 200 wetenschappers sturen WHO brief: meer aandacht nodig voor verspreiding via aerosolen. Maurice de Hond zit op het juiste spoor, maar krijgt geen steun, Rosanne Hertzberger analyseert waarom dit zo is: arrogantie van RIVM en gebrek aan transparantie en diversiteit.

Vandaag in NRC gelukkig een verwijzing naar een artikel in The New York Times. Wetenschappers proberen ervoor te zorgen dat WHO meer aandacht geeft aan de verspreiding via aerosolen (net als Maurice de Hond, en ikzelf ook al lang roepen). Ook op 30 juni publiceerde de New York Times een goed artikel.

Ruim 200 wetenschappers sturen WHO brief: meer aandacht nodig voor verspreiding via aerosolenDe Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) moet meer aandacht hebben voor de verspreiding van het coronavirus via aerosolen. Dat schrijven 239 wetenschappers uit ruim dertig landen in een open brief aan de WHO, meldt The New York Times zondag.

Volgens de WHO verspreidt het coronavirus zich voornamelijk door grotere druppels die vrijkomen bij hoesten, niezen en praten. Deze druppels vallen binnen anderhalve meter op de grond. Mensen kunnen Covid-19 oplopen door het inhaleren van speekseldruppeltjes van een besmet persoon. Of wanneer ze besmette oppervlaktes aanraken en vervolgens hun eigen ogen, neus of mond.

De wetenschappers zeggen nu dat de WHO onvoldoende oog heeft voor transmissie via aerosolen, kleinere vochtdruppeltjes die uren door de lucht kunnen zweven. Dit levert met name in ruimtes met slechte luchtcirculatie een besmettingsrisico op. Het zou een verklaring kunnen zijn voor superspreading events, bijeenkomsten van grote groepen mensen die de verspreiding van het coronavirus versneld lijken te hebben

Ik ben sinds half april eigenlijk ook wel overtuigd dat verspreidingen vooral binnen en via aerosolen plaatsvinden. Druppels vallen snel naar beneden, en de virale load is denk ik veel te klein om andere te besmetten. Niks mis met wat ‘social distancing’, maar geen afstand houden is geen verklaring voor de grote aantallen besmettingen wereldwijd. Verspreidingen via aerosolen -die blijven lang binnen hangen- lijkt veel logischer. Als je binnen in een ruimte bent waar besmette aerosolen rondhangen dan komen deze deeltjes diep in je longen gedurende een langere termijn, de virale lading (load) is dan hoog genoeg om ziek te worden. Dit verwoord ook professor Pierre Capel prima in onderstaande twee interviews op Cafe Weltschmerz:

Ook zijn eerste interview is het bekijken waard:

Maurice de Hond steun ik dus in zijn ‘missie’: aandacht geven aan aerosolen, duidelijk aangeven dat buiten het bijna altijd veilig is, en dat we vooral aandacht moeten gaan geven aan ventilatie en corona proof maken van gebouwen. Corona lijkt de griepseizoenen te volgen, en dus kunnen we vanaf week 46 weer een tweede piek verwachten in Nederland (tenzij we maatregelen aan nemen dus). Zie ook zijn laatste blog artikel waarin hij alles netjes op een rijtje heeft gezet. En kijk ook naar het Op1 debat tussen Maurice de Hond en professor de Voss.

Voor de duidelijkheid, het corona virus wordt vooral dieper in de longen vermenigvuldigd. Diep in de longen worden ook zeer kleine druppels gemaakt. Als je ademt (of praat, zingt, etc.) dan komen vooral aerosolen druppels met daarin virusziektes naar buiten. Grote druppels worden vooral boven in de keel en longpijp (en mond maar dat is speeksel) gevormd. In de mond en keel zal veel minder virusdeeltjes aanwezig zijn. En uiteindelijk is de virale load bepalend voor ziekte en besmettelijkheid van die persoon.

IMG_0148

Waarom RIVM en OMT zo koppig blijft is mij onduidelijk. Maar ik wil jullie wel adviseren om de NRC column van Rosanne Hertzberger te lezen. Elk kennis debat hoort te gaan over inhoud en niks meer in mijn ogen (en zegt ook Rosanne), of Maurice nu wel of geen wetenschapper is, is niet relevant het gaat om het inhoudelijke argument (en onderliggende ‘bewijslast’). Wat relevant is dat er een zeer cruciaal politiek en wetenschappelijk debat wordt gehouden over de rol van druppels (dus dichtbij) of die van aerosolen (theorie Maurice de Hond), de bij acceptatie van de verkeerde hypothese zal Den Haag immers verkeerde maatregelen blijven nemen.

 

Snel bijleren over Corona? The Royal College of Pathologists heeft een “COVID-19 pandemic: expert-led seminars” YouTube kanaal.

Ik heb gisteren de gele kaart die ik aan RIVM heb gegeven ingetrokken. Alle RIVM modellen en literatuur verwijzingen en zelfs veel codes staan nu online (ik weet niet sinds wanneer). Mooi. Over de kwaliteit van de modellen kan ik nog niks zeggen. Inhoudelijk gebruiken ze een leeftijdsgebaseerde SEIR model met een “EpiEstim: Estimate Time Varying Reproduction Numbers from Epidemic Curves” functie erin. Dit laatste wil zeggen dat ze de transmissie en daarmee ook R(t) (ook wel Reff) kunnen bepalen. Uiteindelijk gaat het om transmissie en niet om R(t). Over SIR heb ik eerder geschreven (SIR is een iets te simpel model, transmissie is immers een functie van tijd), maar voor hen die liever ‘kijken’ hierbij een korte lezing van Professor Sunetra Gupta, Professor of Theoretical Epidemiology at University of Oxford. Net als RIVM professor Jacco Wallinga dus, en met grote nadruk op “theoretische epidemiologie” :

Hierbij nog meer seminars van The Royal College of Pathologists:

Van een rode naar een groene kaart voor RIVM m.b.t. transparantie van de Corona modellen. Complimenten dus voor de transparantie bij RIVM rondom gebruikte modellen vanaf nu (7 juni 2020).

Op 26 maart, op 29 maart en 31 maart heb ik drie keer geschreven over “modellen”. Op 31 maart vroeg ik me hardop af: “Welk model gebruikt RIVM, en is dat een openbaar model of niet?” Op dat moment (in maart dus) kon daar ik niks over vinden. Voor mij voldoende reden -we verbranden immers tientallen miljarden en vragen mensen thuis te blijven- om op 28 april een zeer kritisch stukje te schrijven met de titel Een blog dat ik beter niet zou kunnen schrijven. Kritiek hebben op OMT, RIVM of Rutte en zijn team is immers niet netjes, toch?! Maar rode en gele kaarten zijn te geven. Het moet anders denk ik“. Hierin gaf ik harde kritiek ook richting RIVM, ik citeer mezelf maar even:

  • Terug naar die modellen. Op 31 maart begon ik me hardop af te vragen welke modellen het RIVM eigenlijk gebruikt. Tot mijn verbazing een vraag waarop ik nog steeds geen antwoord heb kunnen vinden. Er staat niks online bij RIVM, ik ken geen paper of rapport waarin wordt uitgelegd welke modellen RIVM gebruikt. En waarom worden de berekeningen niet online gezet. Dit druist in tegen ‘good science’. Mijn kritische kijk op overheidsdiensten is niet afgenomen hierdoor. Een gele kaart voor gebrek aan wetenschappelijke transparantie bij RIVM. Ik ben blij daarom met de Nieuwsuur uitzending hierover van afgelopen zaterdag.
  • Voor twee april besefte ik op basis van de data en modellen dat we onze ouderen in de steek begonnen te laten, bescherm onze ouderen schreef ik daarom op 26 maart. Ik begon te vermoeden dat er veel meer sterfte is dan op basis van de RIVM data gerapporteerd word. Dit vond/vind ik een misser van het OMT. Weer een rode kaart voor RIVM en Kabinet i.v.m. ondersterfte rapportage.

Vandaag werd ik gewezen op de RIVM pagina “Rekenmodellen openbaar en toegankelijk” (met dank aan Lto en Kees op maurice.nl). En ja hier geeft RIVM aan welke modellen en data ze gebruiken! Heel goed.  Ik heb geen idee vanaf wanneer dit online staat. Maar op 31 maart bestond deze pagina nog niet dat weet ik zeker en nu dus wel. Hoe dan ook, ik moet fair nu zijn en mijn stevige ‘gele kaart’ voor RIVM intrekken. Bij deze! Op dit moment toont RIVM dus wetenschappelijke transparantie EN open-data EN open-model. Een groen kaart voor RIVM dus op dit vlak.

Modelmatig inhoudelijk wil ik op een ander moment hierin duiken als ik wat meer tijd (en zin) heb, wat we zo snel opvalt Reff=R(t) en dus tijdafhankelijk en RIVM gebruikt SIER model:

Interessant om ook nog dit stukje te lezen uit het NRC. NRC schreef op 22 maart 2020. Waarom bierviltjesberekeningen over het virus niet werken – Wiskundige modellen Afstand houden, scholen sluiten, ‘lockdown’: bij het RIVM rekenen hypercomplexe wiskundige modellen alle maatregelen na. NRC sprak er vijf wetenschappers over. „Zonder wiskundige modellen is niet te begrijpen wat je ziet.”

Mentale gezondheid(o.a. werk en ontplooiing) en sociale gezondheid (inc. economie en cultuur) horen ook bij “Onze Gezondheid”. Niet alleen de (IC) zorg, ziekte en dus onze persoonlijke gezondheid telt mee. De 1,5 meter samenleving mag niet het nieuwe normaal gaan worden.

Sinds het begin van de corona-crisis half maart horen we dagelijks verhalen over het aantal besmettingen, mensen die sterven, en vooral de stress op de IC’s en de rest van ons zorgsysteem. Een ieder (bijvoorbeeld Jort Kelder) die een ander geluid liet laten horen, werd bijna verkettert. Gelukkig is er in de laatste weken een kleine kentering te bespeuren. Maar dit geluid is nog niet hard genoeg wat mij betreft. Lang heeft Rutte en het RIVM ons voorgehouden dat de IC capaciteit prioriteit 1 is. De definitieve van gezondheid volgens de WHO is echter veel breder dan alleen fysieke gezondheid. Mentale gezondheid en sociale gezondheid zijn ook twee aspecten die inherent onderdeel zijn van de bredere definitie van gezondheid.

Sinds begin maart -bijna drie maanden geleden- hebben we vooral nadruk gelegd op de zorg en daarmee dus de fysieke gezondheid van patiënten en hun hulpverleners in de zorg. Dit zorgt voor een veel te eenzijdige kijk op deze crisis. Ik kon daarom niet anders dan rode en gele kaarten uitdelen (deel1 en deel2). De volgende stap die gezet gaat worden is om de 1,5m samenleving te gaan promoten als het “nieuwe normaal”. Dit nieuwe normaal is niet alleen – dat is mijn deskundige opinie- onzinnig omdat 1,5 meter een onzinnige maatregel is, maar is helemaal niet gezond omdat het voorbij gaat aan de mentale gezondheid en sociale gezondheid.

Veel binnen blijven en alleen thuis blijven werken is niet goed voor onze gezondheid. We staan aan de vooravond van grote ontslaggolven en faillissementen; dit zorgt voor een achteruitgang van onze mentale gezondheid. En je ouders niet mogen bezoeken, en het opsluiten van ouderen in vepleegtehuizen, is sociaal zeer ongezond voor hen en voor ons. Jongeren willen anderen jongeren kunnen opzoeken, de mogelijkheid hebben om te daten of samen in het park van de zon kunnen genieten. Kan dat niet, dan stuur je bewust op de achteruitgang van de sociale gezondheid.

Voor jezelf en je familie kunnen zorgen via een eigen inkomen (werk) en dus niet je hand hoeven ophouden is een gezonde houding. Je cultureel en intellectueel kunnen vormen is tevens een basis recht in Nederland. Kunnen werken en jezelf kunnen ontplooiing zijn in mijn ogen dus belangrijke pilaren om een gezonde samenleving te hebben. Een 1,5 meter samenleving druist dus in tegen deze deze twee andere belangrijke pilaren, en dus tegen de brede definitie van gezondheid (zie onderstaand YouTube interview met Cees Hamelink vanaf 43:11).

Genoeg is genoeg. Zeg ja tegen gezondheid (logisch!), maar dan wel dus in de brede zin van het woord. Maar zeg nee tegen de te enge 1,5 meter samenleving zoals die nu lijkt te gaan ontstaan. Ga vooral daarom naar buiten, bbq met je ouders in de tuin, werk maximaal door, en ontspan voldoende met je familie en vrienden. Dit is de weg naar de (nieuwe) normale samenleving lijkt me.

Wat mij betreft mag deze ‘normale’ samenleving in de toekomst wel een beetje nieuw (vernieuwend) zijn. Dat ‘nieuwe’ mag immers nadruk leggen op meer gelijkheid, meer thuiswerken, minder vliegen en autorijden. Laten we meer genieten van ons eigen mooie land i.p.v. al die weekendtripjes per vliegtuig. Bezoek elkaar vaker. De nieuwe post-corona werkelijkheid mag dus niet gaan over alleen afstand bewaren (1,5m) en elkaar alleen maar virtueel ontmoeten via teams of zoom.

Ben je het eens hiermee? Deel dan deze boodschap met je achterban. Den Haag moet dit weten en versneld 1,5m maatregelen terugdraaien/ Den Haag moet sneller gaan handelen, liefst sneller dan de handelingswijze van Rutte en zijn ploeg in de laatste zes weken!

Ik snap de ergernis vanuit de zijlijn heel goed. En er is veel complexiteit rondom het virus, maar ons besturingsmodel is niet meer toegespitst op deze complexiteit. Hier vier YouTube die het bekijken waard zijn.

Waar staat nu we nu? dat heb ik zonet opgeschrevenMaar er speelt veel meer, zo is Maurice de Hond boos, en ik snap dat goed. Ikzelf ben zelf vooral teleurgesteld. Hoe kan het dat er zo weinig veerkracht op (inhoudelijk) intellectueel niveau zit in onze samenleving?

En hoe kan het dat ‘old boys’ van RIVM, Den Haag en onze klassiek media (NPO, maar ook Volkskrant en NRC) zo lang vast blijven houden aan (verkeerde) dogma’s. En vooral hoe komen het dat we dat ook zo lang nu nog accepteren vanuit de samenleving. Ik snap het niet, en wil het niet snappen ook. Een goed opgeleide samenleving zou een inhoudelijk (openbaar) debat (elke dag!) moeten houden, en op basis daarvan moeten bijsturen, vooral in crisistijd. Is ons besturingsmodel nog geschikt voor onze moderne tijd? Ik denk het niet. Vier YouTube die het bekijken waard zijn:

Ik ben fan van de botheid van Kees de Kort (vroeger ook bij BNR). Hij heeft goed gevoel voor het onderwerp ‘economie’ en Kees de Kort en Maurice de Hond vullen elkaar aan:

en nog een ander gesprek met Kees de Kort dat vooral de nadruk legt op onze schuldenpositie (ook nog hoog door 2007.2008) en de vooravond van nog meer economische ellende:

Dan een verrassend interessant gesprek met een oud-wetenschapper Life Sciences (Leiden) op Café Weltschmerz (laatste stukje vind ik niet zo sterk, daar zal ik misschien nog een inhoudelijke reactie op gaan geven):

En dan een crisis gesprek over de rol van de media met good old Jort Kelder. Het klopt we hebben geen kracht en tegenkracht meer. Onze media is te meegaand:

Ga naar buiten (1,5 meter buiten is onzinnig), nog steeds rode en gele kaarten, leg extra nadruk op extra vitamine C, D en Zink voor ons immuunsysteem, blijf oog houden voor het beschermen van onze kwetsbaren in de samenleving.

De (IC) piek is gelukkig al voorbij, idem voor de sterfte piek. We kunnen weer “gewoner” gaan leven (zie ook mijn blog van 23 mei). De regel is wat mij betreft deze zomer: ga lekker veel en vaak naar buiten en maak je geen zorgen over welke afstand maatregel dan ook.

Ik blijf ook een maand na dato rode en gele kaarten geven aan het RIVM:

  • Nog steeds geen open mind m.b.t. wetenschappelijke onderbouwing voor de OMT adviezen (waaronder geen inzicht in de modellen). Althans, ik ervaar totaal geen verbeteringen in hunrapportages en in het delen van ruwe modellen en data.
  • Tot op de dag van vandaag: dogmatisch blijven vasthouden aan de 1,5 meter. Terwijl er absoluut geen wetenschappelijke bewijzen hiervoor zijn (lees peer-reviewed papers) over het 1,5. meter advies.
  • Er werd geen risico-analyse uitgevoerd. Als je deze risico-analyse wel goed uitvoert dan  was ook half maart al bekend: a) ouderen zijn kwetsbaar en dus die moeten we extra beschermen, b) grote binnen-evenementen moeten we verbieden (dit is goed gegaan), c) mondkapjes binnen in publieke ruimtes hebben zin, d) veel ventilatie binnen is van groot belang om verdere verspreiding te voorkomen, etc.
  • Niet erkennen, dat hun virus-kennis-inbreng maar een heel klein gedeelte van de totale expertise inbreng is dat werkelijk nodig is om een complex probleem te analyseren en op te lossen.
  • Ik ben bang dat ze veel te traag zijn met het accepteren van ’nieuwe’ inzichten. Dit terwijl er duizenden artikelen gepubliceerd zijn. RIVM heeft heel veel uit te leggen straks.
  • Slechte voorbereiding. Status einde eind februari, geen voldoende nadruk op: extra testmaterialen kopen en op voorraad hebben, aankoop beschermingsmiddelen, extra IC capaciteit organiseren. Het is duidelijk dat GGD’s en RIVM niet voorbereid waren. Hoe kan dat?

Maar toch ook nog rode en gele kaarten voor onze overheid in Den Haag:

  • Het is fout om maar te blijven luisteren naar de eenzijdige adviezen van OMT en die als bindend te gebruiken. Kortom, ze zouden een IAT = impact advisory team gevormd moeten hebben. En dan is het OMT ook nog eens onder geheimhouding en zonder democratische controle functioneel.
  • Den Haag laat nog steeds geen andere experts aanschuiven in het OMT. Waar zijn de economen, sociologen, ondernemers, etc. Kortom, waarom is er nog geen IAT = impact advisory team vormgegeven?
  • Geen meer gewogen inhoudelijke afweging maken tussen zorg versus de economie (en alle andere kanten van onze samenleving) heeft er plaatsgevonden. Nu lijkt er een ordinaire lobby in Den Haag te zijn, en dat vind ik ook verkeerd.
  • Ambtenaren en wetenschappers aan het roer: verkeerde mix van mensen (te blauw groen, te weinig holisme) en expertise. Waar zijn de brede denkers, de high-tech ondernemers, etc.

We zijn een zeer goed opgeleide samenleving. Maar realiseer je dan ook dat er veel meer expertise in de maatschappij zit, dan bij de (te blauwe) kennisinstellingen werkt. Ik heb hier op dit blog al vaker over geschreven en mijn hoogopgeleide omgeving (in Wageningen) vind dat ik het niet kan maken om dit op te schrijven. Maar ik doe het toch. Mijn persoonlijk inhoudelijke impressie -en ik heb echt heel veel papers gelezen in de laatste maanden- over Corona en de crisis is:

  • Er is waarschijnlijk een dosis-response relatie voor het airborn virus corona. Dus hoe langer je in een ruimte met slechte ventilatie staat met een (lage) virusdruk (concentratie), hoe gevaarlijk het is om besmet te worden. Als je buiten een corona-patent tegenkomt op het fietspad en elkaar passeert is de kans vrijwel nul dat je een grote virus-dosis krijgt waardoor je besmet wordt en ziek wordt.
  • Corona is wel degelijk dus een contact-virus. Wat ik daarmee bedoel? De aerosolen die een corona drager aanmaakt in zijn longen en vrij komen bij praten, hoesten, zingen, schreeuwen kunnen een niet-drager besmetten. Ook op grotere afstanden. De kans dat je een corona krijgt door de arm van een patiënt aan te raken raken is zeer laag. Via een pakketje of deurklink besmet worden is ook hoogst onwaarschijnlijk. Alles draait dus om druppels, de stabiliteit van druppels en de luchtstromen waarin deze druppels zich bevinden.
  • We moeten vooral weer naar buiten is mijn stellige overtuiging. Buiten is veilig. We moeten aan de slag op het werk, zoveel mogelijk. We moeten wel nog oppassen om met grote groepen mensen die veel lawaai maken binnen te zijn. Daar zou ik zelf ook geen risico’s op willen nemen, mondkapjes in het openbaar vervoer zijn derhalve aan te bevelen. Ik zou ook nog voorzichtig zijn vanaf week 45 (start griepseizoen) dit jaar, er is dan een vergroot risico op een tweede piek (piekje?).
  • We hebben in een “praktijk experiment” aangetoond sinds begin april dat onze manier van besturen in Den Haag niet meer past bij de complexiteit van onze samenleving. En het zoveelste bewijs geleverd dat inzet van teveel blauwe wetenschappers t.b.v. beleidsondersteuning in Den Haag ronduit fout is. Het exclusief te eenzijdig luisten naar deze (overheids)kennisinstellingen is gewoon zeer onhandig.
  • We moeten de vaardigheid ‘risico-analyse’ weer koesteren en toepassen. Dus niet alleen bij banken (sinds 2007/2008) of voedselproducenten (HACCP) maar bij alle activiteiten in onze samenleving. Uit deze risico-analyse komen dan adviezen hoe we bijvoorbeeld kwetsbaren beter kunnen beschermen EN slimmer verspreidingen kunnen voorkomen.
  • Er zijn wel heel veel aanwijzingen dat je preventief je immuunsysteem kunt boosten. Denk hierbij aan zink, vitamine D en Vitamine C voor iedereen. En voor patiënten met wat meer klachten eventueel HCQ (kinine?) of een ander ’transportmolecuul’ zodat we D, C en Zink versnelt op de juiste plek in het lichaam krijgen**. Kijk naar #hormoonfactor en naar #softpaleo.
  • Zijn er zaken goed gegaan? Jazeker, in de eerste weken vanaf half maart was ingrijpen correct. En ik vind het correct dat onze overheid snel financiële maatregelen heeft genomen. Maar na een maan (dus half april) werd echt alles wel wat duidelijker. We zitten nu sinds half april (6 weken) te lang in een lock-down en een foute 1,5 meter samenleving. Met alle nadelige gevolgen van dien dus.

IMG_0027

 

 

Een ventilator binnen kan besmette aerosolen verspreiden, en dus een uitbraak versnellen. Ventilatie zorgt ervoor dat ‘gezonde’ buitenlucht naar binnen komt. Zet alle ramen en deuren dus open, en de mechanische ventilatie op hoogste stand.

Vanavond op Op1 een zeer duidelijke uitleg van bouwfysica professor Bert Blocken over het verschil tussen ventileren en het het effect van een ventilator. Een goedkeurende knikkende en gelukkig bevestigende Ab Osterhaus bevestigde de lezing van de hoogleraar. Ik denk sinds een weekje of acht (sinds begin april) dat “binnen met veel mensen die lawaai maken met slechte ventilatie” vooral zeer risicovol is. Met mijn “coming-out’ over dit onderwerp” heb ik enkele weken gewacht aangezien ik a) het te druk heb op het werk om regelmatig wat te schrijven over corona, en b) ik zelf ook voldoende overtuigd wilde zijn van de onderliggende (wetenschappelijke) kennis.

Ik heb daarom in de laatste acht weken heel veel artikelen gelezen. Bewust heb ik ook  Maurice de Hond wat in het zonnetje gezet vier weken geleden: ere wie ere toekomt. Niet omdat hij de onderliggende wetenschap zelf bedacht heeft, maar wel omdat hij in een vroeg stadium ging onderzoeken en kennis ging integreren, en tevens ook zijn twijfels en inzichten deelde met het publiek. Het aantal concrete voorbeelden wordt steeds groter: grote besmettingen op marineschepen en cruise-schepen, in slachthuizen, bij koren en kerken, besmettingen bij carnaval of de apres-ski, maar ook incidenten in ziekenhuizen en verzorgingstehuizen.

Terug naar het verhaal van hoogleraar Bert Blocken:

  1. Met een grote of kleine ventilator binnenshuis verspreid je alleen maar aerosolen door de ruimte. Een persoon die besmet is en virusdeeltjes via spraak of hoesten in de lucht om zich heen brengt, zorgt voor een lokale besmetting rondom deze persoon. Een ventilator verspreid echter deze lokale aerosolen en druppels door de rest van de omgeving. Een ventilator zonder goede ventilatie kan dus slecht uitpakken.
  2. Goede ventilatie is iets totaal anders. Met (mechanische) ventilatie zorg je ervoor dat er verse lucht van buiten naar binnen wordt gebracht en dat bedompte binnen-lucht (met eventueel de besmette aerosolen in de lucht) naar buiten wordt getransporteerd. Goede en veel ventilatie is dus de key-factor voor het creëren van een gezond binnenklimaat. Deze oplossing is spijtig genoeg straks in de winter ook minder duurzaam (je moet immers dan meer koude buitenlucht gaan opwarmen). Goede ventilatie kan op veel verschillende manieren, drie voorbeelden hiervan:
    1. Zet de ramen en deuren open (en als het kan tegenover elkaar).
    2. Zorg ervoor dat de mechanische ventilatie op maximaal staat.
  3. Een ventilator in combinatie met goede ventilatie kan dus wel helpen, maar een ventilator in een omgeving met slechte ventilatie kan contra-productief zijn. Aangezien je als buitenstaande niet kunt beoordelen of een ruimte goed geventileerd wordt, denk ik zelf vooralsnog: ga naar buiten, wees voorzichtig met samenkomst van veel mensen die praten of lawaai maken in een gesloten ruimte.

ALS dit klopt, en ik DENK dat, dan is het risico-rijtje:

  • buiten alleen of met je gezin zijn als het waait is heel veilig. Zeker als de zon schijnt en het warm is. Ga het water op met een bootje, maak een boswandeling of ga lekker fietsen buiten de stad.
  • buiten zijn als het lekker waait in aanwezigheid van veel mensen is niet zo gevaarlijk. Yoga in het park? Lekker! doen! In het (stads)park buiten bij elkaar komen, en een beetje onderlinge afstand houden levert geen problemen op. Zeker niet gedurende de warme zomermaanden.
  • binnen zijn met enkele mensen die rustig praten tijdens een vergadering met goede ventilatie doordat de ramen openstaan: dat kan prima. Hou wat onderlinge afstand, dat is gewoon een sociaal gebaar. Een grote vergaderzaal op kantoor (met ramen open) is een prima plek om samen te komen. Was je handen, houdt gepaste afstand en beperkt het aantal aanwezigen.
  • binnen zijn in een slecht geventileerde ruimte waar andere mensen aanwezig zijn: risicovol. Denk hierbij ook aan het OV en in vliegtuigen. Een mondkapje dragen is dan prima een sociaal gebaar.
  • buiten als het windstil is, met een grote groep mensen lawaai maken: pas op. Zeker als er een “overkapping” is. Een groot voetbalstadium met veel schreeuwend publiek onder een dak op een windstille dag zou best wel eens tot een uitbraak kunnen leiden. Idem voor een muziekfestival met dansende en zingende mensen in een tent.
  • binnen in een slecht geventileerde grotere of juist bedompte ruimte lawaai maken (praten, zingen, debatteren) met veel personen of intensief sporten (sportscholen?) met veel mensen zonder goede ventilatie : absoluut risicovol. Zeker als het kouder wordt straks van week 45 (begin griepseizoen).
  • binnen in een koude slecht geventileerde ruimte actief werken, bewegen of praten met veel mensen gedurende vele uren : zeer risicovol. Wellicht zijn de snijafdelingen van slachthuizen idd risicovol, mondkapjes en andere PBM zijn van belang mocht dat zo zijn.

Een ander rijtje

  • buiten
  • met een bootje op het water.
  • thuis in een gewoon huis
  • op een terras rustig een biertje drinken
  • taxi met ramen open
  • een klein kantoor met open ramen
  • een grote vergaderzaal met goede ventilatie
  • de tram (mits deuren vaak open en dicht gaan)
  • een bioscoop met onderlingen afstand.
  • een groot kantorencomplex waar de ramen niet open kunnen.
  • grote discotheek of grote dampende apres-ski bar

of

  • buiten in de zomer
  • thuis in de zomer met goede ventilatie
  • buiten in de winter op een windstille dag.
  • binnen in de winter met minder ventilatie
  • binnen in een koude en vochtige omgeving

Dit alles is richtinggevend maar niet op detail doordacht en gecontroleerd.

 

 

De piek is over. Dit super-griepvirus is echter niet weg. En we moeten leren leven in hogere staat van hygiene (en meer respect voor de natuur hebben), maar geniet vooral van “buiten” zijn.

Sinds half maart heb ik als ‘hobby’ mijn plezier in wiskunde en modellen proberen in te zetten om “een soort van grip” te krijgen op deze Corona-crisis (zie evaluatie van mijn voorspellingen over de eerste vijf weken). Ik besef heel erg goed dat ik door wat avond-uren in te zetten niet het virus zelf kan elimineren. Maar deze hobby. activiteiten gaf mij een gevoel van rust, omdat ik hierdoor dacht (denk?) de situatie beter te kunnen overzien in de toekomst. Ook weet ik (rationeel dus) dat er eigenlijk te weinig data is en was om goede en precieze analyses te kunnen maken. Maar voor dit punt is mijn weerwoord: door diverse bronnen te combineren, onderliggende mechanismes te snappen en te weten dat er verschillende methodes van meten zijn, kan je toch een vooruitkijk geven.

Waar staan we nu? Het simpelste antwoord: deze piek is voorbij! De vlag kan uit. Werk dus volledig door, hou een korte vakantie deze zomer, en pas in het najaar weer op (vanaf week 45 van dit jaar). Influenza en Corona zit in onze maatschappij.

Schermafbeelding 2020-05-23 om 09.51.58

En wat betekent dit nu concreet?

  • We hebben te lang en te zware maatregelen genomen vanaf half april. De kosten hiervan zijn minstens 20 miljard per maand en misschien een veelvoud. Vanaf half april -vooruit- einde april hadden we de door Rutte genomen maatregelen kunnen afzwakken. Ik heb de overtuiging dat we achteraf zullen gaan concluderen dat de genomen maatregelen a) niet ideaal waren en b) veel te duur waren. 
  • Ik ‘geloof’ in de hypothese dat a) het buiten heel veilig is, b) binnen zijn met vele mensen die veel lawaai maken (koren, festivals, carnaval en enkele grote bedrijven waaronder festivals) wel risicovol is, c) dat dit corona virus echt geen ongevaarlijk virus is (want 5 tot 10x dodelijker dan een gewoon influenza virus).
  • Ik ‘geloof’ (eigenlijk:  ik bereken) dat er te weinig mensen besmet zijn (geweest) en dat er dus absoluut nog geen groepsimmuniteit is. En heb ook weinig vertrouwen in de voorspelling dat er binnen een half jaar een vaccin is voor alle Nederlanders. Ik denk dat we wel rekening moeten houden met verhoogde risico’s vanaf week 45 maar niet rekening hoeven te houden met een tweede piek deze zomer. 
  • Dat we nog jaren in een verhoogde staat van paraatheid gaan leven. De natuur heeft ons een ‘lesje’ geleerd. We dachten bij varkenspest of vogelgriep nog dat het alleen om dieren ging die elkaar besmetten; en dachten we bij Q-koorst dat burgers zich een beetje ‘aanstelde’. En SARS en MERS was iets voor de Aziaten maar niet voor de Europeanen. Covid-19 heeft getoond dat we met bijna 8 miljard mensen die dicht bij de natuur wonen risico’s lopen. 

Dus back to normal? neen dat zeker niet. Het virus is er nog, maar we moeten stoppen met paniek zaaien. Met 7-9% besmettingen in Nederland en een flinke sterftekans voor kwetsbaren (IFR = 0,5 – 0,9) is het echt wel aan te raden om voorlopig voorzichtig te blijven. Ik denk dat alle corona virussen een ‘gewoon’ onderdeel van onze samenleving gaan worden. Net als de jaarlijkse influenza virussen dus. Toevallig lijkt het ook zo te zijn dat het influenza en corona seizoen samenvallen: van week 45 tot week 16 ongeveer.

Een 1,5 meter economie creëren gaat echt te ver. Maar er zijn permanente maatregelen die we zullen moeten gaan implementeren zodat we leren leven met een ‘virus dreiging’. Een samenleving waarbij we respect hebben voor bacteriën en virussen, een samenleving met een hogere staat van hygiene en reinheid.

Welke maatregelen moeten we dan (wel) gaan nemen? Ik denk overigens dat dit permanente maatregelen moeten gaan zijn in de komende jaren! Vooral maatregelen als je in Nederland verblijft voor in de periode week 45 tot week 16 van elk jaar (het griepseizoen). Enkele voorbeelden van permanente maatregelen:

  • Handen wassen en een sociale afstand houden (ik benoem bewust geen getal, maar denk wel aan een 0,5 tot 1 meter, respecteer elkaars privé ruimte).  Mondkapjes dragen in openbare ruimtes binnen (o.a. openbaar vervoer) is een sociaal gebaar, je zegt daarmee “ik wil niemand besmetten”. Ook met andere virussen wil je immers niemand besmetten, toch?!
  • We stoppen met knuffelen en kussen van vreemden, we geven geen hand meer (tenzij eerst gedesinfecteerd). De elfenboog-groet of begroetingen zoals Japanners dat doen wordt de nieuwe norm in Nederland en Europa.
  • Heb je eerste symptomen van verkoudheid (niet hooikoorts!) of ziekte? Ga naar huis, werk daar rustig door. Het is niet ‘stoer’ om ziek op het werk rond te lopen.
  • Internationaal reizen? Ja dat kan, maar wel met een geel paspoort. Zonder een juist geel paspoort kom je in de toekomst ook niet de Nederlandse grens over overigens. En reizen doen we vooral als het nodig is, niet alleen voor de fun.
  • Bedrijven met gebouwen waar veel mensen komen, dienen een risicoplan te maken (zoals HACCP). Kortom een aanpak vergelijkbaar als gangbaar en verplicht is voor voedselproducerende bedrijven. En het bestuur van de organisatie wordt zelfs verantwoordelijk (en als bij voedselproducerende bedrijven). Het is gek dat wem.b.t. maatregelen kijken naar Rutte en RIVM.
  • Onze omgeving gaan we anders ontwerpen. Grotere binnen-ruimtes, ramen staan open, veel natuurlijke ventilaties. We creëren gezonde buitenlucht en gezonde binnenlucht. We zetten technologie in zoals UV en HEPA dat ook. Fijn stof, stikstof uitstoot willen we niet meer in onze lucht. Elektrificatie zet door. Plantaardig ook.
  • Thuiswerken en vaker thuis verblijven -bijvoorbeeld 20% tot 60% van onze tijd- is goed mogelijk en scheelt veel transporttijd, CO2 uitstoot en drukte op de weg. Natuurlijk in afstemming met je leidinggevende en andere collega’s.
  • We gaan meer nadruk leggen op het beschermen van ouderen en kwetsbaren. We hebben het als samenleving nu niet zo goed gedaan (zie sterfte verzorgingstehuizen). En vergeet je eigen gezondheid niet: boost je eigen immuunsysteem door goede voeding te nuttigen, stress te voorkomen en te bewegen. Ga vaak naar buiten, en snuif gezonde buitenlucht in.
  • Een overcapaciteit op IC-bedden is denk nodig (3000-6000 stuks?) en een sterk GGD dat test-trace-isolate beleid zeer serieus gaat nemen. En een actief monitoren RIVM hoort daar ook bij. Misschien moeten we dit als noodzakelijk systeem gaan zien van defensie 2.0 ?

Gaat onze samenleving er anders uit zien dus? Ja ik denk van wel, ik denk dat mijn 4 voorspellingen die ik voor de VMT heb uitgeschreven gaan uitkomen. Beste lezers, ga weer aan de slag, ga werken, wees niet bang (maar wees ook niet naïef), zorg voor jezelf en je omgeving. Ik denk dat we een nieuw normaal gaan creëren. Maar niet eentje waarbij we krampachtig die gekke 1,5 meter regel van RIVM als uitgangspunt nemen.

IMG_0078

Als je het mechanisme kent, dan ga je andere conclusies trekken: “Ga naar buiten, ventileer, draag een mondkapje in het openbaar vervoer. Houd een beetje (sociale) afstand en was je handen frequent. En blijf vooral werken!”

Mijn TOP-team en ikzelf hebben de laatste twee maanden gelukkig kunnen doorwerken. Ik schat wel dat er een inefficiency in het systeem gekomen is door al het thuiswerken van ongeveer 20% of meer. We hebben enkele zieken op kantoor gehad, en een collega heeft zo goed als zeker corona en is absoluut niet fit.

Als “hobby” in de laatste twee maanden heb ik de nodige analyses uitgevoerd en deze op YouTube gezet. Een vriendin merkte wel recent op dat ik recalcitrant geworden ben op mijn eigen blog en social media. Dat klopt wel een beetje denk ik, ik wil weer aan de slag, kunnen reizen en erop uit gaan. Maar ik heb tevens ook grote twijfels bij het ingezette beleid! Beide zorgt voor onrust bij me.

IMG_0078

Twee weken geleden heb ik ook rode en gele kaarten uitgedeeld aan RIVM en onze overheid. Ik mis het rationeel wetenschappelijk denken sinds half maart, en wat ik vooral zie is dat veel ‘specialisten’ te netjes zijn om kritisch te zijn op inhoud, er is weinig wetenschappelijk debat, en te weinig politiek debat. Niemand durft Rutte en het OMT te bekritiseren op argumenten lijkt het wel. Wel zie ik dat Rutte ietsjes meer lijkt te gaan “durven”. Maar er valt ondertussen best flink wat kritiek te geven:

  • Er is twijfel aan veel data-sets en dus het enige wat we kunnen doen is om meerdere bronnen te combineren. Om vervolgens daar een analyse op te geven. Ikzelf doe dat al lang bijvoorbeeld met IFR en sterfte.
  • Ik snap niet dat RIVM niet een doorkijkje durft te geven rondom de uitbraak, net als bij het weer kunnen we toch onze modellen en informatie-systemen inzetten om een twee weken vooruitzicht te geven? Waarom publiceren ze niks? 
  • Groepsimmuniteit: een mooie theorie, maar in dit tempo gaat die er nooit komen. Waarom kwam dit verhaal dan toch de wereld in? Rt (we kunnen Rt niet meten!) zou vooral niet te laag mogen zijn. Liever 0,9 tot 1,1, het gaat anders te langzaam. Maar we gaan het uiteindelijk allemaal krijgen.
  • Onze samenleving is niet voorbereid om een pandemie. Zorgelijk dat we zo weinig IC plekken hebben. Zorgelijk dat het GGD apparaat (test, trace, isolate) systeem niet op volle kracht werkt(e).
  • Een groot te kort aan mondkapjes en test-materiaal. Ook nu nog! En slechte afstemming om snel bij te schakelen of in te kopen. Hoe kan dit nu in een modern land als Nederland?
  • Eenzijdige expertise (en ook zonder wetenschappelijke verantwoording af te hoeven leggen) heeft een te grote nadruk kunnen leggen op onze politiek. Misschien goed in de eerste weken, maar dit duurt veel te lang zo. Terug naar het openbare debat dus in de tweede kamer.
  • Ik ben van mening dat we op een schandalige manier onze ouderen (vooral in verzorgingstehuizen) in de steek gelaten hebben. Ja, kwetsbare ouderen zullen sterven. Maar mag dat zo humaan mogelijk? De risico’s voor jongeren zijn gering, voor ouderen wel flink wat hoger dan ‘een gewone griep’.
  • Er is veel te weinig een politieke afweging gemaakt tussen de stress op de IC’s versus de schade aan de economie. Jort Kelder probeerde dit al begin april, maar wat een shit heeft hij over zich heen gekregen. Niemand is ‘tegen’ goede zorg en wilt paniek voorkomen!
  • En vooral: wat weten we nu wel en niet over de verspreiding van het virus? Er is heel veel informatie beschikbaar en nieuwe inzichten staan snel online.

Deze laatste vraag is wat mij betreft de enige juiste vraag om te gaan beantwoorden, ons beleid hangt hier immers sterk van af: Wat is de oorzaak van de verspreiding. De bron van het virus (een zoönosen) is waarschijnlijk die vleermuisgrot in Wuhan, maar eigenlijk vind ik dat niet zo heel erg belangrijk. De werkelijke vraag is dus: hoe is het verspreidingsmechanisme (over de wereld) van dit virus waardoor dit zo’n grote ramp heeft kunnen worden?

dry-air-infographic-2

Er zijn vele vectoren die ervoor kunnen zorgen dat virussen of bacteriën zich kunnen verspreiden van mens tot mens. Enkele voorbeelden:

  • HIV : via bloed of via seksuele activiteit, overdracht via speeksel is vrijwel onmogelijk. En via de lucht is ook onmogelijk.
  • Listeria : via een besmet oppervlakte (rauwe kip) of eten van niet gaar klaar gemaakt voedsel.
  • Clostridium Botulinum : consumptie van pH-neutraal eten dat niet goed is gesteriliseerd. Sporen kunnen uitgroeien en daarna wordt er een toxine gemaakt.
  • Legionella : besmetting via besmet water (vaak stilstaand water).
  • Q-koorts : weten we niet echt, maar waarschijnlijk via fijn-stof als vector.

Hoe zit dit rondom de verspreiding van het corona virus? De opties zijn:

  1. Via besmette oppervlaktes?
  2. Via eten / voedsel / drinken / water?
  3. Via de aerosolen in de lucht (binnen of buiten?)
  4. Via druppels (als je binnen 1 a 1,5 meter van een besmet persoon zit?)

Vanaf het begin heeft het RIVM (en de WHO) ingezet op optie 4 ‘de verspreiding via druppels’. En uit deze hypothese -die ik dus betwist- volgt dan ook het geadviseerde OMT beleid: blijft thuis, ga binnen zitten en hou 1,5 meter afstand. Maar stel nu eens dat deze verspreidingshypothese niet correct of op zijn minst niet zo belangrijke is? Wat dan? Welk beleid kies je dan? 

Voor zover nu bekend is, is het corona virus erg kwetsbaar en zijn er geen voorbeelden bekend waarbij besmet voedsel, drinken of water een rol heeft gespeeld. Corona is vooral een ademhalingsvirus (het virus komt in je neus en longen), dus ik denk dat we zonder probleem optie 2 kunnen gaan verwerpen. Corona kan slecht tegen alcohol en zeep, dus desinfectie en reiniging van je handen lijkt een prima advies. Ik betwist dat niet.

RIVM en WHO zijn ook stellig als het gaat over besmette oppervlaktes. Maar ik weet het nog niet zo, er zijn veel papers beschikbaar waarin wordt aangetoond dat corona lang op oppervlaktes (ook papier en metaal) kan ‘overleven’. En als je een dergelijk ‘besmet’ oppervlak aanraakt en met je handen daarna aan je gezicht zou komen dan durf ik niet te concluderen dat verspreiding via besmette oppervlaktes onmogelijk is. Hoe dan ook, ook in dit geval is het advies: handen wassen met zeep! een goed advies. 

Dan blijft optie 3 nog over. Maar alvorens we deze optie bespreken, moeten we wel onderscheid gaan maken tussen binnen en buiten. Eerst maar buiten. Er lijken geen grootschalige besmettingen bekend te zijn die een ‘buiten’ oorsprong hebben. Ik denk zelf dat de virale load altijd veel te klein is als je een besmette persoon buiten zou tegenkomen. Als je buiten een beetje afstand houdt (1 of 1,5 meter bijvoorbeeld) en ook nog je handen wast, dan is zeker voor mensen onder de vijftig buiten vertoeven heel veilig. Buiten is het veilig wat mij betreft, zeker voor jongeren!

IMG_7662

Dan optie 3 binnen. Is het gevaarlijk om lang binnen te zijn? Ik denk dat het risico aanzienlijk hoger is. Zeker als veel mensen binnen gaan praten, zingen of schreeuwen en dit langer duurt dan een paar minuten (aerosolen), het risico wordt nog groter als de kwetsbare ouderen binnen bij elkaar komen.

Ook van andere virussen weten we dat binnen verblijven tot (extra) ziekte kan leiden: “sick building syndrome”. Bij varkensstallen weten we dat goede ventilatie van belang is. En tenslotte weten we ook dat er veel corona uitbraken te traceren zijn naar koren, kerken, carnaval en wintersport. Kortom, er zijn wel heel veel aanwijzingen dat binnen in aanwezigheid van grote groepen mensen vooral risicovol is.

ALS deze hypothese klopt (en ik denk dat!) DAN:

  • Vaak je handen wassen met zeep of alcohol is verstandig.
  • Heb je milde klachten blijf dan thuis en laat je snel testen door de GGD.
  • Moeten we vooral lekker vaak naar buiten gaan en niet teveel binnen blijven zitten.
  • Is de 1,5 meter regel als je buiten bent een wat onzinnig advies. Ga vooral naar het bos, strand of park. En als je daar anderen ontmoet? Wees niet te krampachtig op de afstand mocht deze wat kleiner zijn dan 1,5 meter.
  • Moeten we vooral oppassen met aerosolen (heel kleine druppels in ruimtes binnen), de ‘load’ en de ‘concentratie’ zijn waarschijnlijk besmettelijk.
  • Ouderen zo lang mogelijk thuis laten wonen. Pas op met verzorgingstehuizen. De luchtbehandelingssystemen kunnen voor verspreiding zorgen. Zet vooral alle ramen en deuren naar buiten open (ook op kantoor dus!).
  • Alle sectoren (en dus niet alleen voeding!) zouden een HACCP achtig plan moeten opstellen. NVWA kan dat dan komen controleren. Dat is de enige juiste manier om met risico’s om te gaan immers.
  • Zorg dat je gezondheid goed is. Eet gezond (#softpaleo), beweeg voldoende en slaap goed en voorkom stress. Neem Vitamine D, Zink, CBD en andere phyto-chemicaliën.

Tenslotte: er lijkt tussen virologen al langer discussie te zijn over de rol van temperatuur en de luchtvochtigheid (ideaal: 40%-60%) op de pandemieën. Ikzelf heb ook zitten grasduinen op die site, veel wetenschappelijk interessante artikelen zijn er te lezen. Kijk naar dit artikel maar eens. Ik ben van mening dat de aerosolen theorie (corona verspreide zich binnen gedurende grote evenementen) plausibel is. 

Schermafbeelding 2020-05-16 om 18.10.05

 

Hygienic Design in het post-corona tijdperk (ir. Wouter de Heij ) – Nieuwsbrief GMV d.d. 4 mei 2020

Elk virus – zoals corona- heeft het in zich om exponentieel te groeien. Exponentiële groei is een moeilijk te ‘bevoelen’ fenomeen. Maar stel je eens voor dat je een oneindig stuk papier eerst eenmaal dubbel vouwt, en dan tweemaal, en dan nog eens, In dat geval heb je al 8 lagen papier, zo dik is dit dan nog niet. Maar als we doorgaan dan gaan we van 8 naar 16 (4x), naar 32 (5x), naar 64 (6x). Tellen we door dan zitten we bij 10-keer vouwen op 1024 velletjes, dit is al niet meer vouwbaar denk ik. Met corona zagen we dat de fameuze R0 waarde ongeveer 2,3 was, dit betekent dat elk persoon 2,3 mensen besmet elke paar dagen. Ook daar zie je exponentieel curves. Laat je zo’n virus los op de hele samenleving zonder maatregelen te nemen dan zou binnen twee maanden 80% besmet geweest zijn en zouden er misschien meer dan 100.000 mensen gestorven zijn en was er een IC capaciteit van 25.000 bedden of meer nodig. Deze ramp is in Nederland gelukkig goed afgewenteld door de genomen maatregelen.

Het fenomeen van exponentiële groei kent onze sector ook bijzonder goed. Net als virus pandemieën in een samenleving kunnen bacteriën ook exponentieel groeien. Als de omstandigheden correct zijn dan kan een pathogene bacterie zich elke 20 minuten verdubbelen. Na een uur heb je er dan 8 en in de uren hierna kan het flink uit de hand lopen: een potentiële voedselinfectie bron is daardoor snel gecreëerd. Gelukkig heeft de gemiddelde voedselproducent zijn zaakjes op orde en is het aantal uitbraken zeer gering.

Hoe doet een voedselproducent dat dan? Hoe garanderen we dat de risico’s extreem laag zijn in moderne ketens? Simpel wij levensmiddelentechnologen en microbiologen hebben een “systeem” uitgevonden dat bestaat uit vier belangrijke elementen:

  1. HACCP inclusief de risicoanalyses van het product en technisch-proces vormt de basis (en dus ook verplicht bij wet).
  2. Conserveerstrategieën waaronder drogen, pasteuriseren en steriliseren en soms conserveermiddelen.
  3. Hygienic Design van machines, productie-lijnen en fabrieken, inclusief bijbehorende reinigingsprotocollen.
  4. Monitoring en analyse van grondstoffen en omgeving op ‘reinheid’. Ken je grondstoffen, beoordeel je toeleveranciers op hun kunnen en weet waar alles vandaan komt.

Mijn stelling is dat de blauwdruk van de (toekomstige) aanpak van deze corona-pandemie goed vergeleken kan worden met de aanpak zoals we in de voedselwereld gewend zijn toe te passen. Hier kan de samenleving (politiek Den Haag) van leren zonder dat wij het wiel opnieuw hoeven uit te vinden. Laat ik de vergelijking tussen voedselproductie en deze corona-pandemie proberen toe te lichten op basis van bovenstaande vier punten.

Een systeem van risicoanalyse is er niet voor corona is gebleken. En vooral niet op het niveau van sector of bedrijf. Hier ligt een grote kans! De gebruikte ‘conserveermethode’ om het virus dood te maken is a) alcohol en b) water en zeep. Maar er zijn veel meer manieren om virussen kapot te maken. Ook hier zouden we de technologie-kennis uit de levensmiddelensector kunnen gaan inzetten.

Ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en grote zalen zijn zelden ontworpen rondom het fenomeen ‘hoe voorkom ik een virus besmetting’. Met de ogen van een Hygienic Design expert ga je echt anders naar het ontwerp en inrichting van gebouwen kijken. Onze sector heeft deze kennis!

Net als je geen individuele voedselproducten kunt monitoren kan je ook niet elke Nederlander elke dag testen op corona. Maar testen moet wel! De statistiek van correct testen (van de omgeving!) en het analyseren van de resultaten is iets waar GGD’s voor zijn. En ik denk dat GGD en levensmiddelentechnologen veel van elkaar kunnen gaan leren. Wij mensen ontmoeten mensen die potentieel ziek zijn. Een voedselproducent koopt ingrediënten in die ook potentieel besmet kunnen zijn. Een voedselproducent beoordeelt zijn toeleveranciers grondig voordat er grondstoffen ingekocht worden. Hoe zou dat kunnen uitpakken in de toekomst? Willen we het gele GGD paspoort aan elkaar gaan tonen?

Ik heb niet alle antwoorden maar ik weet wel dat als we de praktijk kennis in het voedselsysteem gaan mobiliseren we veel nuttig werk kunnen doen voor onze hele samenleving. Hoe sneller we weer volledig aan de slag kunnen hoe beter. Maar we moeten ons nu ook gaan klaarmaken voor een post-corona tijdperk waarin virussen altijd ronddwalen, en risico’s op volgende golven of uitbraken aanwezig blijven. De levensmiddelensector heeft haar lessen geleerd in de laatste vijftig jaar en op basis hiervan een heel systeem opgetuigd rondom HACCP en Hygienic Design. Onze samenleving heeft nu een grote wake-up call ervaren: een pandemie is niet een theoretisch concept, het is een reëel risico. Laten we daarom als GMV lid ook ander sectoren gaan helpen met hun “hygienic uitdagingen”!

ir. Wouter de Heij
Bestuurslid GMV
CEO of TOP b.v