Covid is straks voorbij in de zomer van 2021, ik denk dat de koopkracht daalt, en denk dat het prima is om flink wat miljard in te zetten in transities.

Bij TOP is het deze week een verplichte vakantie-week. Zelf had ik gedacht deze paar dagen in te zetten als ‘uitloopweek’. Vandaag wordt geen werkdag. Ik ben afgelopen woensdag ziek geworden, en ben sinds deze ochtend pas weer uit bed gekropen. Mijn COVID test was gelukkig negatief, dus het zal een gewoon griepje geweest zijn (al is dit laatste vreemd, ik heb ooit ergens gelezen dat er zelden meerdere virussen tegelijkertijd rondgaan). Hoe dan ook ik was goed ziek.

20 april schreef ik: “Ik heb in de laatste weken wat vriendjes bevraagd die in de farma-wereld werken of gewerkt hebben. De meest realistische schattingen die ik hoor zijn “het duurt tussen de 8 en 12 maanden voordat er op grote schaal vaccins beschikbaar zijn”. Ik geloof vooralsnog deze inschatting.” en die uitspraak klopte dus prima; vanochtend las ik in de Volkskrant dat inmiddels bijna 5 miljoen mensen gevaccineerd zijn, en begin volgend jaar start ook Nederland eindelijk. Een maandje te laat natuurlijk, en de reden is ook voorspelbaar: GGD was gewoon niet klaar met hun ICT systeem, en er was gedoe t.a.v. wie er als eerste een spuit mocht krijgen. Typisch de NL-overheid kunnen we inmiddels wel stellen.

De Nederlandse keuze om de vaccinatie met medewerkers in de zorg te starten is een correcte keuze denk ik. Daarna zou ik zelf alle werkende mensen tussen de 40 en 65 gaan vaccineren zodat we zo snel mogelijk onze economie weer kunnen openen, en pas daarna ouderen en 18-40 jarigen. Rond de zomer zullen we dan 30-40% gevaccineerd kunnen hebben, en met de huidige 18%-20% die reeds het virus heeft gezien zitten we dan op een soort van groepsimmuniteit. Ach zo zal het wel niet gaan … …

Op 20 mei heb ik mijn laatste YouTube voorspelling gemaakt, en ik voorspelde een tweede piek vanaf week 45 a 46. Dit is ook zo gegaan. Covid volgt het griepseizoen gewoon, en griep lijkt vooral te correleren met het vochtgehalte in de lucht. Ik weet het, dit is een (zeer) omstreden theorie. Later deze week probeer ik nog een stukje over deze omstreden theorie te schrijven. Stel dat deze omstreden theorie wel klopt, dan zou je op basis van het weer buiten moeten kunnen voorspellen hoelang we nog covid gedoe hebben. Ook dit is een interessante analyse om nog eens uit te voeren.

Een andere manier is om gewoon naar de Nivel data te kijken. Het griepseizoen in Nederland loopt van week 46 tot week week 16 ongeveer. De sombere boodschap die je hieruit kunt halen is dan: tot week 14 a 16 blijven in een (semi)lockdown zitten. Kortom tot half april 2021, hou daar maar rekening mee!

Om nog maar een voorspelling te doen. Rutte en OMT zeggen op 12 januari 2021 “jullie Nederlanders zijn niet braaf genoeg geweest tijdens de kerst en daardoor is COVID niet weggeslagen, en daarom moeten we de lockdown verlengen”. Terwijl hij natuurlijk zal moeten gaan zeggen: “We zien dat een lockdown niet het aantal besmettingen reduceert, we gaan werken aan extra ziekenhuisbedden (Slotervaart, Lelystad, etc.) maar beleidsmatig gaan we terug naar de situatie zoals deze was op 1 december 2020”.

Maar zo zal het wel niet gaan. Een virus zoals COVID of griep beteugelen kan echt het beste via a) geen grote groepen mensen bij elkaar binnen toestaan (ik zou de lagere scholen altijd open laten), b) goed binnenklimaat binnen (hier hoor je OMT, RIVM nog steeds veel te weinig over), c) werken aan je imuunsysteem (denk aan Vitamine D). Maar een full-lockdown is sociaal en economisch desastreus en voegt weinig toe aan het maatregelen pakket.

Dus vanaf de zomer (het kan vanaf half april eigenlijk al) gaan we weer in een normalere samenleving terecht kunnen komen. De vraag is natuurlijk wat dan normaal inhoudt. Over de post-covid samenleving heb ik in april een column met 4 voorspellingen geschreven. Het eerste waar we mee geconfronteerd gaan worden zijn de economische gevolgen, nu denk ik dat die toch wel minder groot gaan zijn dan ook ik aanvankelijk dacht. Ja, de staatsschuld is met 70 miljard toegenomen, maar is met 60% nog best laag.

De rente zal erg laag blijven voorlopig denk ik, en toch verwacht ik ook wel inflatie. Bedrijven kunnen dus ook in 2021 vrij gemakkelijk geld blijven lenen, en zullen dat kapitaal gaan inzetten voor robotisering en dat soort zaken. De salarissen gaan niet stijgen (de werkloosheid wel), en consumentenprijzen wel. De koopkracht van gezinnen, gaat dalen dus komende jaren. Dit is een somber vooruitzicht, en ik kan me ook voorstellen dat dit nog eens jaren zo zal blijven (vooral om dat andere EU landen er economisch minder goed voorstaan).

Al dat ‘gratis’ geld kunnen we als Nederlandse samenleving ook gaan inzetten in transities. Denk aan de a) energie-transitie (minder afhankelijk van aardgas, aardolie en steenkolen), aan b) het verder ver-elektrificeren van onze samenleving, c) minder vlees en meer plantaardige eiwit transitie, en d) het verrijken van onze groene omgeving. Mijn voorstel aan Den Haag is om gewoon nog flink wat miljard stuk te slaan in de komende jaren op deze thema’s (maar wel praktisch!).

The Future of Food in post-covid tijdperk. Een drieluik zo vlak voor de kerst van ‘mijn blik op de toekomst’. Fijne kerstdagen, geniet ze.

Een paar keer per jaar probeer ik een langere lezing te maken. In het pre-covid tijdperk gaf ik die in een grote zaal met klanten, partners of andere geïnteresseerden. Een dergelijke lezing gaat dan over voedseltechnologie, nieuwe ontwikkelingen en trends, of over ‘landbouw in de derde wereld’.

Een onderwerp dat ik graag in het verleden heb gebruikt als ‘haakje’ was de cycli van Konratief (zie ook 2009). Vanaf 2005 wisten we immers -althans pretendeerde ik en sommige anderen dat te weten- dat de 6e cyclus onderweg was, een cyclus van 20 a 30 jaar met een (economisch) hoogtepunt dus ergens in het jaar 2020 en start in 2008.

Oje, oje, nooit gedacht dat we van een hoogtepunt begin dit jaar zo snel zouden afgeleiden naar een sociaal en economisch dal. Negen maanden Covid in Nederland heeft nu onze politiek doen besluiten tot een lockdown. Vandaag een lezing in drie delen, inmiddels ook te zien op YouTube en daarom ook op dit blog.

Vanaf 2021 in het post-covid tijdperk moeten we maar starten met de 7e cyclus, een nieuwe fijne, sociale en duurzame samenleving. Focus op waardecreatie en vooral creativiteit. Fijne kerst!

Vitamine D en ons immuunsysteem, hoe ingewikkeld is het? Vooral nu in COVID-tijdperk en in de winter: gewoon extra voldoende slikken. Wetenschappelijke nuance, is niet op zijn plek. Slik dagelijks dus 2000 IE (50ug) of zelfs iets meer.

Vorige week was de week-van-de-Vitamine-D leek het wel. Sommige onderwerpen krijgen plotseling media-tractie en daardoor mag elke expert (?!) hier iets van vinden. Klassieke gezien hebben we in dit soort discussies de medici en de die-hard wetenschappers die zeggen dat er nog niks bewezen is, daartegenover staan dan typisch weer de ‘zwevers’ en ‘internet-experts’. De gemiddelde lezer heeft bij het bekijken van zo’n debat dan waarschijnlijk het gevoel: “die wetenschappers zullen het wel bij het juiste einde hebben”. Hoe verkeerd kan zo’n reactie zijn als het gaat om Vitamine D (en om aerosolen vs druppels, maar dat is een ander onderwerp).

Vanuit mijn persoonlijk optiek valt er weinig meer te zeggen over Vitamine D, althans dat dacht ik. In de laatste tien jaar heb ik veel gelezen en geschreven over Vitamine D. Ook adviseer ik mijn eigen familie D te slikken. Maar, het lijkt nu toch weer nodig om over dit pre-hormoon (van het groeihormoon) te schrijven. Een re-cap dus.

Voordat ik een korte samenvatting geef met wat literatuurverwijzingen erbij, eerst maar even een historische overzicht van mijn eigen schrijfsels. Ik ‘googlede’ zonet voor de grap op mijn eigen blog en kwam tot de constatering dat ik bijna 450 keer het woord Vitamine D gebruikt heb in de laatste bijna tien jaar.

In 2010 schreef ik voor het eerst kort over supplementen en gaf ik aan een voorstander te zijn van Vitamine D en schreef ik over de Hollandse pot, vette vis en een pil Vitamine D. Ik beken, de eerste stukken waren vooral ‘statements’ zonder meegeleverd bewijs, al had ik er toen al echt veel over gelezen. In 2012 schreef ik een stukje met de titel “Geschiedenis kan voedzaam voor het brein zijn”, en ja ik schreef ‘We zijn als diersoort 50.000 jaar gelden succesvol geworden door Vitamine D, Consumptie van eiwit, voldoende omega 3 en minimaal graan. Kortom het jagers-verzamelaars voedingspatroon.’ Vanaf die tijd ben ik ook gaan schrijven over het ‘softpaleo’ voedingspatroon (zie ook www.softpaleo.blog). Ook heb ik nog een stukje geschreven over Slaap en Vitamine D en met link naar Melchior Meijer. In 2015 heb ik in samenwerking met Ralph Moorman een stukje geschreven “gezonde voeding 2025”, omdat ik vond dat de formele richtlijnen wel erg ‘sober’ en ‘conservatief’ waren. Ik pleite op 30 mei voor meer aandacht voor preventieve gezondheid en specifiek extra inname van Vitamine D.

Ik ben kortom al meer dan tien jaar een groot fan. En je mag mij daarom gerust een believer noemen. Hoe dan ook, in de winter slik ik 2000 IE (iets meer mag, maar liever nooit meer dan 10.000 IE) en zelfs in de zomer adviseer ik 500-1000 IE (vooral voor ouderen en voor beeldschermwerkers die de hele dag binnen op kantoor zitten). Op 11 maart schreef ik daarom maar op mijn facebook & twitter pagina:

Terug naar COVID en media hype rondom vitamine D vorige week. Wat is nu de inhoudelijke samenvatting rondom D?

  • In 2016 bleek uit een meta-studie al dat inname van extra Vitamine D gunstig is bij het voorkomen van acute respiratory tract infections. Corona is zo’n infectie.
  • Vitamine D boost dus je immuunsysteem en 10mcg is zeker te weinig. Het gaat eerder om 2000 IE of hoger (50 mcg/d). Slikken dus, zeker nu in deze corona-winter!
  • Als je immuunsysteem sterker is, dan heeft COVID dus minder snel vat op je. De positieve relatie tussen Vitamine D en Corona blijkt onder andere uit deze recente Spaanse RTC.
  • Er lijkt dus voldoende wetenschappelijke consensus te zijn over het nut. Dit zeggen bijvoorbeeld ook professor Harry Wichers en Professor Huub Savelkoul over inname van Vitamine D pillen. “Er zijn aanwijzingen dat ziektes bij mensen met ernstig vitamine D tekort ernstiger verlopen’’, verklaart longarts en NVALT-voorzitter Leon van den Toon. ,,Dus de hoop is dat aanvulling tot een minder ernstig beloop van Covid lijdt”.
  • De kans op toxiciteit met hypercalciëmie en hypercalciurie neemt pas toe bij langdurig doseren boven 10.000 IE. De EFSA heeft de ‘tollerable upper limit’ gesteld op 100 mcg/d (4000 IE). Die limiet gaat uit van dagelijkse suppletie en is gebaseerd op twee klinische studies waarin de zgn. ‘No Observed Adverse Effect Level’ (NOAEL) op 250 mcg/d (10.000) werd vastgesteld, en waar door EFSA een flinke veiligheidsfactor overheen is gezet
  • Gelukkig pakt mainstream media dit onderwerp positief op: Het Parool, New York Post, het AD, De Volkskrant, NRC. etc. etc.

Kortom, weinig anders dan ik al tien jaar roep. Uiteraard sta ik open voor goede tegenargumenten. Voor de duidelijkheid: die 10 mcg/d is ooit als grens aangenomen vanwege voldoende bewijs tegen de Engelse ziekte, maar D doet dus “meer”. Zullen we dit nu maar eens gewoon gaan accepteren dat dit een wetenschappelijke consensus is?

Katan stelde overigens in de OP1 uitzending: “ Twintig jaar geleden dachten we dat vitamine D hielp tegen asthma, en Alzheimer, en zwangerschapshypertensie, en zwangerschapsdiabetes […]. En de meeste daarvan zijn nu grondig getest en, ja het meeste in de wetenschap mislukt, dus het bleek dan niks te doen.

Katan’s uitspraken in OP1 waren echter niet alleen weinig praktisch, maar inhoudelijk gezien ook nog eens incorrect. Met dank aan Dennis Zeilstra (Foodlog) kan over Vitamine D ook het volgende worden gesteld:

  • Voor asthma concludeert een meta-analyse van RCT’s dat vitamine D effectief is in het verminderen van het aantal asthma aanvallen waarvoor corticosteroïden moeten worden ingezet, vooral bij lage serumstatus.
  • Voor Alzheimer zijn nog geen grote, langdurige interventiestudies beschikbaar. Een kleine RCT geeft indicaties voor een gunstig effect.
  • Een meta-analyse van RCT’s met vitamine D en/of calcium concludeert dat vitamine D waarschijnlijk effectief is.
  • Twee meta-analyses trekken elk de conclusie dat er aanwijzingen zijn dat vitamine D een preventief en curatief effect heeft op zwangerschapsdiabetes.

Wat is nu eigenlijk de doelstelling van Corona beleid? Iedereen redden? Maximaal doorleven? Laten we deze vraag eerst nog eens stellen, en pas daarna naar de maatregelen gaan kijken.

volg ook het gesprek over dit artikel op linkedin.

Wel of geen lock-down lijkt al weer weken de vraag te zijn bij de media, het OMT, in Den Haag en RedTeam (ik krijg van hen net zo’n jeuk als het echte OMT). Ik wordt bijna “bang” van dit soort platte eenzijdige discussies. Bang dat onze (populistische) politici te snel stoer zullen gaan zeggen “dan maar een lock-down”. Zo ongenuanceerd, on-gebalanceerd en on-rationeel zijn de publieke debatten weer t.a.v. COVID-19.

Voor mij zijn een lock-down, een NOW-regeling, mondkapjes, sluiting van de horeca of andere suggesties allemaal potentiële maatregelen die we nemen nadat we onszelf de vraag stellen: Waar doen we het eigenlijk voor? Anders gesteld wat is nu eigenlijk de doelstelling van Covid-19 beleid? En juist over deze vraag moeten we het echte publieke debat gaan voeren. Een debat in de tweede kamer dus, en ook in de media. Ik ‘ervaar’ niet dat deze vraag zo inhoudelijk besproken wordt in het publieke debat, en al helemaal niet op hoog niveau in de (klassieke) media. Jammer.

Dit lijkt een arbitraire en logische vraag te zijn? Want deze vraag staat immers aan de basis van alle beleidskeuzes. Maar deze vraag wordt niet zo scherp gesteld en beantwoord!

Afhankelijk van je positie, je leeftijd en functie, je politieke of religieuze overtuiging, je inkomen kan je daar ook nog eens anders op gaan antwoorden. Al met al hangt het antwoord dus sterk af van de vraag hoe je in het leven staat. En hoe mensen nu vandaag in het leven staan wordt nu mede bepaalt door wat ze lezen en horen in de (social) media, en er lijkt daarin ook spraken te zijn van massavorming.  

In dit blog probeer ik verschillende antwoorden te geven op vraag wat de doelstelling van beleid is. Antwoord dat afhankelijk van ‘je frame’ is. Ik zal een kort rijtje maken van potentieel beleid dat bij deze verschillende doelstellingen gevoerd zou kunnen voeren. Naast antwoord op deze vragen vanuit perspectief overheid, zal ik ook een rijtje maken met mogelijke vragen en antwoorden vanuit het perspectief van een individuele ondernemer.

De centrale vraag, waar we het gesprek over moeten voeren naar mijn overtuiging, is dus : Wat willen bereiken met Covid-19 beleid? Wat is dus de doelstelling van beleid!

Perspectief Overheid – De potentiële doelstellingen voor de samenleving.

  1. We laten het gebeuren. We willen de economie laten doorgaan, en accepteren (veel) sterfte en veel IC-opnamen?
    • We accepteren veel ziekte en sterfte (waarschijnlijk nog 30.000 bij een IFR van 0,3) . We accepteren nog meer stress en triage in de ziekenhuizen.
    • We zien in dat corona een ‘zeer’ zwaar groepvirus is, maar het is niet zo ernstig als dat we dachten in maart en april.
    • Alle sectoren moeten kunnen blijven doorgaan. Ook de horeca en de evenementenbranche. Klanten zijn verstandig genoeg, komen niet als ze zich onveilig voelen.
    • We gaan de komende maanden door een piek heen, maar daarna zijn we waarschijnlijk een tijdje immuun. Of er is een vaccin.
    • Een nadelige reactie zal zijn dat de ons omringende landen ons als melaatse gaan zien, waarschijnlijk mag niemand meer komen, en mogen Nederlanders daardoor niet meer naar het buitenland.
  2. We hebben een minimaal beleid gericht op geen groepsbijeenkomsten, afstand houden en ventilatie. We gaan uit van gezond verstand van alle Nederlanders.
    • Situatie zoals in Zweden. Weinig tot geen regels, wel wordt uitgelegd wie er extra risico loopt, en wat je zelf als individu kunt doen. Duidelijke richtlijnen dus.
    • Grote binnen-bijeenkomsten blijven vooralsnog verboden (>25?).
    • Horeca, hotels en winkels blijven open. Het is aan hun individuele klanten om te bepalen of ze komen of niet.
    • Eventueel versneld beginnen met inzet van een vaccin. Desnoods met een ‘iets’ groter risico dan normaal bij een vaccin geaccepteerd wordt.
    • De Nederlandse overheid zorgt voor extra zorg-capaciteit. IC naar 3000-6000 bedden, extra nood-ziekenhuizen worden geopend. Ook wordt zorg ingekocht in Duitsland of andere landen.
  3. Wij willen geen overbelasting in de ziekenhuizen en geen overloop op de IC’s in Nederland? Dat zijn de enige KPI’s waarop we gaan sturen dus.
    • Dit zou het huidige Nederlandse beleid (kunnen of moeten) zijn.
    • We laten ons dan leiden door ‘artsen’ en ‘ziekenhuis-managers’.
    • We gaan niet werken aan extra zorg-capaciteit (zie punt 2).
    • We worden strenger als de huidige zorg-capaciteit wordt overschreden. We kijken niet naar het aantal besmettingen, wel naar de data mbt ziekenhuizen en IC’s.
    • Bron en contactonderzoek wordt doorgezet en er is geen tekort aan testcapaciteit (maar we gaan er niet op gaan sturen dus!).
  4. Wij willen ervoor zorgen dat COVID snel uitgebannen wordt in Nederland, en accepteren geen sterfte of IC-opnamen? 
    • Harde lock-down gedurende 4 tot 6 weken. Zoals redteam nu voorstelt. Nederland als ‘eiland’ dus.
    • Politiek gaat sturen op PCR-positieven (liever niet!).
    • Daarnaast veel bron en contactonderzoek (maar de GGD’s hebben immersbewezen het niet te kunnen).
    • Geen bezoekers toelaten. Nederlanders die terugkomen moeten verplicht twee weken in quarantaine.
    • We wachten op een bewezen vaccin. Maar accepteren dat er toch nog een paar keer een fulllock-down zal komen.
  5. Wij willen onze hele economie en alle bedrijven met hun werkgelegenheid behouden en wachten op een vaccin.
    • We gaan permanent in lockdown tot er een vaccin is.
    • Alle bedrijven krijgen een NOW regeling.
    • De regering gaat honderden miljarden bijlenen.
    • We gaan gedurende langere periode in een volledige lock-down, een vakantie zal het niet zijn.
    • Weinig tot geen plezier en sociale contacten gedurende deze periode.
    • Geen stress meer bij de ziekenhuizen. Dat is een voordeel.
    • We wachten op een bewezen vaccin. Deze periode zal dan nog wel eens 6 maanden of langer kunnen duren.

We kunnen dus niet de kool en de geit sparen. Niet in maart en nu niet. In maart en april vond ik het gekozen beleid om te voorkomen dat de ziekenhuizen nog voller werden logisch. Weinig kennis, en toch besluiten moeten nemen. Er was toen paniek, en we moesten hard op de rem trappen.

Maar de situatie is nu echt anders. We weten dat IFR niet 5% is, en waarschijnlijk eerder 0,3% of nog later. We zouden vrij gemakkelijk extra ziekenhuis capaciteit hebben kunnen organiseren deze zomer. Er is nu geen tekort aan beademingsapparatuur en andere hulpmiddelen. Wellicht ook toch maar ‘ietsjes’ meer risico nemen t.a.v. de implementatie van een vaccin. Ik vind dat Den Haag moet gaan werken naar doelstelling 2. Dus de economie moet zo open mogelijk blijven, we moeten ook investeren in extra zorg-capaciteit. We zitten nu ongeveer in het scenario dat hoort bij doelstelling 3, terugzakken naar doelstelling 4 (= een volledige lockdown) is sociaal, economisch en medisch dom. En ook helemaal onnodig.

Perspectief  Ondernemer – de mogelijke doelen voor elke private organisaties. 

Als je ondernemer bent dan vraag je je zelf ook vast af: wat wil ik in het komend jaar doen en bereiken. Wat is dus de doelstelling voor mijn bedrijf? Bij verschillende bedrijven ben ik betrokken, en deze vraag zou elke ondernemer ook moeten kunnen beantwoorden. Ik help graag bij deze zoektocht overigens. Een paar voorbeelden:

  1. Ik zie kansen tijdens deze crisis en erna. Ik ga voor groei.
  2. Investeren met als doel alle risico’s voor mijn organisatie te minimaliseren. Nu, maar ook in post-corona.
  3. Ik ga voorbehoud van wat er is en wat we nu doen.
  4. Ik ga bewust mijn organisatie laten krimpen en me aanpassen aan het ’nu’ en de sombere tijden. Ik ga in een korte winterslaap.
  5. Het gaat niet meer. Ik stop ermee. Afbouwen zo snel mogelijk.
  6. Het lukt nu al niet meer, ik ga failliet. 

PS een volgend blog gaat over iets dat met onze democratie te maken heeft. Rutte en de Jong hebben te lang het stuur aan het OMT gegeven. En OMT zou wetenschap moeten bedrijven maar doet het niet. Ondertussen staat de oppositie in de tweede kamer vaak buitenspel. Maar niet alleen de politiek. Waar zijn de SG’s en de DG’s van de ministeries? Ze zijn ook buitenspel gezet lijkt het wel! In een normale democratie wordt beleid voorbereid door de ministeries en daarna via de ministers in de tweede kamer gebracht waar dan het debat wordt uitgevoerd. Wetenschap hoort vooral wetenschappelijk en rationeel te zijn, wetenschap hoort verre weg te zijn van de ministeries en hun ministeries. Ik wens daarom dat we onze democratie weer laten functioneren zoals deze bedacht is.

Massavorming zorgt voor versterking van de collectieve angst en paniek. Ik pleit niet voor een technocratie, maar wel dat de onderliggende inhoudelijke analyses wetenschappelijk moet worden en blijven.

Elke dag krijgen we nu weer de nieuwste alarmerende RIVM/GGD gegevens. De gegevens zijn te vinden op het “Dashboard” en op de “RIVM site”. Deze gegevens worden klakkeloos overgenomen door de mainstream media in Nederland. Ik gebruik het woord klakkeloos, omdat er geen context wordt gegeven aan deze cijfers. Cijfers -en dat zeg ik als beta- die vaak geen betekenis hebben, maar ondertussen wel voor nog meer paniek en angst zorgen in onze maatschappij. Ik schreef hier op 13 september al over.

Covid-19 als de vijand van ons allemaal, een vijand waar we allemaal bang voor zijn en die dus wel bestreden moet worden. Hoe groter het beeld van deze vijand, hoe meer we moeten doen (lees opleggen van extra beperkingen). Dit is een vicieuze versterkende cirkel.

De mens verdraagt niks slechter dan die angst die je niet kan thuisbrengen. Een vijand die je niet snapt, of voelt leidt tot veel meer angst. Wij mensen zullen onze angst daarom liever koppelen aan een tastbaar object. Dit tastbare object -de nieuwe vijand- gaan we dan samen bestrijden. Dit ‘samen’ zorgt dan uiteindelijk voor een hogere collectief samenhorigheid. Aldus Mattias Desmet (Klinisch psychologie).

Deze massavorming (hypnose van een grote groep, lees ook dit KNAK artikel van Mattias Desmet) zorgt er tevens voor dat we in vernauwing van ons (collectieve) bewustzijn terechtkomen. We kunnen daardoor niet meer breed, holistische en rationeel blijven nadenken. Zelfs zeer intelligente mensen (“experts”) kunnen nu niet meer juiste afwegingen maken. Desmet geeft als voorbeeld van het effect van massavorming “we laten liever een trein ontsporen met duizenden mensen als er een persoon op het spoor ligt waarover deze trein rijdt”. Zo ervaar ik dat ook al vele maanden.

Op Facebook schrijft Veerle Slegers deze week: “Eens te meer blijkt dat van Dissel en Wallinga technocratische bèta’s zijn, rekenmeesters die niets van maatschappelijke factoren of menselijk gedrag lijken te weten of begrijpen, en ook nog steeds niet inzien dat die kennis héél hard nodig is. Dat is letterlijk dodelijk”.

Als beta-nerd voelde ik me een beetje aangesproken. Ik vind namelijk ook dat we heel goed naar getallen (mits betrouwbaar en in context), modellen en statistiek moeten kijken. Maar ik vind ook dat dat de politiek zijn ding moet doen. Onze politiek in Den Haag is nu veel te lang gekaapt door het OMT. En het OMT is geen wetenschappelijke groep. Het OMT (en ook RIVM) zijn -durf ik te stellen- is een volledig politiek instituut. Hun lezingen, uitspraken en adviezen hebben weinig tot niks met wetenschap te maken.

Ik pleit dus helemaal niet voor een technocratische politiek (technocratie) in Den Haag. Ik hoop wel dat politiek Den Haag nu eens gaan doen waarvoor we ze gekozen hebben: Het afwegen van belangen, het kiezen van beleid waarbij de verschillende belangen politiek transparant worden afgewogen. Doelstelling van deze Corona politiek 2.0 kan immers nooit zijn dat we ‘iedereen proberen te redden’, althans ik kan me dat absoluut niet voorstellen. Want als onze politiek (samenleving) zo zou denken, dan hadden we autorijden en roken lang geleden al verboden. Alchohol, suikerconsumptie en chronische stress zijn ook veel gevaarlijker dan COVID-19.

Ik wens ook vurig daarom dat we weer naar pure wetenschappelijk rationele analyses gaan. In alle openbaarheid, in alle transparantie. Ik hoop ook dat we tot rationele kosten-baten analyses overgaan. Dit doen we nu ook niet. Een paar voorbeelden: noodziekenhuizen starten is goedkoper dan de NOW regeling. Het binnenklimaat van alle scholen en verzorgingstehuizen verbeteren is goedkoper dan nog honderduizenden werklozen erbij accepteren door faillissementen.

Het RIVM (bij voorkeur met een tweede parallel wetenschappelijk team erbuiten) mag (moet!) alleen zuivere wetenschap gaan bedrijven en erover publiceren. Er zijn immers ook (consultancy) organisaties waaronder McKinsey die prima een rationele kosten-baten analyse kunnen maken. Maar in de tweede kamer verwacht ik een zuiver afwegingsdebat, op basis van de ‘feiten’ en op basis van een normaal openbaar politiek debat in de tweede kamer.

De Rode kaarten moeten we uit blijven geven (zie link1 en link2)!

  • De wetenschap bij monde van RIVM is niet bezig met wetenschap. Wetenschap gaat over feiten, over transparantie en publiceren. Wetenschap gaat ook over het rationeel feitelijke debat.
  • Politiek Den Haag doet niet waarvoor we ze gekozen hebben. Afwegingen maken na een gedegen politiek debat. Kiezen dus.
  • Klassieke media doet niet wat je mag verwachten: de politiek en de wetenschap controleren. Kortom, zeer kritisch zijn. De klassieke media is zwak gebleken in COVID-19 tijdperk.

We zijn de o zo wenselijke scheiding-der-machten volledig kwijtgeraakt. Organisatorisch gaat het daarom ook helemaal mis.

David Attenborough deelt op 94 jarige leeftijd zijn analyse mbt status van de wereld met ons. Bescherm de oceanen en zet in op plantaardige high-tech productie van eten.

Meedoen met het gesprek over dit stukje? Kijk dan op linkedin.

Op Netflix is te een nieuwe documentaire van BBC natuurfilm maker David Attenborough (1926) te zien. Sir David deelt, met de mooiste documentaire stem ter wereld, weer prachtig gefilmd zijn kijk op onze wereld. Hij heeft deze flink zien veranderen vertelt hij halverwege de film.

Wij mensen hebben in de laatste 100 jaar meer van de aarde ‘gepakt’ dan ooit eerder in de geschiedenis. Wij verdrukken de natuur. In biomassa uitgedrukt: 4% zoogdieren in het wild, en de overige hoeveelheid is dat dus niet meer. Wij bijna 8 miljard mensen tellen voor ruim 1/3 van de massa aan zoogdieren, en 60% zijn onze landbouwdieren. Walgelijke getallen toch?!

Attenborough pleit voor het verhogen van de levensstandaard (want daardoor neemt automatische aantal kinderen per gezin af) en zet volledig in op duurzame energie. Nu weten de lezers van mijn blog dat het vrij lastig (onmogelijk?) is om volledig naar wind of zon over te gaan, maar het voorbeeld uit Marokko is natuurlijk wel heel erg gaaf. Van volledig afhankelijk van fossiele energie, via grootschalige CSP en nu 50% duurzaam, naar straks wordt Marokko exporteur van duurzame elektriciteit. De getallen kloppen denk ik niet, maar inspirerend is het wel.

Sir David pleit vervolgens ook voor het beschermen van onze oceanen. Hij stelt voor om in het gros van de oceanen een totaal visverbod op te stellen. Het zouden de grootste beschermde (wild)reservaten ter wereld moeten gaan worden. Op kort termijn misschien vervelend voor vissers, maar op de langere termijn essentieel volgens hem om “mankind” te ‘redden’.

Ook over het eetsysteem heeft hij een duidelijke opinie. We moeten veel minder vlees gaan eten en veel meer gebruik maken van high-tech landbouwsystemen. Het liefste met zo min mogelijk inzet van grond.

In de natuur heb je op elke carnivoor ongeveer 100 prooi-dieren, en die 100 prooidieren hebben gigantische hoeveelheden land nodig. Hij komt in Nederland kijken voor de moderne landbouw, hier zijn het de kassen die steeds minder water gebruiken en toch de productie per hectare hebben kunnen vergroten.

Over fosfaat of andere nutriënten hoor ik te weinig in deze film overigens. En of hij zich realiseert dat kassen niet altijd de meest duurzame systemen zijn komt ook niet goed over in de film. Toch heeft hij natuurlijk gelijk, We zullen weer meer ruimte -ook in Nederland- terug moeten geven aan de natuur.

Wij mensen zullen veel meer moeten gaan “indikken”. Ook in Nederland, juist in Nederland, wordt het ruimtelijke ordeningsvraagstuk in de komende twintig jaar weer belangrijker dan ooit. Gaan we nieuw land maken? Of gaan we landbouwgrond omkatten naar natuur of wonen.

Zijn eindpleidooi is me zeker uit het hart gegrepen: Zorg voor een gezonde omgeving, want alleen in een gezonde omgeving kunnen wij mensen ook gezond zijn en blijven. Dit lijkt heel erg op de discussies in het verleden over overgewicht. Experts zoals Jaap Seidell stellen al jaren dat wij dik en ongezond geworden zijn, omdat we een ongezonde omgeving gecreëerd hebben. Attenborough trekt deze stelling door naar onze hele aarde.

Dat advies klopt in mijn ogen, al heeft ook Sir David geen plan om het te realiseren. Het gaat uiteindelijk immers om de vraag “hoe dan?”. Vooralsnog ben ik somber, wij mensheid hebben niet voldoende doorzettingsvermogen en leiderschap om onze omgeving te veranderen in meer natuur. We zien dat ook duidelijk bij Covid-19.

Wat dat betreft is deze film -hoe fraai en waar ook- een film die past in de traditie van oude mannen, die op latere leeftijd ons vertelt hoe slecht het gaat en dat we moeten veranderen. Maar het blijven benoemen van het probleem, is niet de weg naar echte ‘change’ is mijn gevoel daarbij al lang.

Hoe dan ook, ik hou van dit soort prachtige documentaires. Eigenlijk dien je ze te bekijken op je grote TV scherm thuis of zelfs in de bioscoop. Hieronder staat de officiele trailer. Dit weekend zal het veel gaan regenen, en mijn tip is dus daarom: gewoon met je familie gaan kijken! Wat een fraai beeldmateriaal! Geniet ze.

Een COVID risico-analyse met de informatie van nu. Hoeveel mensen komen op de IC van een Ziekenhuis? Een analyse van data van Stichting NICE. Focus op verzorgingstehuizen!

Ik kreeg deze ochtend feedback van een vriendje die het wel erg cru vond dat ik twee blogjes schreef over de IFR en dus over sterfte. Ja, natuurlijk kan je ook behoorlijk ziek worden en zelf lang nog chronische gevolgen krijgen van COVID. Ik ontken dat absoluut niet.

Laten we dus maar eens gaan kijken naar de data die sinds begin van de pandemie wordt verzameld door Stichting NICE. Het eerste plaatje hieronder geeft het aantal IC opnamen weer. De enorme piek links was de echt serieuze pandemie piek in maart en april dit jaar. Nu in september zijn er ook IC opnamen door COVID, maar enorm veel minder. Ik vind dat we daarom ook niet kunnen spreken van een tweede golf. Er is een kleine toename dat klopt wel, maar deze is beheersbaar.

Alle IC opnamen vanaf het begin van de pandemie zijn ook door NICE verwerkt naar leeftijdscategorie. Je ziet ook in deze onderstaande grafiek duidelijk dat vooral ouderen worden opgenomen en dus tot de risicogroep behoren, Ook kan je zien dat toch flink wat van de mensen die wordt opgenomen op een IC uiteindelijk sterft (de rode stukken in de grafiek), vooral bij de groep ouderen.

Nu zijn er ook veel minder ouderen mensen in Nederland (75% van de populatie is jonger dan 60 jaar, 26% is ouder dan 60 jaar), en dus zal ik deze data verwerken, vergelijkbaar als de IFR per leeftijdscategorie. Dit om vervolgens te kunnen inschatten hoe groot de kans is dat je op de IC beland, hoe groot vervolgens de kans is dat je het overleeft als je op de IC komt. Ook heb ik geprobeerd om in te schatten hoeveel mensen er naar de IC hadden moeten gegaan maar daar niet naartoe gegaan zijn (=triage).

Ik heb de data-punten afgeschat vanaf de grafiek van NICE, en dus kunnen er her en der wat afrondingsfouten in deze data zitten, maar voor de algemene conclusies maakt dat niet uit. Mijn excel file is ook gewoon weer te downloaden.

Het is niet het doel van dit blogje, maar op basis van de NICE data schat ik dat er triage heeft plaatsgevonden voor tussen de 10.000 en 20.000 mensen, vooral mensen die boven de 60 jaar oud zijn (en 10k triage in leeftijdscohort boven de 80 jaar). Deze mensen hebben a) zelf of via hun familie ervoor gekozen om niet opgenomen te worden op de IC, b) of een medisch specialist heeft hiervoor gekozen, c) of stierven voordat ze naar het ziekenhuis konden.

Deze zeer ruwe afschatting bevestigd wel ook mijn eerdere berekening uit mei 2020 waarbij ik aangaf dat er tussen de 3000 en 6000 extra IC plekken eigenlijk nodig zijn in Nederland als we ook alle ouderen wel naar de IC zouden sturen die IC hulp nodig zouden hebben.

Terug naar het onderwerp van dit blog. Een derde (34%) van de werkelijke COVID IC opnamen komt dus voor rekening van de leeftijdscategorie tot 60 jaar oud (zie excel). Als we echter geen triage had toegepast op ouderen boven de 60 jaar, dan zou dat echter rond de 4% zijn (en hadden we ook vele duizenden extra IC plekken nodig in Nederland, IC plekken die we toen en nu niet hadden). Zonder triage zou het aantal IC opnamen in de leeftijdscategorie 60+ veel hoger zijn, en dus automatisch het aandeel jongeren percentueel lager. Er zijn in de laatste 6 maanden werkelijk 1080 personen met een leeftijd onder de 60 jaar opgenomen op de IC’s, daarvan zijn er 122 overleden (11%).

We kunnen in navolging van IFR een kans berekenen dat een ‘persoon’ die besmet wordt, opgenomen moet worden op een IC. Ik heb deze factor the “Infection IC Rate (IICR)” genoemd, en deze kansen zijn:

  • Onder de 60 jaar : 0,07% kans om op de IC opgenomen te komen.
  • Boven de 60 jaar : deze kans hangt af van de triage:
    • Met triage (situatie maart en april) : 0,4% kans
    • Werkelijke kans inschatting (op basis van IC behoefte) : 4,5% kans

Ter vergelijking de kans op sterfte (IFR, model F4I):

  • Onder de 60 jaar : 0,02% kans om te sterven bij een besmetting
  • Boven de 60 jaar : 2,09% kans om te sterven bij een besmetting.

Als je op de IC terecht komt dan ben je absoluut niet blij, ik zal een opnamen nooit bagatelliseren. Een gemiddelde patient die tussen de 60 en 69 jaar oud is een op de IC terecht komt, heeft een 30% kans om te sterven. Een gemiddelde patient tussen de 70 en 79 jaar heeft een 43% kans op sterven. En een gemiddelde patient die ouder is dan 80 jaar heeft een 59% kans om te sterven indien opgenomen wordt op de IC. Dit zijn vreselijke hoge getallen, en ergens snap ik daarom heel erg goed dat er triage heeft moeten plaatsvinden. Je wilt in de praktijk bedden reserveren voor jongeren die a) langer nog te leven hebben, en b) een veel groter kans op overleven heeft dan een 60+ patient.

Nog een paar laatste feitjes die we kunnen geven op basis van de NICE data. Ongeveer 9% van alle COVID sterfte heeft plaatsgevonden op de IC. 91% van de sterfgevallen dus niet (waarschijnlijk zelfs buiten het ziekenhuis). 122 personen met een leeftijd onder de 60 jaar zijn dus gestorven op de IC, en 230 personen met een leeftijd onder de 60 jaar zijn gestorven buiten de IC. Echter rond de 10.000 personen ouder dan 60 jaar zijn gestorven buiten de IC. Ik denk dat dit vooral de sterfgevallen zijn geweest in de verzorgingstehuizen door heel Nederland. Niet op de IC’s maar in de verzorgingstehuizen heeft het grote (onzichtbare) drama plaatsgevonden.

Mijn grote zorg daarom voor het najaar is dat dat veel oversterfte in de verzorgingstehuizen weer kan plaatsvinden. Ons kabinet hoor ik veel te weinig over dit onderwerp. Niet de ziekenhuizen (en hun IC’s) maar het personeel en de bewoners van onze verzorgingstehuizen verdienen al onze aandacht in een ‘beschermingsprogramma’. Er zijn ongeveer 120.000 bedden te beschermen, en met een kans op sterven oplopend naar 10% lopen we daar een risico van ongeveer 12.000 sterfgevallen indien er een tweede golf komt. De risico’s zitten niet bij de jeugd, veel minder bij personen onder 60 jaar, en ook zelfs minder bij ouderen die gewoon in hun eigen huis wonen. Neen, de grootste risico’s blijven zitten in de verzorgingstehuizen. Daar moeten we aan de slag!

Een COVID risico-analyse met de informatie van nu. Van de IFR inschatting voor de populatie naar de risico’s per leeftijdscategorie. >90% sterfte in leeftijd 60+.

Drie dagen geleden schreef ik een blogje over de IFR van een populatie. Het is niet echt goed mogelijk om de IFR nauwkeurig te bepalen. De grootste onnauwkeurigheid van deze IFR calculatie ligt bij de inschatting van het totaal aantal Nederlanders dat besmet is geweest. En we weten ook niet goed hoe het virus over de verschillende leeftijden is verspreid.

Einde mei heb ik ook een berekening gemaakt van de IFR per leeftijdscohort. Hiertoe heb ik de oversterfte gegevens per leeftijd van CBS gebruikt, een inschatting van de besmetting gemaakt (ik gokte einde mei: 7,5-8,8%), en de veronderstelling gedaan dat alle leeftijdscohorten evenredig besmet zijn geweest (en dat weten we volgens mij ook niet goed).

Recent heeft ook het CDC (het Amerikaanse RIVM) een update gegeven van hun schatting van de IFR per leeftijdscohort. Ik heb deze data in excel gezet zodat we wat analyses kunnen gaan uitvoeren (let op ik heb de data van CDC doorgetrokken op basis van de leeftijdscategorieën die ik zelf in mei eerder heb gebruikt, en dat is niet helemaal eerlijk). Je kan duidelijk zien dat ‘mijn schatting’ best overeenkomt met deze meest recente schatting van CDC. Voor hen die geïnteresseerd zijn, mijn excel-file is te downloaden. (garantie tot aan de deur natuurlijk, ik kan niet garanderen dat er ergens foutjes in zitten).

Wat we heel duidelijk zien, is dat de IFR exponentieel stijgt per leeftijd. Het linkerplaatje toont dat. Ik heb daarom ook rechts een plaatje gezet daarom met de IFR uitgedrukt op een logaritmische y-as.

Laten we deze IFR data eens projecten op de Nederlandse bevolking. Links staat ‘mijn model (F4I, oranje letters)’ en rechts de CDC IFR schattingen (blauwe letters). De verschillen zijn niet erg zo groot, de twee modellen lijken erg op elkaar, maar ik heb besloten om beide modellen vanaf nu steeds te gaan gebruiken bij de risico-analyses die ik aan het maken ben (zie resultaten in volgende blogjes).

Wat gelijk opvalt is dat meer dan 90% van de bijna 11k overleden Nederlanders in de leeftijd 60+ zat. Corona is een verschrikkelijk virus voor alle ouderen, echt. Het is niet voor niks dat ik daarom al maanden pleit voor een beleid waarbij we ‘onze ouderen (die dat willen) maximaal beschermen’, ik schreef op 26 maart al daarom “Ouderen boven de 70 jaar mogen niet bezocht worden. Niet thuis, en niet als ze in en verzorgingstehuis zitten. Dit is sociaal vreselijk, maar het is voor hun eigen bestwil.” Maar hier zit ook een opening, een kans. Een kans op beter beleid, beleid dat tot begrip zal leiden bij alle Nederlanders. Ik verwacht daar later -in nieuwe blogjes- op terug te komen.

Met wat rekenen, gokken en inschatten, denk ik dat we nu op een besmettingsniveau zitten van ergens tussen de 10% en 12% van de bevolking. Maar aangezien ouderen veel voorzichtiger dan jongeren geweest zijn sinds april, is vooral de besmetting onder jongeren toegenomen. Hierdoor zijn er weinig extra Corona sterfgevallen bij gekomen. Ik heb daarom een ‘correctie’ factor van 2/3 op de IFR toegepast waardoor de gemiddelde IFR nu in september ‘lager’ is dan de schatting in mei: IFR=0,5%. Weer voor de duidelijkheid en tevens als disclaimer: ik kan dat niet hard maken. Ik veronderstel tevens ook dat in het besmettingsniveau zal toenemen van 12% naar 30% vd bevolking gedurende de komende 50 weken (dus tot na de zomer 2012).

Misschien is er tegen die tijd een vaccin voor ouderen, en zelfs als die er niet komt, verwacht ik geen extreme toename in de sterfte cijfers. Ook dit is een speculatieve gok van mijn kant. Maar laat me dit ook proberen toe te lichten. Ons basis immuunsysteem is best sterk, een recent onderzoek laat zien dat 20%-50% van de bevolking T-cell reactiviteit heeft tegenover corona virussen. Kijk, stel dat dat zo is, dan boffen we! Hoe dan ook, als we gestaag ‘door gaan besmetten van de jongeren’ met gemiddeld 0,3% per week (200.000 per maand, we zitten nu hoger), dan zitten we volgende jaar pas op 30%. Mijn hoofdlijnen voorstel -ik zal eerst de risico analyse afmaken en dan een detail blogje hierover schrijven- is daarom denk ik:

  • Alle ouderen gaan we extra beschermen, tenzij ze zelf niet beschermd willen worden (dat is een eigen keuze dan). Vooral Nederlanders boven de 60 jaar zitten immers in de risicogroep. Wij ‘jongeren’ moeten hen ‘veiligheid’ bieden, en onze ouderen mogen vervolgens zelf kiezen of ze die veiligheid willen.
  • Gecontroleerd op een gemiddelde Rt=1 (tot 1,5) de hele bevolking laten doen wat ze graag doen. Hoe dit te doen? Heel simpel, door te blijven leven! Wel denk ik dat we voorzichtig moeten zijn met a) grote groepen binnen (meer dan 50 personen), c) slechte ventilatie in publieke gebouwen, dit moeten we echt gaan oplossen, d) een sociale afstand van 1 meter (zeker binnen!) aanhouden, e) zoveel mogelijk buiten leuke dingen gaan doen.

Als we dit voor elkaar krijgen en houden het komende jaar, dan zorgen we ervoor dat de door mij verwachte excess sterfte onder controle blijft. Ik denk dat we tussen de 2500 en 5000 aan extra sterfte kunnen gaan verwachten in de komende 12 maanden. De IFR zakt dan -mits we dus de ouderen kunnen beschermen- tot ongeveer 0,3%. 15.000 – 17.000 COVID sterfte op een besmetting van 30% of te wel ongeveer 5 miljoen Nederlanders.

Nog een laatste maar erg sombere voorspelling, niet alleen vanwege de extra sterfte die ik voorspel, maar vooral heel somber vanwege de voorspelling dat we niet echt een ‘back to normal’ samenleving krijgen in 2021.

Een COVID risico-analyse met de informatie van nu en vergeleken met eerdere blogjes die ik daarover heb geschreven in april en mei. Eerst maar weer de IFR inschatting voor de populatie.

Ik ben van plan om eerdaags -nu veel te druk op het werk- nog een stukje te schrijven over PCR-testen en daarin ook aan te geven dat ik denk dat we collectief vreselijk in ‘paniek’ geraken door verkeerde interpretaties van de PCR-positief test resultaten, en door verkeerde inzet van data via de reguliere media. Om mijn belangrijkste drie bezwaren alvast te noemen a) PCR positief is niet gelijk aan ziek, ziek geweest of besmettelijk, b) fouten bij monstername en statistiek van PCR zorgt voor false positives, en c) we moeten niet kijken naar de absolute PCR positieven, wel naar ziekenhuisopnamen, naar ICR opnamen en naar sterfte.

Voordat ik daar weer wat over schrijf, eerst terug naar een risico-analyse. Alle maatregelen doen we immers vooral omdat we vinden dat de risico’s van ‘gewoon leven’ te groot zijn. Dus dat roept de vraag op, hoe groot zijn die risico’s nu eigenlijk? Simpele vraag, maar om die te beantwoorden kunnen we veel meer deelvragen stellen:

  • Wat zijn de risico’s van een individu? En voor welke subpopulatie?
  • Zijn deze risico’s afhankelijk van locatie en jaargetijde (spoiler: ja).
  • Wat zijn de risico’s voor onze hele samenleving?
  • Wat zijn naast directe gezondheidsrisico’s ook indirecte risico’s?
  • Wat zijn de risico’s voor ons allemaal op langere termijnen?

Ik wil me in dit blogje echter beperken tot de directe gezondheidsrisico’ voor een individu. Een individu kan ziek worden, maar in extreme gevallen ook sterven. Een KPI voor sterfte is de IFR. Op 5 april schreef ik voor het eerst hierover, ik schatte op basis van beperkte gegevens en het combineren van meerdere databronnen dat de IFR gelijk was aan 0,9%. Hoog dus. Gedurende de week erna ben ik wat ondergronds gegaan, ik heb vooral mijn data-analyses in excel uitgevoerd, en gepubliceerd op YouTube. Op 25 april heb ik een soort van kritische reflectie geschreven, kijk hier maar. In maart was onze kennis nog niet zo groot.

Waar staan we nu dan in september? Moeilijk te zeggen, op 20 mei beredeneerde ik dat er 10.000 tot 12.000 doden zijn (helft via officiële cijfers RIVM, echter totaal aantal via oversterfte cijfers CBS). Het aantal cumulatieve besmettingen beredeneerde ik te zitten tussen de 7,5-8,8% van alle Nederlanders, of te wel tussen de 1,3 en 1,5 miljoen besmette Nederlanders cumulatief. Deel ik deze twee getallen op elkaar dan kwam ik op 20 mei 2020 uit op een IFR van 0,7%-0,9%. Hoog, te hoog zeg ik met de wijsheid van nu.

Uit de losse pols zeg ik daarom echter sinds juli: “mijn schatting van de IFR ligt tussen de 0,5% en 0,7%”. Maar eerlijk? Ik heb daar geen bewijs voor. Stel dat deze schatting klopt, dan zeg ik daarmee eigenlijk dat er tussen de 1,4 en 2,4 miljoen mensen besmet zijn. Het aantal sterfgevallen ligt immers tussen 6000 en 12.000 en dat is een vrij goed hard meetpunt, maar het aantal besmettingen kan je alleen maar grof inschatten. Maar nogmaals ik weet het niet. Echt niet. Maar volgens mij weet niemand het, dus ook het RIVM kan het niet weten.

Laat ik eens proberen in de gedachten van Van Dissel en zijn RIVM-collega’s te kijken. Van Dissel ‘gokte’ gisteren op 22 september dat er in Nederland 1 miljoen mensen besmet zijn geweest. Bij een sterfte van 6000 (=officieel getal van RIVM) zou de IFR dan 0,6%. Of je pakt de 11.000 tot 12.000 oversterfte en dan kom je uit op 1%. Ik zie deze getallen echt als een te hoge IFR waarden. Maar ook dat kan ik dus niet bewijzen. RIVM baseert zich overigens op de Pienter steekproef en ze geven aan dat het Sanquin bloedonderzoek uitkwam half mei 2020 op 5,4% van de bevolking met antistoffen (= 1 miljoen Nederlanders).

We zijn ongeveer 16 weken verder en op basis van PCR testen (waar ik niet super veel vertrouwen in heb als monitoringsinstrument, zie ook het terecht kritische blogje opMaurice.nl) en een inschatting van een besmettelijkheid van een weekje van een COVID drager, kan je ook zeggen, er lopen ongeveer 20.000 tot 40.000 mensen met een besmetting rond in Nederland. En met een Rt van ongeveer 1 en een besmettelijkheid van een weekje kan je ruwweg afschatten: 320.000-720.000 mensen extra besmet gedurende einde mei en nu. Tel ik dit op bij de 1,3 tot 1,5 miljoen (mijn 20 mei schatting dus), dan zouden nu tussen de 1,6 en 2,2 miljoen mensen het virus gehad hebben in Nederland. Maar ondertussen zijn er een paar honderd extra mensen gestorven aan COVID sinds mei dit jaar; de sterfte door COVID is derhalve nog steeds gelijk aan rond de 11.000 mensen, en IFR is dan : 0,5% -0,7%. … en dat was mijn schatting ook al in mei 2020.

Twee andere uitspraken dan maar: Maanden geleden schatte de CDC (Amerikaanse RIVM in dat de IFR ronde de 0,3% ligt. Dan zijn er kamervragen gesteld door PVV en op 3 juli 2020 was het antwoord van onze Minister de Jonge schat de infection mortality rate (IFR) van COVID-19 op 0,32% tot 1.00%.

Op basis van PCR testen schat het RIVM zelf in dat er tussen de 60.000 en 100.000 mensen besmet zijn. (zie technische briefing van deze week) Tel ik weer 16 weken dan zou je ook kunnen beredeneren dat er tussen de 960.000 en 1.600.000 mensen extra besmet geraakt zijn t.a.v. de Sanquin 18 mei schatting van 1 miljoen. Cumulatief, zou de argumentatie van RIVM dus kunnen zijn, zijn er dan tussen de 2 en 2,6 miljoen mensen besmet zijn geraakt sinds het begin van de uitbraak in maart. Een IFR berekening met 6000 sterfgevallen laat dan zien: IFR = 0,23%-0,3% (het RIVM zou dan consistent zijn met deze manier van denken). Alternatief is 12.000 COVID sterfgevallen, en dan kom je uit op een IFR van 0,5%-0,6%

Kunnen jullie me nog volgen? Neen, hierbij een korte samenvatting:

  • Imperial Collega maart 2020: IFR = 0,9%
  • Mijn schatting op 20 mei: IFR = 0,7% – 0,9%
  • Mijn schatting sinds juli: IFR = 0,5% – 0,7%
  • Schatting CDC: IFR = 0,3%
  • Schatting minister de Jonge: IFR = 0,32% – 1,0%
  • Mijn schatting nu: IFR = 0,5% – 0,7%
  • Schatting op basis data van RIVM: IFR = 0,6% – 1,0%
  • Schatting RIVM als je daar wat rationaliteit op zet: IFR = 0,3-0,6%

Recent in een app-groepje met wat experts zitten debatteren. Er was een soort van wetenschappelijke consensus dat er nu ongeveer 12% van de Nederlanders besmet is geweest (misschien 10% dus iets lager), het zou dan gaan om 2,2 miljoen mensen ongeveer (ondergrens 1,8M). Over de (over)sterfte door corona was er geen echte consensus. Wel dat het meer is dan de officieel RIVM cijfers, maar zeker minder dan 12.000 die CBS aan oversterfte. Laat ik daarom in het midden gaan zitten 9.000 sterfgevallen. IFR is dan 0,4%. Flink lager dan 1,0% in elk geval, en ook lager dan 0,7%.

Oef, duizelt het ook al bij jullie?

Nu is de sterfte kans zeer laag als je onder de 60 jaar bent. Stel daarom dat we ouderen extra gaan beschermen. Stel dat we het virus gewoon ‘loslaten’ op jongeren, dan neemt het aantal besmettingen toe (met bijvoorbeeld 100.000 per week). In dat geval hebben we aan het einde van het jaar (met nog 13 weken te gaan) nog eens 1.300.000 extra besmettingen. De teller neemt dan toe naar ongeveer 3,5 miljoen besmettingen. En stel dat dit vrijwel geen effect heeft op de totale sterfte, dan zou de IFR zakken naar 0,35% ongeveer, of zelfs nog lager. Dit lijkt een louter theoretische exercitie, maar de IFR zakt gewoon gestaan als meer jongeren (en ouderen tot 60) besmet raken, een beetje ziek worden maar niet sterven. De gemiddelde populatie IFR zou zo maar eens kunnen zakken naar 0,2%-0,3% in de komende 3 maanden aangezien de veel kwetsbare ouderen immers al zijn gestorven in maart, april en mei. En dan met een IFR van ronde de 0,3% zit je mbt orde grootte akelig dicht bij de IFR van een heel stevig griepvirus. met dit soort getallen blijft COVID zeker een factor 2-5x gevaarlijker dan een supergriep verspreiding zoals in 2017-2018 maar is het geen killer virus zoals we in begin maart 2020 dachten.

Is dit een onzin analyse? Nu in mijn ogen totaal niet! Maar ik krijg wel graag feedback op deze analyse. Ik kan daarom vandaag op 23 september 2020 niets anders concluderen dan dat:

  • We vooral ouderen boven de 60 jaar moeten blijven beschermen en hen extra moeten monitoren (met PCR met duplo of triplo monstername).
  • Dat het blijven monitoren van jongeren onder de 30 met PCR zonde van het geld is. Beter is het om riool goed te monitoren of vooral goed naar ziekenhuisopname, IC en oversterfte te kijken. En hulpverleners.
  • Extra maatschappelijke maatregelen nemen is niet nodig voor het gros van de bevolking. Paniek zaaien is echter ook niet nodig. Er is immers geen spraken van een tweede golf! De kans wordt wel iets groter bij de start van het griep-seizoen (typisch vanaf week 46).
  • We moeten vooral tijd en geld inzetten in a) opbouw en behoud van extra IC capaciteit, b) specifiek programma’s voor ouderen en nog specifieker hen die in een verzorgingstehuis zitten.
  • Door jongeren gestaag te (laten) besmetten, bescherm je straks ook alle ouderen. Dit natuurlijk in de veronderstelling dat we alle ouderen goed gaan beschermen in het komende half jaar. Jongeren weten heus dat ze voorzichtig moeten zijn bij hun ouders of opa’s en oma’s.
  • Individuele ouderen die niet beschermd willen worden, zijn niet verplicht zich aan de voor deze groep ingestelde maatregelen te houden. Het blijft wat mij betreft een prive keuze.
  • Iedereen tot 60 jaar gaat voluit werken (gedeeltelijk thuis als het kan wat mij betreft), accepteert dat grote groepen binnen die veel lawaai maken (bij slechte ventilatie omstandigheden) een heel slecht idee blijft. En al die andere adviezen dit ik op 23 mei al schreef … …

Om heel scherp en zelfkritische af te sluiten? Deze gemiddelde IFR berekeningen in dit blogje is voor “gemiddeld” Nederland (als populatie dus) daar hebben we weinig aan. De IFR is immers exponentieel afhankelijk van de leeftijd (en enkele andere aspecten waaronder waarschijnlijk overgewicht). Daarnaast gaat het vooral ook om de kans om werkelijk besmet te kunnen worden, en waar en wanneer je besmet kunt worden, en de ernst van de ziekte als je besmet wordt (en succes van de behandelmethodes). Deze aspecten bepalen het overall risico-profiel per individu per locatie per moment in het (griep)seizoen. Dus nog maar twee blogjes over risico’s schrijven dus in de komende week.

Over massavorming, paniek in de groep, en experts wiens status ondergraven wordt. Het griepseizoen volgt vanaf week 46 ongeveer. Dank Maurice, lees Tinkebell, kijk naar Pierre Capel.

Ik ben op verzoek een derde stukje aan het schrijven over PCR, ik heb het echter te druk op het werk, dus dat derde PCR stukje zal pas in de loop van aankomende week online gezet worden. Afgelopen dagen heb ik echter twee YouTube (dank Maurice de Hond voor beide tips!) beluisterd die ik echter heel graag onder jullie aandacht wil brengen dit weekend. Snel op deze zonnige zondag toch maar een blogje schrijven.

De eerste YouTube geeft (weer) een zeer duidelijk beeld over de griepseizoenen over de wereld en plaats Covid-19 (immers een corona virus) in een heel goed perspectief. In Europa verloopt gemiddeld het griepseizoen gedurende week 46 tot en met einde maart. Amerika is heel groot geografisch, en dus hebben ze een dubbele piek, in het noorden een griepseizoen vergelijkbaar met Europa, en in het zuiden eerder in de maanden april, mei, juni. In deze YouTube wordt gelukkig ook heel duidelijk gemaakt dat we vooral naar IC en sterfte cijfers moeten kijken als harde eindpunten. Uiteraard gaat het vooral om werkelijke klinische klachten, de PCR-positief metingen zeggen nu vrijwel niks dus. Het is een lange zit, maar mijn tip is echt: ga kijken!

De tweede YouTube die ik jullie wil adviezen is getiteld “Media en Wetenschap niet kritisch”. Het gaat daarbij om de vraag hoe het komt dat we nu al maanden in een soort van massavorming zitten. Hoe komt het dat er geen inhoudelijke wetenschappelijk debat kan plaatsvinden? Je zou immers verwachten dat het vooral gaat om het inhoudelijke debat, om de zuivere wetenschap dus, om uitwisselingen op argumenten. Hard op de feiten en zacht op de persoon dus zoals Bert mij lang geleden al leerde.

Bij het luisteren van dit gesprek moest ik ook gelijk aan Tinkebell denken. Tinkebell heeft een super boek geschreven over het gevaar van angst. Onze politiek heeft teveel vertrouwd op ‘de kennis van medische wetenschappers’ en hebben daarbij ook geen tegenkracht georganiseerd. Kijk ook naar de YouTube van emeritus hoogleraar immunologie Pierre Capel waarin hij uitlegt hoe ‘angst’ werkt.

De angst voor de corona-dood zorgt dat we a) maar braaf blijven doen wat onze overheid zegt ook als de maatregelen buiten proportioneel zijn, en b) net doen alsof de OMT wetenschappers de absolute waarheid in pacht in hebben. De essentiële tegenkracht is dus niet georganiseerd door onze politiek elite. En onze klassieke media (Volkskrant, NRC, NPO) heeft ook geen kritische blik gehad (en nog steeds niet, ze hebben geen inhoudelijke experts in hun organisaties). Deze combinaties zijn dus giftig gebleken.