In een recent gesprek op De Nieuwe Wereld schetst filosoof Ad Verbrugge een indringend beeld van de maatschappelijke en politieke dynamiek waarin we ons bevinden. Volgens Verbrugge zijn we steeds meer een samenleving geworden waarin beeldvorming het handelen verdringt. Hij wijst op de invloed van de digitale cultuur, waarin identiteit steeds vaker wordt bepaald door hoe men zich presenteert op sociale media, in plaats van door daadwerkelijke daden.
Beeldvorming boven handelen
Verbrugge stelt dat in de digitale cultuur persoonlijke waarden en solidariteit vooral symbolisch worden uitgedrukt. Dit gebeurt via profielfoto’s, vlaggetjes, of politieke standpunten die op platforms als Twitter en Facebook worden gedeeld. Dit gedrag leidt volgens hem niet tot daadwerkelijke oplossingen, maar draagt bij aan polarisatie en versterkt bubbels waarin mensen zich afzonderen van andere meningen. De focus ligt op het afrekenen van anderen, niet op gezamenlijke actie.
Deze tendens, waarin beeldvorming en symbolische solidariteit centraal staan, heeft ook invloed op hoe maatschappelijke problemen worden aangepakt. Verbrugge geeft het voorbeeld van de vluchtelingendiscussie: in plaats van daadwerkelijk te handelen door bijvoorbeeld asielzoekers te helpen, volstaat het tegenwoordig om een standpunt uit te dragen. Hierdoor ontstaat een scheiding tussen het verhaal dat wordt verteld en de daadwerkelijke uitvoering.
Morele superioriteit en polarisatie
Een ander thema dat Verbrugge aansnijdt, is de morele dynamiek die uit beeldvorming voortvloeit. Het uitdragen van een standpunt wordt een moreel statement, waarmee men zich boven anderen probeert te plaatsen. Dit versterkt de maatschappelijke polarisatie, omdat mensen zich profileren door tegenstellingen te benadrukken in plaats van gezamenlijk problemen op te lossen. Politici en burgers raken verstrikt in een morele concurrentiestrijd, wat leidt tot een parlement dat zichzelf bezighoudt met discussies over taalgebruik en beeldvorming, terwijl de daadwerkelijke problemen onopgelost blijven.
Onmacht en woede: de politieke realiteit
Volgens Verbrugge voedt deze dynamiek ook de onvrede en onmacht bij burgers. Hij wijst op de boosheid van groepen die zich niet gehoord voelen en op de politieke reactie hierop, die vaak neerkomt op verdere beeldvorming en moralisering. Dit versterkt de vicieuze cirkel waarin problemen worden benoemd maar niet opgelost, terwijl de samenleving steeds meer fragmentariseert. Hij ziet hierin een fundamenteel probleem in onze parlementaire democratie: de samenhang tussen verschillende lagen van de samenleving en politiek is verdwenen, wat leidt tot “porositeit” en een gebrek aan gezag.
De urgentie van realisme
Verbrugge pleit voor een terugkeer naar realisme. Politici zouden moeten stoppen met moraliseren en zich in plaats daarvan richten op het aanpakken van de daadwerkelijke problemen. Hij benadrukt het belang van het overstijgen van morele verdeeldheid en het gezamenlijk zoeken naar oplossingen. Dit vraagt volgens hem om leiderschap dat niet vervalt in symbolische beeldvorming, maar de realiteit onder ogen ziet en durft te handelen.
Reflectie: een weg vooruit
De analyse van Verbrugge is een wake-up call voor zowel de politiek als de samenleving. Het is een oproep om de focus te verleggen van beeldvorming naar handelen, van moraliseren naar samenwerken. De problemen die we als samenleving ondervinden, vereisen een gezamenlijke inspanning en een realistische aanpak. Alleen door deze stap te zetten, kunnen we de impasse in politiek en maatschappij doorbreken.
Met deze analyse raakt Verbrugge een fundamentele zenuw in onze tijd. Het roept de vraag op of we in staat zijn om voorbij de symboliek te kijken en de handschoen op te pakken om echte verandering teweeg te brengen. De uitdaging ligt niet alleen bij politici, maar bij ons allemaal.
Samengevat? Wat is het probleem en wat gaan we #doen, daar zou het om moeten draaien.
