Inleiding: Een Gevoel van Déjà Vu

De financiële markten kennen een gestage golfbeweging van bubbels naar crashes, om vervolgens weer vol goede moed op de volgende zeepbel af te stevenen. Van de tulpenmanie in de 17e eeuw tot de giftig gebleken hypotheekproducten die de crisis van 2008 veroorzaakten; de geschiedenis is bezaaid met voorbeelden van speculatieve razernij. Vandaag de dag zien we een nieuwe kandidaat voor dit rijtje: de kunstmatige intelligentie (AI) revolutie. Terwijl miljarden worden geïnvesteerd en de waarderingen van techbedrijven tot astronomische hoogten stijgen, waarschuwt een groeiend koor van experts voor een onvermijdelijke correctie. Een van de meest uitgesproken stemmen in dit koor is die van Andy Xie, een onafhankelijke econoom die zijn sporen verdiende door het correct voorspellen van onder andere de Aziatische financiële crisis (1997), de dot-com bubbel (1999) en de subprime hypotheekcrisis (2008) [1, 2]. In een recente analyse voor VPRO Tegenlicht trekt Xie een verontrustende parallel: de huidige AI-hype is een “fantasiebubbel”, groter en gevaarlijker dan de dot-com crash van 2000 [3].

Volgens Xie beleeft de wereld een technologische wedloop tussen twee supermachten, de Verenigde Staten en China, die elk een fundamenteel andere benadering van AI hebben. Waar Amerika een virtuele “god” probeert te bouwen in de vorm van steeds grotere en duurdere Large Language Models (LLMs), focust China op de nuchtere, praktische toepassing van AI in de fysieke economie. Deze tweedeling vormt de kern van Xie’s analyse en zijn voorspelling dat de Amerikaanse, door goedkoop geld gefinancierde, fantasie onherroepelijk zal barsten, met potentieel desastreuze gevolgen voor de wereldeconomie.

De Twee Paden van de AI-Revolutie

De mondiale AI-wedloop wordt gedomineerd door twee ideologisch verschillende strategieën. Aan de ene kant staat de Amerikaanse aanpak, gekenmerkt door een bijna religieus geloof in het potentieel van LLMs. Bedrijven als OpenAI, Google en Microsoft investeren honderden miljarden in het creëren van modellen die menselijke taal en creativiteit kunnen imiteren. Het doel lijkt het bouwen van een allesomvattende, superintelligente entiteit. Deze modellen zijn ontegenzeggelijk indrukwekkend, maar volgens Xie vooralsnog niet winstgevend. OpenAI, de vaandeldrager van deze beweging, heeft een waardering die in minder dan een jaar bijna verdubbelde van $300 miljard naar $500 miljard, ondanks het feit dat het bedrijf jaarlijks miljarden dollars verliest [4]. Deze “money for nothing” cyclus, waarbij kapitaal wordt overgeheveld naar startups zonder een duidelijk pad naar winstgevendheid, is een klassiek kenmerk van een speculatieve bubbel.

Kenmerk	Amerikaanse Benadering	Chinese Benadering
Focus	Large Language Models (LLMs), virtuele intelligentie	Praktische toepassingen, fysieke economie
Doel	Creëren van een “virtuele god”	Verbeteren van productie en efficiëntie
Financiering	Speculatief, VC-gedreven, hoge burn-rate	Gericht op tastbare ROI, kostenefficiëntie
Voorbeelden	OpenAI (ChatGPT), Google (Gemini), Anthropic	DeepSeek, Huawei, AI in mijnbouw & EV’s
Markt	Westerse markten, hoge kosten businessmodel	Global South, open-source, lage kosten

China bewandelt een ander pad. In plaats van te streven naar een abstracte superintelligentie, integreert het land AI in de ruggengraat van zijn fysieke economie. De focus ligt op het verbeteren van efficiëntie in sectoren als mijnbouw, logistiek en de productie van elektrische voertuigen. Een treffend voorbeeld van deze pragmatische aanpak is de opkomst van DeepSeek, een relatief onbekende Chinese startup die de techwereld schokte met de release van een open-source model dat de prestaties van westerse concurrenten evenaart, maar ontwikkeld werd met een fractie van de rekenkracht en kosten [5, 6]. Dit succes toont aan dat de Amerikaanse strategie van het simpelweg opschalen met meer chips en meer data niet de enige weg naar succes is. Sterker nog, de Chinese focus op efficiëntie en kosteneffectiviteit, gedwongen door Amerikaanse exportrestricties op geavanceerde chips, zou op de lange termijn weleens de winnende strategie kunnen zijn [7].

Anatomie van de AI-Bubbel

Andy Xie’s waarschuwing wordt ondersteund door alarmerende cijfers. In de eerste helft van 2025 ging bijna twee derde van de totale dealwaarde in de Amerikaanse venture capital-markt naar AI- en machine learning-startups [4]. AI-gerelateerde kapitaaluitgaven droegen in diezelfde periode meer bij aan de Amerikaanse BBP-groei dan de totale consumentenbestedingen [8]. Deze enorme kapitaalinjectie heeft geleid tot waarderingen die losgezongen lijken van de economische realiteit. Zelfs de leiders van de AI-revolutie uiten hun zorgen. OpenAI’s CEO Sam Altman waarschuwde dat “mensen zullen overinvesteren en geld zullen verliezen”, terwijl de CEO van Goldman Sachs, David Solomon, verwacht dat “veel van het ingezette kapitaal geen rendement zal opleveren” [4].

De cijfers achter deze waarschuwingen zijn indrukwekkend en verontrustend tegelijk. Volgens Silicon Valley Bank ging in 2025 maar liefst 58% van alle venture capital-investeringen naar AI-bedrijven [13]. Dit is een ongekende concentratie van kapitaal in één sector. Ter vergelijking: tijdens de dot-com bubbel was de spreiding van investeringen over verschillende internettechnologieën veel breder. De huidige focus op AI is zo intens dat het risico op een kettingreactie bij een correctie exponentieel groter is geworden.

Volgens Xie is de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, een sleutelfiguur in het opblazen van deze bubbel. Jaren van monetair beleid, gekenmerkt door lage rentetarieven en kwantitatieve verruiming (het bijdrukken van geld), hebben de markt overspoeld met goedkoop kapitaal op zoek naar rendement. Dit heeft een “fantasieland” economie gecreëerd waarin waarderingen niet langer gebaseerd zijn op fundamentele winstgevendheid, maar op de hoop en droom van toekomstige dominantie [3, 9].

De parallellen met eerdere bubbels zijn treffend. De dot-com bubbel werd ook gekenmerkt door een euforie rond een nieuwe technologie (het internet), massale investeringen in bedrijven zonder winstmodel en een uiteindelijke, pijnlijke correctie toen de realiteit inzette [10]. De crisis van 2008 werd eveneens voorafgegaan door een periode van goedkoop geld die een zeepbel in de huizenmarkt voedde [11]. In beide gevallen speelde het beleid van de centrale bank een cruciale rol in het faciliteren van de speculatieve excessen [12]. De huidige AI-bubbel lijkt een herhaling van dit patroon, maar dan op een potentieel nog grotere schaal.

Wat deze bubbel bijzonder gevaarlijk maakt, is de mate van onderlinge verwevenheid tussen de grote spelers. Oracle’s recente deal met OpenAI illustreert dit perfect. Het bedrijf committeert zich aan een investering van $300 miljard over vijf jaar, gemiddeld $60 miljard per jaar, in computing power voor OpenAI [4]. Deze astronomische bedragen zijn gebaseerd op de verwachting dat OpenAI’s technologie de wereld zal transformeren. Maar de realiteit is dat OpenAI momenteel miljarden verliest en in 2025 slechts $13 miljard aan inkomsten verwacht. Oracle zelf rapporteerde al een verlies van $100 miljoen in het meest recente kwartaal op de verhuur van datacenters aan OpenAI [4]. Dit is een klassiek voorbeeld van hoe verwachtingen en realiteit uit elkaar zijn gegroeid.

De Opkomst van DeepSeek: Een Teken aan de Wand?

Het verhaal van DeepSeek is misschien wel de meest concrete illustratie van de fundamentele zwakte in de Amerikaanse AI-strategie. Opgericht door een voormalige kwantitatieve hedgefondsmanager, begon het bedrijf met een voorraad van 10.000 Nvidia A100-chips, krachtig maar niet de allernieuwste generatie waar Amerikaanse bedrijven toegang toe hebben [7]. Geconfronteerd met deze hardwarematige beperkingen, richtte het team zich op pure innovatie in software en modelarchitectuur.

Door een combinatie van slimme engineering (zoals custom communicatieschema’s tussen chips), het optimaliseren van geheugengebruik en een innovatieve toepassing van de ‘Mixture-of-Experts’ (MoE) architectuur, slaagde DeepSeek erin een model te bouwen dat volgens onderzoeksbureau Epoch AI slechts een tiende van de rekenkracht van Meta’s vergelijkbare Llama 3.1 model nodig had voor training [7]. Bovendien maakte DeepSeek zijn model en de technische documentatie grotendeels open-source, wat een golf van enthousiasme teweegbracht in de wereldwijde AI-onderzoeksgemeenschap [6].

Deze doorbraak heeft twee belangrijke implicaties. Ten eerste bewijst het dat er een alternatieve route is naar state-of-the-art AI, een route die niet afhankelijk is van ongelimiteerde toegang tot de duurste hardware. Efficiëntie en slim ontwerp kunnen brute rekenkracht verslaan. Ten tweede ondermijnt het de effectiviteit van de Amerikaanse exportcontroles, die juist gericht zijn op het creëren van een hardware-bottleneck voor China. DeepSeek toont aan dat deze beperkingen innovatie juist kunnen aanwakkeren.

Voor de rest van de wereld, met name de opkomende economieën in de ‘Global South’, is de Chinese aanpak veel aantrekkelijker. Zij kunnen de dure, gesloten ecosystemen van Amerikaanse techgiganten niet betalen. Een kostenefficiënt, open-source model als DeepSeek biedt een toegankelijk alternatief om deel te nemen aan de AI-revolutie. Dit geeft China een strategisch voordeel in de strijd om technologische invloed in een groot deel van de wereld.

Hoe de Bubbel Barst

Een zeepbel kan niet oneindig groeien. Uiteindelijk komt er een moment waarop de speculatieve fantasie botst met de harde realiteit. Volgens Andy Xie en andere analisten zijn er verschillende mogelijke triggers voor het barsten van de AI-bubbel.

Een eerste scenario, geschetst door experts van Yale School of Management, is besmetting door concentratie [4]. Een klein aantal techgiganten (OpenAI, Microsoft, Nvidia, Google) is zo met elkaar verweven door miljardeninvesteringen dat een mislukking bij één bedrijf een kettingreactie kan veroorzaken, vergelijkbaar met de val van Lehman Brothers in 2008. Als de beloofde AI-revolutie uitblijft en de enorme investeringen niet rendabel blijken, kan het hele kaartenhuis in elkaar storten.

Een tweede trigger is een governance-conflict of een grootschalig falen van een AI-systeem. De vergelijking met de cryptocrash van FTX is hier relevant. Slecht bestuur en een gebrek aan toezicht kunnen desastreus zijn [4]. Een groot, publiek beschikbaar AI-model dat “rogue” gaat en significante schade aanricht aan financiële markten of nationale veiligheidssystemen, zou het vertrouwen in de technologie in één klap kunnen wegvagen en leiden tot een moratorium op verdere ontwikkeling.

Een derde, en volgens Xie zeer reële, mogelijkheid is een verlies van vertrouwen in de Amerikaanse economie zelf. De bubbel wordt in stand gehouden door de status van de dollar als wereldreservemunt en de bereidheid van buitenlandse investeerders om Amerikaanse staatsschuld te blijven kopen. Als dat vertrouwen wegvalt, bijvoorbeeld door de opkomst van efficiëntere en productievere economieën zoals China, kan de geldkraan die de AI-bubbel voedt plotseling worden dichtgedraaid [3].

Conclusie: Een Test voor Iedereen

De analyse van Andy Xie schetst een onheilspellend beeld. De wereldwijde AI-wedloop is niet alleen een technologische strijd, maar ook een botsing tussen twee economische filosofieën. De Verenigde Staten zetten in op een door speculatie gedreven, virtuele toekomst, gefinancierd met goedkoop geld. China bouwt aan een tastbare toekomst, waarin AI wordt ingezet om de fysieke wereld efficiënter en productiever te maken. Terwijl de waarderingen in Silicon Valley de pan uit rijzen, legt China een fundament dat op de lange termijn weleens duurzamer en invloedrijker zou kunnen zijn.

De geschiedenis van financiële bubbels leert ons dat ze altijd barsten. De vraag is niet óf, maar wannéér de AI-fantasiebubbel zijn Waterloo zal vinden. De gevolgen van een dergelijke crash kunnen ernstig zijn, met een potentieel voor een diepe recessie en politieke instabiliteit die doet denken aan de nasleep van de Roaring Twenties. “When the time comes, it will be a test for everybody,” concludeert Xie aan het einde van de Tegenlicht-documentaire. Het is een waarschuwing die beleidsmakers, investeerders en burgers ter harte zouden moeten nemen. De belofte van AI is immens, maar de weg ernaartoe is bezaaid met de gevaren van menselijke hebzucht en speculatieve waanzin.

Literatuurlijst

[1] The Insight Bureau. (z.d.). Andy Xie Speaker Introduction. Geraadpleegd op 9 november 2025, van http://www.insightbureau.com/insight_speakers/Introductory/SPEAKERS_PDF/Andy_Xie_The_Insight_Bureau_Speaker_Introduction.pdf

[2] London Speaker Bureau. (z.d.). Andy Xie – Keynote Speaker. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://londonspeakerbureau.com/speaker-profile/andy-xie/

[3] VPRO Tegenlicht. (2025, 11 augustus). Wanneer barst de AI-bubbel? Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://tegenlicht.vpro.nl/artikelen/wanneer-barst-de-ai-bubbel.html

[4] Sonnenfeld, J., & Henriques, S. (2025, 8 oktober). This Is How the AI Bubble Bursts. Yale Insights. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://insights.som.yale.edu/insights/this-is-how-the-ai-bubble-bursts

[5] Mallapaty, S., & Conroy, G. (2025, 30 januari). How China created AI model DeepSeek and shocked the world. Nature, 638, 300-301. https://doi.org/10.1038/d41586-025-00259-0

[6] World Economic Forum. (2025, 5 februari). What is open-source AI and how could DeepSeek change the game?Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.weforum.org/stories/2025/02/open-source-ai-innovation-deepseek/

[7] Yang, Z. (2025, 25 januari). How Chinese AI Startup DeepSeek Made a Model That Rivals OpenAI. WIRED. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.wired.com/story/deepseek-china-model-ai/

[8] JPMorgan Asset Management. (z.d.). Is AI already driving U.S. growth? Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://am.jpmorgan.com/us/en/asset-management/adv/insights/market-insights/market-updates/on-the-minds-of-investors/is-ai-already-driving-us-growth/

[9] Mishkin, F. S. (2008, 15 mei). How Should We Respond to Asset Price Bubbles? [Toespraak]. Federal Reserve. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/mishkin20080515a.htm

[10] Wikipedia. (z.d.). Dot-com bubble. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://en.wikipedia.org/wiki/Dot-com_bubble

[11] Council on Foreign Relations. (z.d.). Timeline: The U.S. Financial Crisis. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.cfr.org/timeline/us-financial-crisis

[12] Evanoff, D. D., et al. (2012, november). Asset Price Bubbles: What are the Causes, Consequences, and Policy Options? Chicago Fed Letter, (304). Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.chicagofed.org/publications/chicago-fed-letter/2012/november-304

[13] WIRED. (2025, 27 oktober). AI Is the Bubble to Burst Them All. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.wired.com/story/ai-bubble-will-burst/