Dit is de negatieve variant, er is echter ook een zeer positieve variant te schetsen waarin diversiteit het overwint in het media landschap.

De afname van het kijken naar lineaire televisie en de opkomst van streamingdiensten markeren een fundamentele verandering in hoe Nederlanders informatie en entertainment consumeren. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor zowel de journalistieke als de maatschappelijke functie van traditionele media. Het rapport van het Commissariaat voor de Media, zoals beschreven in de Mediamonitor 2024, schetst een zorgwekkend beeld: de verschuiving naar internationale platforms leidt tot een verminderd bereik van Nederlandse journalistieke producties en actualiteiten, terwijl het aanbod op sociale media vaak ongefilterd en van twijfelachtige kwaliteit is.

De rol van lineaire televisie: meer dan entertainment

Lineaire televisie heeft traditioneel een dubbele rol gespeeld: het informeren van burgers en het versterken van sociale cohesie. Programma’s als journaals, actualiteitenrubrieken en grote evenementen waren een gedeelde ervaring, die kijkers niet alleen van informatie voorzagen, maar ook discussie en betrokkenheid stimuleerden. Nu steeds meer kijkers overstappen op streamingdiensten zoals Netflix en Videoland, dreigt deze verbindende functie te verdwijnen. Streamingdiensten bieden vooral films en series aan, met weinig ruimte voor journalistieke inhoud of actuele berichtgeving.
De cijfers zijn onmiskenbaar: waar tien jaar geleden nog bijna drie uur per dag naar lineaire televisie werd gekeken, is dat nu minder dan twee uur. Onder jongeren is deze daling nog sterker. In de leeftijdsgroep van 13 tot 19 jaar komt nog slechts 9% dagelijks in aanraking met nieuws via televisie, een scherpe daling ten opzichte van de 26% in 2013.

Sociale media: kansen en risico’s

Het groeiende gebruik van sociale media biedt kansen om een nieuw publiek te bereiken, maar roept ook vragen op over betrouwbaarheid en kwaliteit. Platforms zoals Instagram, TikTok en YouTube worden steeds belangrijker als bron van informatie, maar Nederlandse journalisten zijn hier nauwelijks zichtbaar. Het gevolg is dat gebruikers worden blootgesteld aan ongefilterde berichten, vaak zonder de context en nuance die professionele journalistiek biedt.

Volgens het Commissariaat kan sociale media een grotere rol spelen bij het informeren van burgers, mits journalistieke content beter zichtbaar en vindbaar wordt. Dit vraagt echter om gerichte actie, zowel van mediabedrijven als van wetgevers. Denk aan investeringen in algoritmes die kwaliteitsjournalistiek bevorderen of regelgeving die de zichtbaarheid van lokale en nationale journalistiek waarborgt.

De dominantie van streamingdiensten

Streamingdiensten zoals Netflix hebben een dominante positie in de Nederlandse markt. Uit de Mediamonitor blijkt dat meer dan twee derde van de Nederlanders een betaalde streamingdienst gebruikt, met Netflix als koploper. Hoewel Videoland met zijn Nederlandse aanbod een uitzondering vormt, blijft het aandeel journalistieke en actuele content beperkt. Dit onderstreept het risico van een eenzijdige informatievoorziening, waarbij entertainment de overhand krijgt.

Oplossingen en de toekomst

Het is duidelijk dat het mediagebruik fundamenteel is veranderd. Dit vraagt om een herziening van beleid en strategie. Het Commissariaat roept op tot maatregelen die de toegankelijkheid en zichtbaarheid van Nederlandse journalistiek waarborgen. Enkele mogelijke oplossingen zijn:

• Subsidies of belastingvoordelen voor lokale journalistieke initiatieven: Dit kan de productie en distributie van kwalitatieve nieuwscontent stimuleren.
• Samenwerkingen tussen publieke omroepen en streamingdiensten: Bijvoorbeeld door journalistieke documentaires of nieuwsprogramma’s aan te bieden via populaire platforms.
• Educatie en mediageletterdheid: Het is cruciaal om jongeren te leren kritisch om te gaan met informatie op sociale media.

Daarnaast zouden wetgevers kunnen overwegen om een quota in te stellen voor Nederlands journalistiek aanbod op streamingplatforms, vergelijkbaar met culturele quotaregelingen in andere landen.

Conclusie

De verschuiving van lineaire televisie naar streamingdiensten en sociale media is onomkeerbaar, maar de maatschappelijke gevolgen zijn groot. Zonder interventies dreigt betrouwbare journalistiek nog verder naar de achtergrond te verdwijnen, met een meer gefragmenteerde en minder geïnformeerde samenleving als gevolg. Het is aan mediabedrijven, beleidsmakers en de samenleving als geheel om deze trend te keren en te zorgen voor een robuuste, toekomstbestendige informatievoorziening.