De lezing van Jos de Mul, emeritus hoogleraar wijsgerige antropologie, schetst een intrigerend beeld van hoe kunstmatige intelligentie (AI) zoals ChatGPT functioneert binnen het bredere kader van symbiose. Hij baseert zijn analyse op zijn boek Welkom in het Symbioceen, waarin hij een filosofisch en biologisch perspectief biedt op de wisselwerking tussen organismen en technologie. In deze reflectie verkennen we hoe kunstmatige intelligentie zich gedraagt als een parasitaire symbiose en welke implicaties dit heeft voor de samenleving.

Wat is symbiose?

Symbiose wordt doorgaans omschreven als het samenleven van twee verschillende organismen, vaak met een voordeel voor beide partijen. De klassieke voorbeelden komen uit de biologie, zoals de samenwerking tussen de Nijlkrokodil en het vogeltje dat zijn tanden schoonmaakt, of tussen zeepaardjes en zeegras. De Mul wijst echter op een bredere interpretatie van symbiose, inclusief de relatie tussen organismen en artefacten zoals technologie.

Technologische artefacten, zoals ChatGPT, creëren een unieke vorm van symbiose. De relatie is niet gebaseerd op organisch leven, maar op data en interactie. Het lijkt op het eerste gezicht wederzijds voordelig: mensen krijgen toegang tot krachtige hulpmiddelen, en technologie blijft zich ontwikkelen dankzij menselijke input. Maar wat gebeurt er als deze relatie parasitair wordt?

De kracht van kunstmatige intelligentie

ChatGPT is een voorbeeld van een taalmodel dat miljarden datapunten verwerkt om antwoorden te genereren. Het lijkt intelligent omdat het coherente teksten kan produceren en complexe taken uitvoert. In werkelijkheid is het een statistische papegaai, zoals De Mul het noemt, die woorden samenvoegt op basis van waarschijnlijkheid.

Hoewel het geen echte intelligentie heeft, kan het overtuigend overkomen. Het programma simuleert menselijke interactie zo goed dat gebruikers vaak vergeten dat ze met een algoritme praten. Dit illustreert hoe technologie een illusie van intelligentie creëert, wat kan leiden tot verkeerde interpretaties en zelfs afhankelijkheid.

De parasitaire aard van AI

De Mul betoogt dat ChatGPT een parasitaire symbiose vertegenwoordigt. In plaats van volledig wederzijds voordelig te zijn, profiteert AI onevenredig veel van menselijke input en creativiteit. AI-systemen zoals ChatGPT worden gevoed door data die vaak zonder expliciete toestemming van auteurs wordt verzameld. Boeken, artikelen, websites, en zelfs sociale media worden door AI-modellen gescand om hun algoritmes te trainen. Dit leidt tot ethische vragen over auteursrechten en compensatie.

Een ander parasitair aspect is de ecologische voetafdruk. Het trainen van AI-modellen vereist enorme hoeveelheden energie, wat een aanzienlijke impact heeft op het milieu. De Mul wijst erop dat zelfs eenvoudige vragen aan ChatGPT meer energie verbruiken dan traditionele zoekopdrachten op Google.

Misleiding en de illusie van intelligentie

Een van de meest intrigerende punten in de lezing is de vergelijking tussen AI en de Turing-test. Deze test, ontwikkeld door Alan Turing, stelt dat een computer als intelligent kan worden beschouwd als een mens niet kan onderscheiden of hij communiceert met een mens of een machine. Hoewel ChatGPT deze illusie creëert, wijst De Mul erop dat het geen echte intelligentie bezit. Het is volledig afhankelijk van de syntactische verwerking van data en mist semantische en pragmatische inzichten.

Deze misleiding is niet alleen een technisch probleem, maar heeft ook gevolgen voor hoe mensen AI gebruiken. Wanneer we AI blind vertrouwen, lopen we het risico op verkeerde informatie en versterking van bestaande biases in de data waarop het systeem is getraind.

Hoe verder?

De Mul concludeert dat AI een hulpmiddel kan zijn dat menselijke intelligentie aanvult, maar geen vervanging is voor kritisch denken en zelfbewustzijn. Hij waarschuwt voor het gevaar dat inferieure technologieën ons gedrag bepalen en roept op tot een bewuste omgang met AI. De samenleving moet zich realiseren dat technologie geen neutrale kracht is, maar een reflectie van de waarden en prioriteiten van degenen die het ontwikkelen en gebruiken.

Om de voordelen van AI te benutten zonder de nadelen te verwaarlozen, is een evenwicht nodig tussen gebruik en regulering. Dit betekent aandacht voor ethische kwesties zoals privacy, auteursrechten, en energieverbruik, evenals educatie over de beperkingen van AI.

Slotgedachte

De lezing van Jos de Mul biedt een kritische blik op de relatie tussen mens en technologie. Door AI te beschouwen als een vorm van symbiose—met zowel mutualistische als parasitaire elementen—worden we uitgedaagd om onze afhankelijkheid van technologie opnieuw te evalueren. Het is aan ons om te zorgen dat deze technosymbiose geen dystopische kant op gaat, maar een positieve bijdrage levert aan een complexe, steeds technologischere wereld.