De Schijnveiligheid van Testen

Als je aan voedselveiligheid denkt, is de eerste gedachte vaak: “Test het product in een laboratorium.” Maar wist je dat testen alleen niet genoeg is? Testen wordt vaak gezien als de standaardoplossing omdat het snel resultaten oplevert en eenvoudig is uit te voeren. Toch biedt het slechts een momentopname en geen structurele oplossing voor voedselveiligheidsproblemen. Het zorgt voor schijnveiligheid en lost het echte probleem niet op. Wat echt nodig is, is een goede risicobeoordeling en controle over de processen. Dit klinkt misschien ingewikkeld, maar het is eigenlijk een kwestie van goed nadenken en de risico’s begrijpen.

Testen vs. Procesbeheersing

Een ervaren voedingsmicrobioloog zei laatst dat testen geen voedselveiligheid garandeert. Het geeft alleen een vals gevoel van zekerheid. Stel je voor: rauwe melk drinken is microbiologisch gezien minstens een miljoen keer gevaarlijker dan water met een lichte besmetting van bacteriën. Volgens een rapport van de WHO vormt rauwe melk wereldwijd een significant risico op ziekten zoals salmonella en campylobacter, terwijl licht besmet drinkwater doorgaans beter wordt gereguleerd en gecontroleerd. Toch zijn mensen vaak banger voor dat laatste, omdat ze vertrouwen op testen.

Het probleem is dat mensen vaak denken dat testen alles oplost. Maar voedselveiligheid draait vooral om het goed begrijpen van de processen en risico’s. Neem bijvoorbeeld melk pasteuriseren. Dit gebeurt door de melk 15 seconden te verhitten tot 72 graden Celsius. In werkelijkheid is zelfs een lagere temperatuur vaak al voldoende, maar we blijven vasthouden aan de oude normen. Waarom? Omdat we het zo hebben afgesproken, niet omdat het altijd nodig is.

De Terugloop in Kennis over Risicobeoordeling

Een ander probleem is dat de kennis over risicobeoordeling aan het verdwijnen is. Veel studenten leren op hogescholen en universiteiten vooral hoe ze moeten testen, maar niet hoe ze risico’s kunnen analyseren. Een voorbeeld hiervan is het gebrek aan inzicht in hoe kruisbesmetting tijdens productie kan ontstaan en welke stappen in een proces dat risico kunnen verminderen. Dit soort fouten kan leiden tot grote incidenten die voorkomen hadden kunnen worden met een goede risicobeoordeling. Dit komt door een gebrek aan goede docenten en een focus op snelle oplossingen.

Daarbij komt nog de enorme prijsdruk in de voedselketen. Bedrijven willen alles zo goedkoop mogelijk doen. Dat betekent dat voedselveiligheid vaak niet de hoogste prioriteit heeft. Veel managers denken bovendien in protocollen, niet in risico’s. Dit maakt de kans op grote incidenten alleen maar groter.

Grote Incidenten Zijn een Vraag van Tijd

De vraag is niet of er een groot incident gaat gebeuren, maar wanneer. Preventie is vaak veel goedkoper dan de schade van een crisis. Een goed voorbeeld hiervan is het tijdig identificeren en elimineren van kruisbesmettingsrisico’s in een voedselproductiefaciliteit. Door gericht te investeren in procesverbeteringen, kunnen bedrijven miljoenen besparen die anders zouden worden uitgegeven aan recalls, juridische kosten en reputatieschade. Denk bijvoorbeeld aan de fipronilcrisis in Nederland. Er was eigenlijk geen groot volksgezondheidsrisico, maar de schade voor de sector was enorm.

Daarnaast verspilt Europa jaarlijks miljarden euro’s aan regels die weinig effect hebben, zoals het verbod op diermeel. Dit gebeurt zonder dat het echt iets toevoegt aan de volksgezondheid.

Hoe Voedselveiligheid te Verbeteren

Om voedselveiligheid te verbeteren, moeten we anders gaan werken:

1. Beter onderwijs. Studenten moeten leren hoe ze risico’s kunnen beoordelen, niet alleen hoe ze een monster naar het lab sturen.
2. Focus op processen. Controleer of boeren en bedrijven hun processen goed begrijpen. Een goed proces zorgt voor veiliger voedsel.
3. Bewustwording. Bedrijven moeten voedselveiligheid serieus nemen, ondanks prijsdruk.
4. Slimmere regels. Maak wetgeving die gebaseerd is op echte risico’s, niet op oude tradities of incidenten uit het verleden.

Samenwerken voor een Betere Voedselveiligheid

De voedselketen heeft leiders nodig die het verschil willen maken. We hebben experts nodig die de problemen benoemen en studenten die goed leren hoe ze risico’s kunnen inschatten. Laten we stoppen met schijnveiligheid en voedselveiligheid echt serieus nemen.

Wat denk jij? Hoe kunnen we samen zorgen voor betere voedselveiligheid? Denk bijvoorbeeld aan acties zoals het volgen van trainingen in risicobeoordeling, het organiseren van audits binnen bedrijven, of het stimuleren van beter onderwijs en bewustwordingscampagnes over procesbeheer. Jouw ideeën en ervaringen zijn welkom! Deel jouw mening hieronder.