De afgelopen week ontvouwde zich in Den Haag een nieuw hoofdstuk in de voortdurende kabinetscrisis. Minister van Buitenlandse Zaken Kasper Veldkamp trad af nadat zijn oproep tot sancties tegen Israël geen steun kreeg van de rest van het kabinet. Zijn vertrek sleurde de hele NSC uit de ministerraad. Het resultaat: een demissionair kabinet dat nog verder uitgehold is, op het moment dat Nederland misschien wel meer dan ooit stabiel bestuur nodig heeft.

Laten we eerlijk zijn: de situatie in Gaza is verschrikkelijk. Beelden van burgers die onder vuur liggen, ziekenhuizen die hun deuren moeten sluiten, en families die op de vlucht zijn, raken ieder weldenkend mens. Politici in Den Haag voelen die verontwaardiging net zo goed als wij. De vraag is alleen: wat staat hier voorop? Het persoonlijke morele kompas van een individuele bewindspersoon? Of het collectieve landsbelang dat vraagt om continuïteit, stabiliteit en bestuurbaarheid?

De valkuil van morele verontwaardiging

In de debatten van de afgelopen dagen viel vooral de toon op. Kamerleden, zichtbaar geraakt door de gruwelen in Gaza, spraken op hoge toon tegen een kabinet dat – laten we niet vergeten – al demissionair is. De emoties zijn invoelbaar. Maar ze nemen steeds vaker de plaats in van bestuurlijke rationaliteit. Politiek lijkt daarmee te verschuiven van een oefening in compromis en continuïteit naar een podium voor individuele profilering.

Dat morele verontwaardiging legitiem is, staat buiten kijf. Maar politiek bedrijven vraagt méér. Het vraagt om de kunst om met mensen waar je het volstrekt mee oneens bent, toch tot werkbare afspraken te komen. Het vraagt om de discipline om persoonlijke overtuigingen tijdelijk ondergeschikt te maken aan het belang van een heel land.

Juist daarin schuilt de essentie van politiek: niet de eigen rode lijn markeren, maar zorgen dat het collectief blijft functioneren.

Nederland wordt verwaarloosd

Ondertussen stapelen de binnenlandse problemen zich op. Woningnood, een jeugdzorgstelsel dat vastzit, een toeslagenaffaire die duizenden gezinnen vermorzelt, een stikstofdossier dat vastgelopen is, en een gezondheidszorg die piept en kraakt. En toch verliest Den Haag zichzelf in een conflict vijf uur vliegen hier vandaan.

Niemand zal ontkennen dat internationale vraagstukken ertoe doen. De oorlog in Oekraïne heeft ons geleerd hoe direct de gevolgen van geopolitiek op onze energieprijzen en voedselzekerheid kunnen zijn. Maar Nederland is niet Israël en niet Gaza. Nederland is een land met zijn eigen acute uitdagingen, waarvoor de kiezer zijn politici juist in het zadel heeft gehesen.

Wie als ouder enkel bezig is met het redden van de wereld, maar de eigen kinderen verwaarloost, faalt uiteindelijk in beide opdrachten. Zo ook de politiek: wie zich verliest in internationale verontwaardiging zonder het eigen huis op orde te houden, doet geen recht aan de verantwoordelijkheid die hij of zij op zich genomen heeft.

Goed bestuur is óók moreel leiderschap

Er is nog een tweede laag in dit debat. Goed bestuur is geen technocratische plicht, maar óók een morele verantwoordelijkheid. Moreel leiderschap betekent echter niet alleen stelling nemen tegen onrecht ver weg. Het betekent vooral: zorgen dat burgers hier in Nederland kunnen rekenen op een stabiel bestuur, voorspelbare instituties, en beleid dat niet bij elke emotionele golf uiteenvalt.

Het is een wrang besef dat de keuzes van een Nederlandse minister over sancties tegen Israël de levens van burgers in Gaza nauwelijks veranderen. Maar diezelfde keuzes hebben wel directe gevolgen voor de bestuurbaarheid van Nederland. En dát is waar de kiezer recht op heeft: bestuur dat niet uit elkaar valt, maar overeind blijft – juist in tijden van crisis.

Van verontwaardiging naar verantwoordelijkheid

Wat mij zorgen baart, is het patroon dat zich aftekent. Steeds vaker lijkt de persoonlijke emotie van politici zwaarder te wegen dan de stabiliteit van het collectief. Het “ik kan dit niet langer verantwoorden” weegt zwaarder dan de vraag “hoe houden we dit land bestuurbaar?” Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. Want zonder instituties die overeind blijven, zonder kabinetten die de rit uitzitten, zonder ministers die inzien dat hun taak vooral continuïteit is, brokkelt het vertrouwen van burgers verder af.

Nederland heeft geen behoefte aan nog meer symbolisch aftreden, nog meer crisis binnen een crisis, nog meer politiek theater. Nederland heeft behoefte aan goed bestuur: bestuur dat ook als het zwaar wordt, niet wegloopt, maar blijft zitten.

Want uiteindelijk is dat de grootste morele plicht van elke politicus: niet het eigen geweten zuiveren, maar het land dienen.