Koolstofdioxide en opwarming. De link tussen energie en voeding volgt over enkele weken.

In het eerste jaar van mijn studie Scheikundige technologie (TU-Delft) ben ik geraakt door een vak met de naam Chemie & Samenleving. (gegeven door dr. Saul Lemkowitz, ik ben later studentassistent bij hem geworden). In dat vak werd stilgestaan op het effect van ons handelen op onze omgeving. Natuurlijk ging het ook over veiligheid, maar een belangrijk gedeelte van het vak ging over toxicologie (korte en lange termijn effecten) en over het milieu (ozonlaag, zure regen en natuurlijk opwarming vd aarde).

Mijn passie voor voeding en gezondheid -specifiek micro-nutriënten- kan ik terugleiden op de inzichten van toxicologie en biotechnologie (enzymkunde, microbiologie). Ook mijn maatschappelijke interesse in duurzaamheid (inclusief LCA’s en problematiek van koolstofdioxide) heeft een basis gekregen in de eerste jaren van mijn studie. En natuurlijk ook de inspiratie voor de serie over duurzaamheid en Kijk of het klopt – de kloppende keuken.

Al enkele maanden staan er enkele conceptartikelen klaar over de relatie duurzaamheid en voeding en specifiek vlees-consumptie. Zogauw mijn fysieke gesteldheid het toelaat, zal ik deze artikelen afmaken en publiceren. Bij TOP investeren we heel erg bewust in duurzame electricity based technologies (kijk ook op www.top-bv.nl). Niet alleen pascalisatie, maar ook PEF, EMAP/MAP en milde verhittingstechnologieën zoals MW/RF horen bij ons technologiemandje. Minder energie per activiteit of handeling EN de mogelijkheid om hernieuwbare energie zoals wind of zon als bron te gebruiken, is een integraal onderdeel van onze bedrijfsfilosofie.

De totale emissie van koolstofdioxide hangt namelijk af van:
– Het aantal mensen op onze wereld (P = people)
– De consumptie per persoon (S = services per person)
– Energie verbruik per consumptie (E = energy per service)
– Koolstofdioxide per energie (C = CO2 per unit of energy)

Zelf probeer ik het altijd simpel te verwoorden. Zolang we C (= koolstofatomen) uit de grond halen en in de lucht achterhalen als CO2 (koolstofdioxide), zijn we onduurzaam bezig. Voorbeelden van C uit de grond zijn : aardgas, olie. humuslagen uit tropische wouden. Bill Gates heeft zonet een TED-lezing gegeven waar ook hij ingaat op bovenstaande factoren. Zijn stelling is, dat we moeten proberen de emissie van CO2 naar 0 te brengen. Ik ben dat met hem eens; en de knoppen waar we aan kunnen draaien zijn dus P, S, E en/of C. Alle beetjes helpen, DE oplossing bestaat derhalve niet. Enfin, eerst maar even de TED-lezing bekijken:

http://video.ted.com/assets/player/swf/EmbedPlayer.swf

Nu we toch op TED zitten, ik kan iedereen ook de lezingen van Al Gore aanraden. Via deze link, zijn zijn lezingen te vinden. Afgelopen weken is er weer veel gedoe geweest over IPCC. Ik denk dat deze wetenschappers met alle goede bedoelingen handelen, alleen communicatief niet zo handig zijn geweest. Zelf hanteer ik het voorzorgsprincipe, we mogen niet zomaar olie en gas dat- in miljoenen jaren is gevormd- in 100 jaar uit de aarde halen en in onze atmosfeer als CO2 deponeren. Hoe sterk of hoe zwak het verband met opwarming ook is.

Zoals aangegeven heb ik enkele concept stukken klaar liggen die meer ingaan op de relatie klimaat en voeding. Uit het rapport How Low Can We Go (p.12, WWF, zie ook foodlog), komt het volgende plaatje waarin te zien is hoe de grote CO2-bronnen zijn verdeeld (hou er rekening mee dat methaan en stikstofoxide sterkere broeikasgassen zijn dan CO2). Ik moet bekennen dat ik zelf nog wat vragen heb over het plaatje, maar ik denk dat de grote lijnen wel kloppen. Zoals jullie zien, is voedsel een belangrijke ‘source’ van CO2 in onze atmosfeer.

Aanvulling 24 Juli 2010
Het Lei heeft een rapport geschreven met de titel: “Links between energy and food markets”. Het is een mooi overzichtsrapport over energieverbruik mondiaal en de link met productie van voedsel.

No Comment – gesleep van vis door Europa, niet echt duurzaam … …

Weer een voorbeeld van nep. Zeeuwse mosselen die eigenlijk uit Duitsland komen. Ongelooflijk, 75% is niet eens in NL gevangen. Kijk dit voorbeeld, en andere zeulen-met-vis voorbeelden op NOVA 15 december 2009. Naast het verhaal over vis, is er ook een aflevering over groente uit Kenia te zien op de Nova site en een aflevering over de ontbossing van het regenwoud. De uitzendingen zijn gemaakt ivm Kopenhagen.

Aanvulling 3 januari 2010
En nog meer voorbeelden:
Biologische asperges uit Peru
eco mosselen en eco-zalm
De rest productvoorbeelden staan hier.

Q-koorts, dood door schuld volgens Marianne Thieme en mijn persoonlijke overwegingen (Wouter heef geen kennis!).

WAARSCHUWING: ik geeft gewoon enkele overpeinzingen, ik weet niets over Q-koorts en of van geiten. De rest van de Foodlog discussie staat hier.

Zonet mijn avondmaaltje naar binnen gewerkt. Nu eerst maar even mijn mening en eerste indrukken over dit thema op papier zetten. (Ik kan niet vaak benadrukken, dat ik eigenlijk te weinig van de materie weet):
1- hoe groter de monocultuur en hoe groter de aantallen. Hoe groter het risico. Grotere groepen beesten op een plek is wellicht economische effectief, maar is biologisch gezien zeer risico-vol. Dit geldt voor schapen, varkens, voor koeien en dus ook voor geiten.
2- Ik denk dat er een paar verschillende discussie invalshoeken zijn: (a) wat is mijn persoonlijk wereldbeeld (of die van mijn partij, (2) technisch en feitelijke argumenten rondom risico’s voor mensen en dieren, (3) puur economische en bedrijfsmatige overwegingen, (4) korte termijn politieke overwegingen. In elke discussie lopen deze invalshoeken door elkaar.
3- ik geloof expert Jurgen als hij aangeeft dat Q-koorts gevaarlijker is dan Mexicaanse griep. Mijn zeer gezonde zwager is in ieder geval een tijdje heel erg ziek geweest van de Q-koorts. Wanneer gaan we nu eens goed om met het concept risico (kans x effect, zie link1 en link2)?
4- In principe deel ik de mening van Marianne Thieme. Voorkomen is beter dan genezen. En het lijkt dat belanghebbenden (overheden, politiek, VWA, branchorganisaties, individuele boeren) erbij hebben gestaan, gekeken en weinig acties ondernomen.
5- bij het nemen van beslissingen is zowel in het verleden (als ook nu) weinig communicatie geweest richting het publiek. Ook bij mij creëert dit een vorm van wantrouwen. Onze ‘woordvoerders’ (inclusief Marianne) komen nu niet echt inhoudelijk kundig over.
6- van eerder dierziektes is mij het volgende bijgebleven. (1) veel maatregelen zoals ‘ontsmetten’ van vrachtwagens zijn kul, (2) stallen zijn verre van modern in hygiëne opzicht, (3) ik betwijfel of er voldoende extra-disiplinair wordt samengewerkt. Hebben de onderzoekers van AFSG (WUR) al eens met Delft gesproken over verspreidingsmodellen (CFD?), (4) de sector lijkt altijd veel te veel oog voor de eigen situatie te hebben en niet voor het algemene belang. (5) de overheid loopt achter de feiten aan. (6) wij burgers worden altijd in een (te) laat stadium geïnformeerd, (7) emotionele argumenten worden vaak gebruikt om rationeel impopulaire maatregelen tegen te houden.
7- ik heb er persoonlijk veel moeite mee dat kosten van dit soort incidenten keer op keer op de maatschappij worden afgewenteld. Grote groepen boeren nemen als collectief bewust onaanvaardbare (maatschappelijke) risico’s. Waar kunnen wij zowel als collectief of als individuele Q-koorts patiënt een claim indienen? Als er een incident zou zijn bij SHELL dan weet ik wel wat de reacties zouden zijn.
8- ik begin dierenartsen te wantrouwen. Deze beroepsgroep haalt een substantieel gedeelte van haar omzet via (1) inentingen, (2) antibiotica. Het feit dat MRSA zoveel voorkomt in stallen (en bij boeren!), baart mij heel erg veel zorg. Dit geeft aan dat we niet goed bezig zijn als maatschappij (ik stem niet op de PvdD 🙂 )
9- de materie is zo complex, dat beleid en uitvoering van maatregelen altijd via een centrale overheidsorganisatie dient te worden uitgevoerd. Ik verwacht dat provincies en gemeentes, terughoudend zijn en vertrouwen hebben in Den Haag. AFSG (WUR) is in feite een commercieel bedrijf; waar haalt De Haag dan haar onafhankelijke kennis vandaan. Ook Utrecht heeft haar ‘zakelijke’ belangen.

Ik ben een vleeseter en heb er geen morele of emotionele moeite mee dat we beesten houden om ze daarna op te eten. Dat dit op grote schaal moet, daar leg ik me ook bij neer. Tegelijkertijd zie ik een hoop ‘romantiek’ om me een. We willen immers ook vrije uitloop kippen en varkens die buiten zijn geweest. Juist dat romantische beeld vindt ik gevaarlijk. Of eigenlijk moet ik zeggen: grootschalige industrie kan NIET worden gecombineerd met ‘romantiek’. Het zal jullie niet verbazen dat ik een voorstander ben van de ‘varkensflat’ **.

Sterker nog, ik ga een stapje verder. Deze varkensflat dient volledig gesloten te zijn. Mensen mogen alleen via een hygiëne sluis naar binnen, verse lucht wordt eerst steriel gemaakt voordat het de stal ingaat. Uitgaande lucht wordt ook ‘gewassen’. Ik zou graag een combinatie zien van een gesloten-stal gecombineerd met een slachthuis op een agrobusiness park. Mijn stal van de toekomst lijkt om een perfect opgezet levensmiddelen-productiebedrijf of een gemiddeld farmaceutisch bedrijf. Besmetting van buiten is niet mogelijk, een besmetting van binnen kan niet naar buiten. De boeren gaan ook zelf een QA afdeling opzetten (om microbiologische analyses uit te voern). Ik denk dat op deze manier de kans op uitbraken sterk kan worden verminderd. Is er een uitbraak op een bedrijf, dan dient dit bedrijf per direct ontruimt te worden en wordt het gereinigd en gedesinfecteerd. Heb je dan een groot bedrijf, dan loop je ook gewoon veel eigen risico. Daarnaast hoop ik dat de industrie een mechanisme introduceert met early warnings en waarbij kosten van een uitbraak door de sector zelf worden betaald (via een fonds of via een verplichte verzekering).

We staan dus wat mij betreft voor een heel fundamentele vraag:
(1) als we als land groot in beesten willen zijn, dan dienen we de stallen als een “fabriek” ** te gaan zien (inclusief alle noodzakelijke hygiëne maatregelen). Weg met de romantiek.
OF
(2) alleen kleinschalig kan ook. In dat geval moeten we 90% van onze stallen gaan sluiten, gaat de prijs van vlees factoren omhoog en gaan we voortaan wellicht vlees moeten gaan importeren.

Ik vind het heel erg verstandig van landen zoals Italie en Spanje dat ze bij ons landje vee ophalen. De ellende van grootschalige veeteelt laat je lekker in NL liggen. De lusten van een toegevoegde waarde product behoudt je zelf. Gek toch? Mijn suggestie: iets minder beesten in NL, een beetje meer vleesverwerking (met nadruk op smaak en hoge kwaliteit!)

Kortom we zouden een maatschappelijke KEUZE moeten gaan maken. Beste sector: wordt volwassen! Beste overheid: durf rationele maatregelen te nemen. Beste Marianne: kom ook met oplossingen.

** let wel, ik ben niet voor kleine bio-industrie hokken! Ik ben wel een voorstander van dier-vriendelijkheid! laat onze beesten leven in een 5-sterren hotel, waar alle faciliteiten binnen aanwezig zijn. Gesloten 5-sterren hotels waar dieren binnen leven, en waarbij duurzaamheid en dier-vriendelijkheid hand in hand gaan.

PS: zou een boer die Coxiella burnetii emissie veroorzaakt ook niet moeten worden aangepakt? Waarom de reductie van chemische fabrieken wel inperken (de vervuiler betaald), en een Coaxiella burnettii emiterende boerderij niet? Nee, op dit moment geen sympathie van mijn kant voor de geitenfokkers.

PPS: een ander onderwerp, duurzaamheid en vlees consumptie. Kijk eens op Meatfree Monday

Aanvulling 18 december 2009
De lijn Lieve geitjes en jankende boeren op Foodlog gaat ook over Q-Koorts. En een interessant stukje is ook te lezen op : levende have. Kosten van ruiming en beleid worden op de volgende manier gedeeld: link

Aanvulling 21 december 2009
Meer informatie is ook te vinden op de site van RIVM:
algemene informatie.
– informatie voor de professionals.
– gemelde Q-koorst patienten in 2009

Ook op Foodlog is er een nieuwe discussie gestart: Q-koorts en publieke opinie.

Volgens ZEMBLA heeft de Gezondheidsdienst voor Dieren een kwalijke rol gespeeld. Ik denk dat de Gezondheidsdienst voor Dieren (GB) een 100% commerciële club is, een soort van ‘sterlab’. De vraag is in hoevere een dergelijk bedrijf de plicht heeft om informatie te geven aan RIVM of GGD. Ik denk dat deze plicht bij de individuele boeren zou moeten liggen. Daarnaast zou de VWA zelf informatie moeten hebben verzameld. Ik zal nog even een slag om de arm houden en heb wat vragen gesteld op foodlog.nl, het antwoord op deze vragen staat hier. Ongelofelijk, GB is eigenlijk gewoon van LTO! Kortom de sector controleert zichzelf, en onze overheid heeft niets. Bizar.

Aanvulling 25 december
Peter de Leeuw – de LNV ambtenaar uit de ZEMBLA uitzending – heeft hiervoor gewerkt bij de Stichting gezondheidszorg voor Dieren. Wat deze stichting doet is mij niet duidelijk, wel zit deze stichting ook in de Raad voor dieraangelegenheden. Wat hebben deze organisaties nu eigenlijk te zeggen over de gezondheid van Nederlanders / burgers? Zo te zien niets.

Wel zie ik via google ook dat Marianne Thiemme verwijt dat De Leeuw ook een lobbist is voor de intensieve veehouderij. De Leeuw zegt ook eerder dat de kans op vector gebonden ziektes nog steeds aanwezig is. De Leeuw gaat na zijn pensionering bij LNV naar de FAO

De NOS heeft op 28 augustus publicatie op het net geplaatst: Nieuwe maatregelen Q-Koorts. Wat mij opvalt is dat er gesproken wordt over een PCR test (wat een gangbare kwalitatieve en en zeer gevoelige test is) en dat er nog gekeken moet worden naar een methode die ook de mate van besmetting aangeeft. Wat mij ook opvalt is dat er heel erg vanuit dierziekte oogpunt wordt geredeneerd, en niet vanuit het gezondheidsrisico voor mensen. Juist RIVM, VWA, RIKILT, GGD en VWS zouden de gezondheid van mensen als hoogste prioriteit moeten hebben. Oordeel zelf:

http://s.nos.nl/swf/nos_video_embed.swf

Aanvulling 6 januari 2010
Lees vooral ook dit artikel op boerdeij.nl. De Q-koorts bestaan al heel erg lang en in Frankrijk zijn er protocollen. Waarom geiten op kinderboerderijen niet worden geruimd is natuurlijk ook vreemd (link)
Foodlog is overigens een vreemde lijn gestart met de naam Honden en katten ruimen

Aanvulling 9 januari 2010
Paul Jansen tipt op Foodlog zonet over een artikel van RIVM. Ook uit de eigen cijfers van de Gezondheidsdienst voor Dieren blijkt dat melkmonsters flink besmet waren in 2004. Interessante materie.

Aanvulling d.d. 9 april 2010
Op foodlog ontpopt een interessant lijn over Vlees en Veehouderij systemen. Ik ben een beetje hard richting Onno i.v.m. het Varkansen -of is het Varkassen- project van de WUR

Aanvulling d.d. 30 april 2010
Zo naast het varkansen project is door ASG ook gekeken naar kip (“houden van hennen”). Een van de ontwerpen -Rondeel- is inmiddels gerealiseerd in Barneveld. Dick Veerman en Wouter Klootwijk hebben een stukje geschreven. Hilarisch was ook het stukje van de 120+ octrooien, mijn advies schoenmaker blijf bij je leest. Niet handig van ze, en ook inhoudelijk valt er nog wel wat over te zeggen (zie mijn reactie hier).

Appels (en de margemix) en vleesvervangers.

Eerder schreef ik een kort stukje over de margemix en kruissubsidie waarin ik probeerde uit te leggen hoe geraffineerd het spel van de supers is. Na al het geklaag van boeren heeft de NMA de afgelopen maanden onderzoek gedaan. De resultaten heb ik vooraf al voorspeld: “de NMA heeft geen bewijs gevonden voor excessieve winstmarges op AGF” (zie link1 en de link op foodlog).

Pieternel van Velden heeft voor Foodlog.nl een verslag geschreven over de laatste Rode hoed Sessie waar ook de minister Verburg aanwezig was, in een van haar eigen reacties geeft ze een voorbeeld van prijsopbouw. Hieronder een VPRO uitzending over het onderwerp. Appels kosten 55 cent per kg en leveren maar 35 cent op. Een slechte oogst levert 10 ton op per hectare, en in goede jaren 30 tot 50 ton per hectare. Ik kan me voorstellen dat de de vraag best vlak is (inelastisch), vraag kan dus enorm variëren. Gelukkig kan je appels op slaan onder ULO en 4oC. Fruitmasters spreidt dus het aanbod over het jaar. De roep om de veilingklok neemt weer toe. Wie weet zou een moderne schermenhandel (netzoals olie en aandelen) een toekomstige oplossing zijn.

Het blijft een lastig onderwerp, …. insiders weten wel beter.

Get Microsoft Silverlight

Ach, de dag heeft ook wat positiefs opgeleverd. Marco Westmaas heeft zijn mond voorbij gepraat over de Vegetarische Slagerij. Op Foodlog.nl wordt al druk gespeculeerd over wie de leverancier gaat zijn. Ik weet het :-), Ja? ja! (maar het is nog niet formeel bekend, nog even geduld)

Update 10 december.
Pieternel heeft ook een stuk geschreven op Foodlog: Kan het lei niet rekenen?

Tim Lang: Het feest van overvloed is voorbij, je moet de consument geen keuze geven.

Een hele mooie samenvatting van Mac van Dinther over de lezing van Tim Lang in de Rode Hoed. Lang heeft het bij het juiste eind. Politiek ingrijpen is nodig. Heel spijtig om dit als liberaal te moeten melden op mijn eigen blog. Ik wordt triest van deze conclusie en wel om twee reden (1) ik ben voor een kleine overheid en vrij markt daar waar mogelijk, kortom het voelt nog helemaal goed , (2) onze NL overheid is stuurloos, dit is het thema dat LNV en EZ gezamenlijk zouden moeten oppakken. Dit laatste is gezien de verstandhouding niet te verwachten. Over punt (2) ga ik nog eens heel goed nadenken. De laatste alinea (bold) spreekt voor zichzelf denk ik. Spijtig genoeg denk ik ook dat we niet aan meer overheidsingrijpen ontkomen, duurzaamheidswetgeving is nodig. De sense of urgency is te groot.

vrijdag 30 oktober 2009 09:51 door Mac van Dinther

‘Je moet de consument geen keuze geven’

Wie vanavond een dikke biefstuk of een dubbele Big Mac met een liter Coca Cola op het menu heeft staan: geniet er nog maar even van. Want de tijd dat we dat nog op tafel kunnen zetten is eindig, zegt Tim lang, professor Food Politics aan de City University in Londen. ‘The Western diet is dying’, aldus Lang. De tijd van overvloed en onbeperkte keuze is voorbij.

Lang was donderdagavond de vierde spreker in de reeks debatten over de toekomst van ons eten in de Rode Hoed in Amsterdam. De Brit is een autoriteit op zijn gebied. De zaal zat vol.

Lang begon met drie vragen de zaal in te slingeren. Kunnen we genoeg produceren om duurzaam en gezond te eten? Ja, maar alleen als we veel veranderen. Gaat het snel genoeg? Nee. Zullen we door de omstandigheden worden gedwongen om te veranderen? Ja, waarschijnlijk wel.

Failliet
In scherpe lijnen schetste Lang het failliet van de neo-liberale voedselpolitiek die gelooft dat je met geld en techniek alles kunt oplossen. De manier waarop wij ons voeden stuit op grenzen. Er ontstaan tekorten aan water, de grond wordt uitgeput, het milieu verpest en de olie, waarop ons hele voedselsysteem is gebaseerd van de productie van kunstmest tot aan de vrachtwagens die het eten naar de supermarkt brengen, raakt op. Het systeem produceert honger en overvloed tegelijk. Een miljard mensen is ondervoed, evenveel mensen lijden aan ernstige zwaarlijvigheid.

Regeringen en internationale organisaties die leiden moeten geven laten verstek gaan. Macht is diffuus geworden, regeringen regeren niet meer. ‘We lopen slaapwandelend een crisis binnen.’

Wij zijn het probleem
Lang liet er geen enkel misverstand over bestaan wie het probleem zijn. Dat zijn niet de met hun ontwikkeling worstelende arme landen, niet de gretig opkomende economieën als India en China. Het probleem dat zijn wij: de inwoners van Noord-Amerika en West-Europa.

Wij zijn de ‘heavy users’ die in snel tempo de natuurlijke hulpbronnen van de planeet er doorheen jagen met onze overmatige consumptie. In termen van de ecologische voetafdruk gemeten drukken wij het hardst op de aarde. ‘Niet bevolkingsgroei, maar welvaart is het probleem.’

Er is lang gedacht dat de goed geïnformeerde, welvarende consument vanzelf het goede en gezonde zou kiezen. Maar dat is een illusie, zegt Lang. Wij hebben ons eraan gewend dat eten goedkoop is, zodat we geld over houden om drie keer op vakantie te gaan en een Mercedes voor de deur te hebben.

Regeringen blijven in gebreke
De maatregelen die regeringen nemen zijn op zijn best aarzelend te noemen. Zweden adviseert zijn bevolking minder vlees en meer groente te eten. Dat is alvast wat, aldus Lang. Het is in ieder geval meer dan de Nederlandse regering doet die tegen consumenten zegt: als u duurzaam wilt eten, dan moet u die en die producten nemen. ‘Veel te vrijblijvend.’

Keuzevrijheid wordt in het Westen nog altijd gezien als het hoogste goed. Maar het werkt niet. ‘Je kunt niet volstaan met een schap biologische producten in de supermarkt te zetten en tegen de consument te zeggen: als u duurzaam wilt eten moet u daar zijn. Alles zal duurzaam moeten zijn.’

Een keer in de week vlees
We moeten naar een nieuwe manier van eten die gezond is, het klimaat ontziet, de biodiversiteit behoudt, en wat er is eerlijk verdeelt. Het kan, aldus Lang, maar de veranderingen zullen snel en radicaal moeten zijn.

Wat dat zoal inhoudt? Meer lokaal geproduceerd voedsel eten, meer van het seizoen, meer groente, minder vlees. Veel minder vlees. ‘Een dag in de week geen vlees eten klinkt goed. Maar dat is bij lange na niet genoeg. Een dag in de week wel vlees eten en de rest van de week niet, dat komt meer in de buurt.’

Nooit meer flessenwater
En wie het kleine eert: drink nooit meer flessenwater. Een van de meest bespottelijke uitvindingen, aldus Lang, omdat in het Westen water uit de kraan overal van uitstekende kwaliteit is. ‘De Fransen zullen het niet leuk vinden, maar we gaan het toch doen.’ Boycot flessenwater, is zijn boodschap.

Wie moet het voortouw nemen? Een aantal grote bedrijven zoals Unilever, Coca Cola en Tesco heeft de koppen al bij elkaar gestoken hoe ze de toekomst tegemoet moeten treden. De machtsconcentratie in de voedingswereld is enorm, zegt Lang. ‘Tegelijk zijn de bedrijven uitermate kwetsbaar.’

Tricky politics
De bedrijven komen zelf in actie omdat ze zien dat regeringen in gebreke blijven. Wat ze doen is ‘interessant’, meent Lang. Maar ook gevaarlijk. ‘Als grote bedrijven zich ermee gaan bemoeien eindigt het meestal in tranen.’

Op lokaal niveau zijn allerlei veelbelovende initiatieven gaande, zoals voedselcoöperaties en samenwerkingsverbanden tussen boeren en stedelingen. Maar uiteindelijk zal het antwoord toch moeten komen van de politiek. ‘Die is de enige die het kan doen.’

Alle middelen zullen daartoe moeten worden ingezet: stimuleringsmaatregelen, subsidies, zachte dwang. Wie werkelijk iets wil veranderen, moet de consument geen keuze geven. ‘Maar dat zijn tricky politics. Dat durven regeringen niet aan.

Aanvulling @ 16:29
Ik zie de parallel tussen de voedselveiligheid discussies in het verleden en de discussie over duurzaamheid. In het verleden is er eerst gewerkt aan (a) Voedselveiligheid (GMP, HACCP, etc), daarna aan (b) Voedselkwaliteit (BRC, IFS), daarna aan (c) Voeding en gezondheid (Functional Foods, Novel Food Regulations, verrijking van voedsel), nu aan (d) Voeding en Duurzaamheid. Het onderwerp (d) is echter te complex om door de wetgevende macht (VWA) en de wet creërende macht (de Politiek) opgepakt te kunnen pakken. Daarbij zat vroeger de kennis bij de overheid en haar kennisinstellingen, inmiddels zijn de rollen omgedraaid. de beste experts werken tegenwoordig bij grote en kleine bedrijven.

Bij de functional food richtlijnen hebben we al gezien dat de bijdrage van de multinationals zoals Unilever op de concept wetteksten relatief heel erg groot is (o.a. via lobby’s in Brussel). Bij de Kelloggs case konden we al merken dat het complexe materie is (zowel inhoudelijk als juridisch). Nu gaan we -is ook mijn stelling- zien dat wetgeving en richtlijnen over voeding en duurzaamheid in grote mate opgepakt gaan worden door de retailers (zie artikel Trouw). Linke soep, de scheiding der machten is aan het verdwijnen. We moeten juist gaan ontvlechten!

Ik ga door met de discussie over dit onderwerp op foodlog, wellicht maak ik t.z.t. nog wel een analyse-synthese-samenvatting op mijn eigen blog.

Aanvulling 1-11-2009
Inmiddels vraagt ook AH om meer duurzaamheidsregelgeving. Ook Krispijn Beek (EZ) heeft een stukje over dit onderwerp op zijn blog geschreven: Hoe ziet Albert Heijn’s wet op duurzame produkten er uit?. Ik probeer de belangrijkste lijnen samen te plaatsen bij de Rode Hoed discussies.

Ik ben er denk ik uit. Bedrijven worden vanaf bij wet nu verplicht om per verkocht product aan hun klant -kan B2C of B2B zijn-aan te geven wat de milieu-impact is. We beginnen met energie, water en grondstof. De volgende ketenspeler telt hun additioneel impact op, zodat er voor het bewerkte eindproduct de totale som opgesteld kan worden. De eerste ideeen staan in mijn reactie op foodlog. (13/11/09 – ik twijfel nog een beetje)

Aanvulling 2-11-2009
De presentatie van Tim Lang is inmiddels ook electronisch beschikbaar. De presentatie als ppt downloaden kan via de volgende link (slideshare Dick Veerman). Veel kijkplezier.

Aanvulling 8-11-2009
Interview met Tim Lang in Trouw.

Aanvulling 21-11-2009
Het is volgens mijn gevaarlijk om alleen onderzoek te doen naar de kostprijs opbouw van producten (mijn stelling is overigens dat LEI et.al. (a) en de informatie en (b) de kennis niet hebben voor een dergelijk onderzoek). Veel relevanter is inzicht in de marge-mix EN kruis-subsidie tussen categorieen. Maar de echt interessante vraag is : Welk eetsysteem WILLEN we hebben? (zie ook reactie van Peter Jens – Biologica)

Rode Hoed 2009: de toekomst van onze landbouw en ons voedsel – verwijzingen en F4I-blog items.

Waarom maar niet eens een stukje platte reclame maken op dit blog? Waarvoor? Voor een zeer goede en interessante serie over eten en ons eetsysteem die wordt gehouden in de Rode Hoed. Het programma hieronder heb ik onvervalst geknipt en geplakt (maar wel her en der aangepast). Maar als een beetje service zal ik de verwijzingen naar de Foodlog.nl pagina’s opnemen, indien mogelijk de presentaties op slideshare zetten, en aangeven of ik wel of niet aanwezig was. Als ik aanwezig ben dan twitter ik zoveel als ik kan. Zelf gebruik ik deze pagina ook als persoonlijk ‘kennismanagement’ systeem naar de grotere thema’s van ons eetsysteem.

De toekomst van ons landbouw en ons voedsel.
De debatcyclus omvat een reeks van 5 thema-avonden, voorafgegaan door een openingsavond tijdens de Week van de Smaak en afgerond met een slotmanifestatie waarbij de belangrijkste inzichten/conclusies worden gepresenteerd. De debatten worden geleid door Felix Rottenberg, en Foodlog doet verslag. Elke avond zijn er vanaf 21.45 uur kleine proeverijen toegespitst op het thema, met een toelichting door biologisch topkok Eric van Veluwen.

1. Dinsdag 22 september: Opening:
De avond van de goede smaak Openingsavond over de ontwikkeling van de ‘goede smaak’ vanuit historisch perspectief. Presentaties door:
• Wethouder Marijke Vos vanuit het initiatief Proeftuin Amsterdam en Amsterdam als Hoofdstad van de Smaak 2009.
• Schrijver Ronald Giphart over de kwestie van de goede smaak in verleden, heden en toekomst.
• Wim Pijbes, directeur van het Rijksmuseum over voedsel en identiteit.
• Prof. Frits Muskiet over de ‘gezonde oerdis’, het dieet van onze verre voorouders.

Ik was aanwezig. Meer informatie is de vinden op de volgende pagina’s op foodlog: wat kraakt er nu eigenlijk? Zelf heb ik WEL enkele blog-pagina’s op F4I geschreven over het oerdieet: Frits Muskiet en het oerdieet en relatie kellogg en oerdieet

2. Woensdag 30 september: De crisis van ons landbouw- en voedselsysteem:
feiten en dilemma’s De voedselproductie moet de komende decennia fors omhoog omdat de wereldbevol- king en de vleesconsumptie toenemen. Tegelijk worden de basisgrondstoffen (olie, fosfaat en water) voor de landbouw schaars en neemt het areaal vruchtbare bodems af. Wat zijn de ontwikkelingsperspectieven voor vraag en aanbod? Van grootschalige en kleinschalige landbouw? Wat zijn de feiten en cijfers, mondiaal, in Europa, in Neder- land? Meer speciaal: hoe ontwikkelt zich de productie en consumptie van dierlijke en plantaardige eiwitten? Wat is de impact van biobrandstoffen? Hoe verhoudt de voed- selcrisis zich tot de energiecrisis, de klimaatcrisis en de economische crisis? Wat is de betekenis van urban farming waarbij stadsbewoners voedsel gaan verbouwen? Inleidingen:
Prof. Rudy Rabbinge (Wageningen Universiteit)
Jan Willem van der Schans (Landbouw-Economisch Instituut)

Ik was aanwezig. Meer informatie is de vinden op de volgende pagina’s op foodlog:
Rabbinge : Samen optrekken tegen retail en Van der Schans : stadslanbouw Zelf heb ik WEL enkele blog-pagina’s op F4I geschreven over deze sessie: Toegepast onderzoek en de rol van Wageningen, het addendum op dat artikel, de literatuurverwijzing naar VK en NRC en mijn opinie en een TED-film over stadslandbouw.

3. Maandag 5 oktober: De macht in de voedselketen.
Wie trekken er aan de touwtjes? In theorie zijn boeren en consumenten de meest bepalende spelers voor wat er wordt verbouwd en gegeten. Maar in de praktijk hebben andere spelers meer invloed: de retailsector, de levensmiddelenindustrie, de agribusiness, de zaad- en chemiebedrijven en de financiële sector. Alleen al Monsanto heeft meer dan 80% van de markt in gene- tisch gemanipuleerde zaden in handen. Retailers bepalen de prijzen voor ons voedsel. Wat zijn de gevolgen en risico’s van deze ontwikkeling? Zijn er voldoende countervai- ling powers? Hebben overheden voldoende kennis en mogelijkheden om publieke be- langen te waarborgen? Moeten we verder gaan op het pad van de vrije wereldmarkt? Wat zijn de gevolgen voor de inkomens van boeren en de kwaliteit van ons voedsel? Zijn er reële alternatieven denkbaar waarbij boeren en tuinders zonder voortdurende schaalvergroting economisch duurzaam kunnen ondernemen? Inleidingen:
• Prof. Jan Douwe van der Ploeg (Wageningen Universiteit)
Jan Willem Grievink (Counselor/onderzoeker/ConCeption)

Ik was NIET aanwezig. Meer informatie is de vinden op de volgende pagina’s op foodlog: Het voorproefje Rode Hoed III en Het is maar hoe je kijkt. Zelf heb ik GEEN blog-pagina’s op F4I geschreven, maar wel meegedaan in de discussie op Foodlog. Ook heb ik wel eens een lezing over het onderwerp macht in de keten gegeven (vanaf slide 17).

4. Donderdag 29 oktober: Nieuwe perspectieven voor voedsel
Naast verdere schaalvergroting en concentratie in de voedselketen is er een groeiende belangstelling voor lokaal en vers en biologisch geproduceerd voedsel en Community Supported Agriculture is een sterke groeimarkt. Op een ander niveau maken grote ondernemingen afspraken met internationale milieuorganisaties over verduurzaming in de keten zoals bij vis en soja. Voor zowel multinationaal opererende bedrijven als meer regionaal georiënteerde voedselproductie is verduurzaming een noodzakelijk perspectief. Wat zijn de belang- rijkste ontwikkelingen in de landbouw- en voedselketen op weg naar duurzame pro- ductiesystemen? Hoe kan de consument het best worden verleid om duurzaam ver- bouwd voedsel te kopen? Bieden coöperatieve landbouw, winkels en banken een alternatief? Hoe gaan grote retailers zich ontwikkelen? Inleiding:
Prof. Tim Lang (Centre for Food Policy, City University London) Food Policy for the 21th century: can we grow enough, sustainable and healthily?
Marc Jansen (directeur CBL, de brancheorganisatie van supermarkten) over duurzaamheid in de supermarkt en MSC vis.

Ik was aanwezig. Meer informatie is de vinden op de volgende pagina’s op foodlog:
een wijze Lang en brave Jansen en Duurzaam, ja dat is gewoon emotie. Daarnaast heeft Marc van Dinther een artikel over Lang geplaatst bij de Volkskrant. Zelf heb ik dit artikel overgenomen op dit F4I blog: Het feest van overvloed is voorbij. In dit blog-item staat ook mijn mening rondom wetgeving en duurzaamheid. Ik denk dat we er niet onderuit komen. De presentatie van Tim Lang is hier te vinden en de presentatie van Marc Jansen hier (zie overigens ook de reactie van Huib)

5. Dinsdag 10 november: Thema: Afrika Afrika kent een snelle bevolkingsgroei.
De voedselproductie kan de vraag, ondanks de grote inventitiviteit van boeren, niet bijbenen. Maar ondervoeding houdt ook verband met armoede, onderdrukking, oorlogen en milieurampen, met geringe marktkansen voor kleine boeren en geringe ondersteuning door instituties. Hoe kan de productivi- teit van de landbouw in Afrika worden verhoogd en kan ondervoeding worden terug- gedrongen? Op de ontwikkelingsagenda is landbouw decennia lang verwaarloosd. Wat zijn de per- spectieven? Ligt de oplossing in meer landbouw voor de landbouw of juist meer voor de export? Wat kunnen Aid en Trade bijdragen? Wat is het effect van het EU Land- bouwbeleid? Hoe werkt de internationale voedselhandel? Wat te denken van de mas- sale opkoop van landbouwgronden in Afrika door Arabische landen, China en Korea? Wat is de invloed van klimaatverandering? Inleidingen:
• Olivier de Schutter (VN-rapporteur over voedsel als mensenrecht).
• Prof. em. Niels Röling (Wageningen Universiteit)

Ik was NIET aanwezig. De discussies op foodlog staan hier en hier

6. Woensdag 18 november: Thema: Nederland
Nederland is een van de grootste voedselexporteurs en veevoerimporteurs ter wereld. We exporteren enorme volumes vlees, zuivel en bloemen. Nederland is ook hoofd- kwartier van multinationals als Ahold en Unilever. Wat is de rol van ons mondiaal opererende bedrijfsleven in het wereldvoedselsysteem? Moet de Nederlandse landbouw zich blijven richten op de wereldmarkt? Zo ja, is dat verenigbaar met het behoud van ons cultuurlandschap met koeien in de wei etc.? Inleidingen:
• Antoon Vermeer (voorzitter ZLTO)
• Teo Wams (directeur Natuurmonumenten).

Voorafgaande aan 18 november, stond er een interview met Antoon Vermeer in de Volkskrant van Zaterdag 14 november. De discussie op foodlog staat hier, en hier. Zelf was ik niet aanwezig.

7. Dinsdag 1 december: Uitsmijter
Aanbieding van de belangrijkste uit de debatten getrokken lessen aan minister Gerda Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Verder presentaties van enkele veelbelovende initiatieven voor een duurzame land- bouw en voedselketen. Met voorbeelden van verduurzaming in ketens van een multi- national en enkele meer lokaal gerichte initiatieven. Presentaties:
• Volkert Engelsman (directeur Eosta) over Nature & More en Soil & More
• Jan-Kees Vis (directeur duurzame landbouw Unilever) over gezonde en duurzame voeding
• Quirijn Bolle (oprichter winkelketen Marqt) over hun nieuwe foodformule
• Jaap Hoek Spaans (directeur Landzijde) over landbouw en zorg
• Ter afsluiting: de snacks van de toekomst! Met Pierre Wind

Zelf was ik niet aanwezig 🙁. De discussielijnen op foodlog zijn hier te vinden: link1 en link2 (lezing Verburg)

Partners
• Inhoud en programmering: Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu (initiatiefnemer) en Biologica (med-initiatiefnemer).
• Mediapartners: De Volkskrant en Foodlog.
• Mede mogelijk gemaakt door: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en debatcentrum De Rode Hoed
• Klankbordgroep: Arie van den Brand / Paul Kuypers / Hans Hoogeveen / Anneke Groen.
• Projectleiding: Wouter van der Weijden / CLM.
• Projectuitvoering: Bert van Ruitenbeek /Ecominds en Lise Broekaar /Rode Hoed
• Presentator/debatleider: Felix Rottenberg.